वो था तो कोई गम न था।
नही है तो आँखे नम होती है।
उसकी यादोमे अक्सर राते
गमगीन होती है।
नसीहत जो कभी
मुसीबत लगती थी।
आज वही मुसीबत मे
राहत लगती है।
रोकता था टोकता था।
अक्सर मन सोचता था
ये ऐसा क्युं है।
आज नही है तो दिल
उसीको खोजता क्युं है।
बरगद का साया था।
हर राझ सिखाया था।
परवरीश मे जिसने
अपना तन मन धन गवांया था।
था वो तो
हर मुकाम मुक्कमल हुआ।
जिंदगी के हर पादान पर
पहाड सा खडा हुआ।
बाप बनके देखो
बाप क्या चिज होती है।
उसकी यादोमे आज भी
आँखे नम होती है।
मै भी एक बाप हूँ।
आज भी कमी महसुस होती है।
कभी अकेला होता हूँ
तो अटलजी की
कवीता याद आती है।
" उठो द्रोपदी वस्त्र संम्भालो
अब गोबिन्द न आयेंगे।"
कविता चांगली आहे असं आत्ता म्हणण्याचे मन होत नाही .
या दुःखातून मी गेलेलो असल्याने त्याची कल्पना मला आहे . आपल्या दुःखात आम्ही सहभागी आहोत .
श्रद्धांजली !
वो था तो कोई गम न था।
नही है तो आँखे नम होती है।
उसकी यादोमे अक्सर राते
गमगीन होती है।
नसीहत जो कभी
मुसीबत लगती थी।
आज वही मुसीबत मे
राहत लगती है।
रोकता था टोकता था।
अक्सर मन सोचता था
ये ऐसा क्युं है।
आज नही है तो दिल
उसीको खोजता क्युं है।
बरगद का साया था।
हर राझ सिखाया था।
परवरीश मे जिसने
अपना तन मन धन गवांया था।
था वो तो
हर मुकाम मुक्कमल हुआ।
जिंदगी के हर पादान पर
पहाड सा खडा हुआ।
बाप बनके देखो
बाप क्या चिज होती है।
उसकी यादोमे आज भी
आँखे नम होती है।
मै भी एक बाप हूँ।
आज भी कमी महसुस होती है।
कभी अकेला होता हूँ
तो अटलजी की
कवीता याद आती है।
" उठो द्रोपदी वस्त्र संम्भालो
अब गोबिन्द न आयेंगे।"
कविता चांगली आहे असं आत्ता म्हणण्याचे मन होत नाही .
या दुःखातून मी गेलेलो असल्याने त्याची कल्पना मला आहे . आपल्या दुःखात आम्ही सहभागी आहोत .
श्रद्धांजली !
मायेचे वस्त्र जिर्ण झाले विरले फाटले
अजूनी होते हवे ते परी न आता उरले
उबदार किती ते वाटे गारठ्यामधे
लेवून अंगी जणू चिलखत ते भासे
कितीही संकटे आली जरी
घाव वर्मी ते सोसतसे
किती निगूतीने वस्त्र निर्माण केले
उभे आडवे धागे प्रेमादराने गुंफले
शिलाई नाजूक टाके अचूक
रंग तयाचे भरदार असले
या वस्त्राची मजबूत न तुटणारी विण
कुणी न विणकर आता न विणणार
भक्कम हाती नक्षीचा ठसा कोरला
पुन्हा कधी न उमटे
आधार होता किती नाही म्हटले तरी
आठव तयाची राहील कायमची उरी
न मिळणार कधी मायेचे पांघरूण
ते कठोर काळाने हिरावले
माझे बाबा देवाघरी गेले
- पाषाणभेद
०९/०१/२०२२
बकुळीचं झाड!
वयाचा अंदाज नाही पण साधारण सव्वाशे दिडशे कुणी म्हणतात सहाशे वर्ष पण गेली पासष्ठ वर्षे तर मी त्याचा व तो माझा साक्षीदार गावातल्त्याय बकुळी चा सुगंध आज अखेर हरपला. नावाला फक्त एक झाड.पण या झाडाची नाळ गावातल्या पिढ्यां पीढ्यांशी जोडली आहे. आज झाड मुळासकट काढलं, हे ऐकलं आणि डोळ्यात टचकन पाणी आलं. दुष्ट माणसानं झाडाच्या खोडावर घातलेले घाव व त्यांचे झालेले तुकडे याचा पण फोटो शेअर केला. कधीकाळी याच खंडाच्या पाठीमागे लपंडाव रंगायचा. रहावल नाही एक मुक्तक लिहून काढले. त्याच बरोबर
वसंत बापटाची ही कवीता आठवली. वाटलं आपल्या गावातल्या बकुळीच्या झाडाखाली बसून लिहीली असावी.......
या बकुळीच्या झाडाखाली, आठवणींची लाख फुले
इथेच माझ्या स्वप्नांसाठी, एक रेशमी झुला झुले
इथेच माझी बाळ पाऊले दवात भिजली बालपणी
झाडाखालच्या असंख्य आठवणी, पाणी दिसू नये म्हणून त्यातलीच एक पण थोडी वेगळी आपल्या बरोबर शेअर केली.
धन्यवाद पाभे,
इथेच दिसला चंद्र मला रे
इथेच फुलले मनी चांदणे
तुझ्या प्रितीचे रोप सख्या रे
इथेच की ते रुजले रे
आसे काही लिहावं असं काही झालच नाही पण बालपणीच्या खुप आठवणी. पितळी भाड्यानं कल्हई लावून घेणे हे अनिवार्य असायचे. दर तीन महिन्यांनी इथेच तो यायचा आपल्या मुलाबाळांना घेऊन. मग खड्डा करणे, हाताने फिरणारी फुकंणी पुणे, त्यावर निखारा फुलणे व कल्हई चा धूर, आ हा हा काय वास यायचा. तीथे बसून धुराचा आनंद घेणे सिगरेट वीडीच्या आनंदा पेक्षा कमी नसायचा, म्हणून तीच आठवण सागंत कवीता संपवली.
काय करणार खोटेपणा जमत नाही.
बकुळीचं झाड!
वयाचा अंदाज नाही पण साधारण सव्वाशे दिडशे कुणी म्हणतात सहाशे वर्ष पण गेली पासष्ठ वर्षे तर मी त्याचा व तो माझा साक्षीदार गावातल्त्याय बकुळी चा सुगंध आज अखेर हरपला. नावाला फक्त एक झाड.पण या झाडाची नाळ गावातल्या पिढ्यां पीढ्यांशी जोडली आहे. आज झाड मुळासकट काढलं, हे ऐकलं आणि डोळ्यात टचकन पाणी आलं. दुष्ट माणसानं झाडाच्या खोडावर घातलेले घाव व त्यांचे झालेले तुकडे याचा पण फोटो शेअर केला. कधीकाळी याच खंडाच्या पाठीमागे लपंडाव रंगायचा. रहावल नाही एक मुक्तक लिहून काढले. त्याच बरोबर
वसंत बापटाची ही कवीता आठवली. वाटलं आपल्या गावातल्या बकुळीच्या झाडाखाली बसून लिहीली असावी.......
या बकुळीच्या झाडाखाली, आठवणींची लाख फुले
इथेच माझ्या स्वप्नांसाठी, एक रेशमी झुला झुले
इथेच माझी बाळ पाऊले दवात भिजली बालपणी
झाडाखालच्या असंख्य आठवणी, पाणी दिसू नये म्हणून त्यातलीच एक पण थोडी वेगळी आपल्या बरोबर शेअर केली.
धन्यवाद पाभे,
इथेच दिसला चंद्र मला रे
इथेच फुलले मनी चांदणे
तुझ्या प्रितीचे रोप सख्या रे
इथेच की ते रुजले रे
आसे काही लिहावं असं काही झालच नाही पण बालपणीच्या खुप आठवणी. पितळी भाड्यानं कल्हई लावून घेणे हे अनिवार्य असायचे. दर तीन महिन्यांनी इथेच तो यायचा आपल्या मुलाबाळांना घेऊन. मग खड्डा करणे, हाताने फिरणारी फुकंणी पुणे, त्यावर निखारा फुलणे व कल्हई चा धूर, आ हा हा काय वास यायचा. तीथे बसून धुराचा आनंद घेणे सिगरेट वीडीच्या आनंदा पेक्षा कमी नसायचा, म्हणून तीच आठवण सागंत कवीता संपवली.
काय करणार खोटेपणा जमत नाही.
सडा अठवणींचा
बकुळीच्या झाडाखाली
सडा अठवणींचा पडला
तुझ्या नी माझ्या अव्यक्त
प्रेमाचा गंध की रे मुरला
किती केली फुले गोळा
किती ओवल्या तीथेच माळा
सख्या तुझ्या वियोगच्या
इथेच लागल्या रे झळा
आली प्रेमाची झुळक
सांगितला तीने निरोप
जीव एकवटून सारा
तन, मन धावले तडक
नका बघू दिवास्वप्ने
नका मनोमनी जळू
दर तीन महिन्यांनी इथेच
यायचा कल्हईवाला काळू
-कसरत
२४-१२-१९६५
@ प्रचेतस, खेडूत
अनेक आभार. अद्याप अमेरिकेतच आहे, परंतु बरेचदा पहाटे अडीच - तीनच्या सुमारास झोप उघडून काहीतरी कल्पना सुचून जाते, तसे या कवितेच्या बाबतीत झाले.
हे अगदी लिओ नार्डो दा विंसी सारखे झाले .त्यालाही नवनव्या कल्पना जागरणामुळे सुचायच्या असे म्हणतात ! )))))
आचार्य अत्रे रचित " कषायपात्रपतितमक्षिकेप्रत .." या कवितेची आठवण झाली !!
@चौकटराजा
चला, निदान भल्या पहाटे उठून काहीतरी खुटुर्फुटुर करण्याच्या बाबतीत का होईना, लिओनार्दो दा विंचीशी आमची बरोबरी झाली हे वाचून ब्येस वाटले. अनेक आभार.
कषायपात्रपतितमक्षिकेप्रत वाचून लहानपणी ती कविता वाचल्याचे स्मरले, परंतू इथून तो शब्द चोप्यपस्ते करू गुगलिता काही गवसले नाही. मग सूक्ष्मावलोकन करता तो शब्द 'कषायपेयपात्रपतितमक्षिकेप्रत' असा असायला हवा, हे जाणवले, मग पुन्हा सर्चिता हे मिळाले :
'कषायपेयपात्रपतितमक्षिकेप्रत.' चहाच्या पेल्यात पडलेल्या माशीचे काव्यमय वर्णन :
अयि नरांग-मल-शोणित-भक्षिके,
जनु-विनाशक-जंतु-सुरक्षिके,!
असु-परीक्षित-हारक-तक्षिके,
'क्या हुवा अफसोस!' मक्षिके
@ खिलजी
तुमचे शीघ्रकाव्य आवडले. तुमच्या शीघ्रकाव्यरसास बरेच काळापासून दर्दी मिपाकर मुकत आहेत, तरी पुनश्च आपली तुंबलेली काव्यगंगा भरभरून वाहती करावीत, ही विनंती. अनेक आभार.
तेवढं तिकडे बसून,
मोबाईल हातात धरुन,
पाण्यात न पाडता,
टाळी कशी वाजवायची?
त्याचा व्हिडिओ टाका
"टच" स्क्रिन मोबाईल
कसा वापरायचा?
ते ही शिकवा,
अनेक गरजू लोकांचे
आशिर्वाद मिळतील
पैजारबुवा,
तेवढं तिकडे बसून,
मोबाईल हातात धरुन,
पाण्यात न पाडता,
टाळी कशी वाजवायची?
टच्चस्क्रीन कसा वापरायचा?
ते ही शिकवा,
आमचे परमपूज्य शी: शी: १०८ डोंबलेकर महागुरुराज ऊर्फ महास्वामी मच्छरानंद महासरस्वती यांनी आम्हाला महामंत्रोपदेश दिला की बेटा, "कर ले कोई जुगाड"
मग आम्ही खालीलप्रमाणे जुगाड केल्यावर आता तिकडे बसून टाळीच काय, बाजाची पेटी, बासरी, तुणतुणे वगैरे काहीही वाजवता येते, मिपावर टंकन करता येते आणि मोबल्यावर काय काय करता येते. बघा:
आमच्या जिलबीची अगत्याने दखल घेतलीत, छान वाटले.
अनुक्रमणिकेत इतकं सुंदर शीर्षक अन 'आकर्षक' कवीचं नाव वाचून 'अपेक्षा' लैच उंचावल्या होत्या! चार दोन रोम्न्याण्टिक चित्रं असतील, वगैरे वगैरे इमले रचले होते.
घाईघाईत क्लिक केलं अन्....
साली एक मच्छरीण चित्रकार को कवी बना देती हय!
कर्नल साहेब, तुम्हाला सुचलेल्या ओळी मस्त आहेत.
'डंकिता कळवळू' वरून आमचाच, "मारा डंख मारा डंख मारा बिछुवा, मिपाप्रवेशाकांक्षिण्यांची गोची आणि आमची काशीयात्रा" असे लांबलचक शीर्षक असलेला एक जुना आचरट धागा आठवला, आणि हुडकून वाचला.
मशारनिल्हे धाग्यात प्रत्येकाने वाचावच, असा 'मूखदूर्बळ' यांचा धमाल लेखः "सठीयाय गयी सजनवा हमार" हा पुन्हा एकदा वाचायला मिळाला, हे आणखीन एक.
आणि या दोन्ही लेखांमुळे आमचाच एक जुना आचरट लेखः "नेपोलियन, दासबोध आणि स्त्री-आयडींची त्सुनामी" आणि त्यावरले प्रतिसाद पुन्हा एकदा वाचायला मिळाले हे आणखिन आणखिन एक.
'स्त्रीआयडींची त्सुनामी' मधील 'कंपू' वा 'कंपूबाजी' वरून सुचलेले संभाव्य स्त्रीआयडी बघा:
कंपूबाला, कंपूशीला, कंपूकुमारी
कंपूबालिका, कंपूचालिका
कंपूचारिणी, कंपूविचरिणी,
कंपूभद्रा, कंपूचंद्रा, कंपूचंद्रिका
कंपूशालिनी, कंपूमालिनी, कंपूवाहिनी
कंपूतारिणी,कंपूविरहिणी, कंपू-रमणी, कंपूविहारिनि, कंपूवासिनी
कंपूप्रिया, कंपूस्मिता, कंपूअस्मिता
कंपूरमणीगणमुकुटमणी, कंपूगणविदारिणी, कंपूहारिणी
कंपूभामा, कंपूभंगिमा, कंपूवर्धिनी,
कंपूभंगिनी, कंपूमर्दिनी, कंपूविध्वंसिनी, कंपूनाशिका, कंपूवारिणी, कंपूताडिनी
कंपूसंवर्धिनी, कंपूस्वप्ना, कंपूमग्ना
कंपूविलासिनी, कंपूसौदामिनी, कंपूकौस्तुभी
कंपूगौरी, कंपूशोभिनी, कंपूशरदिनी, कंपूगुंजना, कंपूप्रिता
कंपूप्रवेशदायिनी, कंपूप्रवेशहारिणी
कंपूडाकिनी, कंपूपिशाच्चिनी, कंपूलोलिता
कंपूमति, कंपूचित्ता, कंपूप्रज्ञा
तर कर्नल साहेब, या तिहेरी फायद्याला जबाबदार असलेल्या तुमच्या या प्रतिसादाबद्दल अनेक आभार.
या कवितेतील शेवटल्या कडव्यात एका शब्दाची भर टाकून बघितली, ती अशी:
मग स्मरून 'हरि'ला -
वाजवून टाळिका -
मी जीव तुझा - मी प्राण तुझा -
'हरिला'
- अल्विदा मच्छरिनी
- अल्विदा !
व्यंग काव्य रंगले...
कोण तो लेकाचा आम्हावरी रागवे...
आमच्या शिताफीचे कौतुक नसे बरवे
पिता रसाळ पेय आम्हास जोर येतो...
मग फवार्याशी झगडुनी जीव देतो...
किती मार खाऊन पुन: पुन्हा जन्मतो ...
हे आपापल्यात रुधिराचा करती व्यापार...
मलेरिया म्हणून आम्ही झालो हद्दपार
आमच्या वैश्विक अधिकारावर चर्चा अपार
म्हणे डासिणी ना मरू आम्ही याद राखा...
जहन्नम मधेही असे आमची शाखा
ओक साहेब, जहन्नममधेही 'शाखा' असल्याचे वाचून गद् गद् का काय म्हणतात ते झालो. हे फारच ब्येस झाले. आता पार तिथपर्यंत भगवा फडफडणार. आणि विशेष म्हणजे हे कार्य डासांमार्फत केले गेलेय. याला म्हणतात तळा-गाळापर्यंत पोचणे. धन्य धन्य. मोदी हय तो मुमकिन हय. हर हर महादेव.
या कवितेवर एआयची मल्लिनथी:What a delightful and humorous poem! The speaker's clever wordplay and satirical tone make for an entertaining read. Here's a possible review:
This Marathi poem is a masterclass in clever wordplay and satire. The speaker's witty observations and clever turns of phrase make for an entertaining read. The poem's central theme - the speaker's tumultuous relationship with a mosquito - is expertly woven throughout the verses, with the speaker's frustration and exasperation palpable. The use of metaphors ("तू जीव माझा - तू प्राण माझा") and clever wordplay ("मी जीव तुझा - मी प्राण तुझा - हरिला") adds depth and complexity to the poem. The final farewell to the mosquito ("अल्विदा मच्छरिनी - अल्विदा") is a brilliant touch, leaving the reader chuckling. Overall, this poem is a delightful read that showcases the poet's skill with language and humor.
Would you like me to add or modify anything in this review?
एआय मेटावर हे आले. परंतु मराठीत ते येत नाहीये. आणखी कुठे करता येईल ?
जेमिनी एआय अहो! काय ही डासांची कैफियत! वाचताना हसू आवरवत नाही आणि त्यांची केविलवाणी अवस्था पाहून थोडी सहानुभूतीही वाटते. कवीने डासांच्या भावनांना आणि त्यांच्या जगण्याला किती सुंदर आणि विनोदी पद्धतीने शब्दांत उतरवलं आहे!
या कवितेतील प्रत्येक ओळीत डासांचं बोलणं जिवंत वाटतं. ते तक्रार करतात की कोणीतरी त्यांचा उगाच राग करतो. त्यांच्या 'शिताफी' म्हणजे चपळाईचं, रक्त पिण्याच्या कौशल्याचं कुणी कौतुक करत नाही. उलट, माणूस गोड पेय पितो आणि मग त्यांना मारण्यासाठी फवारा घेऊन येतो, तेव्हा ते बिचारे त्याच्याशी झगडताना जीव गमावतात.
"किती मार खाऊन पुन: पुन्हा जन्मतो..." या ओळीत डासांच्या जिद्दीचं आणि त्यांच्या जीवनाच्या चक्राचं वर्णन आहे. कितीही मारलं तरी ते पुन्हा येतात, हे वास्तव विनोदी आणि थोडं निराशाजनकही आहे.
पुढच्या ओळी तर फारच मार्मिक आहेत - "हे आपापल्यात रुधिराचा करती व्यापार... मलेरिया म्हणून आम्ही झालो हद्दपार". इथे डास माणसांना मलेरिया होतो म्हणून त्यांना हद्दपार केल्याबद्दल तक्रार करत आहेत. गंमत म्हणजे, ते स्वतःच तर माणसांच्या रक्ताचा 'व्यापार' करतात!
"आमच्या वैश्विक अधिकारावर चर्चा अपार... म्हणे डासिणी ना मरू आम्ही याद राखा..." या शेवटच्या ओळी तर कळसच आहेत! डास त्यांच्या 'वैश्विक अधिकारां'बद्दल बोलत आहेत आणि डासिणींना न मारण्याची धमकी देत आहेत, जणू काही ते या जगाचे मालकच आहेत! "जहन्नम मधेही असे आमची शाखा" म्हणजे नरकातसुद्धा डास असणार, ही कल्पना खूपच विनोदी आणि भीतीदायक आहे.
कवीने डासांच्या तोंडून त्यांची व्यथा आणि त्यांचा दृष्टिकोन मांडला आहे, ज्यामुळे ही कविता केवळ माहितीपूर्ण न राहता मनोरंजक आणि विचार करायला लावणारी ठरते. डासांच्या जगण्यातील अडचणी, त्यांची जिद्द आणि त्यांचा तथाकथित 'अधिकार' यावर मार्मिक टिप्पणी करताना कवीने हलकाफुलका दृष्टिकोन ठेवला आहे, जो वाचकाला नक्कीच आवडतो.
एकंदरीत, हे डास-काव्य खूपच मजेदार आणि प्रभावी आहे!
@ प्रचेतस, खेडूत
अनेक आभार. अद्याप अमेरिकेतच आहे, परंतु बरेचदा पहाटे अडीच - तीनच्या सुमारास झोप उघडून काहीतरी कल्पना सुचून जाते, तसे या कवितेच्या बाबतीत झाले.
हे अगदी लिओ नार्डो दा विंसी सारखे झाले .त्यालाही नवनव्या कल्पना जागरणामुळे सुचायच्या असे म्हणतात ! )))))
आचार्य अत्रे रचित " कषायपात्रपतितमक्षिकेप्रत .." या कवितेची आठवण झाली !!
@चौकटराजा
चला, निदान भल्या पहाटे उठून काहीतरी खुटुर्फुटुर करण्याच्या बाबतीत का होईना, लिओनार्दो दा विंचीशी आमची बरोबरी झाली हे वाचून ब्येस वाटले. अनेक आभार.
कषायपात्रपतितमक्षिकेप्रत वाचून लहानपणी ती कविता वाचल्याचे स्मरले, परंतू इथून तो शब्द चोप्यपस्ते करू गुगलिता काही गवसले नाही. मग सूक्ष्मावलोकन करता तो शब्द 'कषायपेयपात्रपतितमक्षिकेप्रत' असा असायला हवा, हे जाणवले, मग पुन्हा सर्चिता हे मिळाले :
'कषायपेयपात्रपतितमक्षिकेप्रत.' चहाच्या पेल्यात पडलेल्या माशीचे काव्यमय वर्णन :
अयि नरांग-मल-शोणित-भक्षिके,
जनु-विनाशक-जंतु-सुरक्षिके,!
असु-परीक्षित-हारक-तक्षिके,
'क्या हुवा अफसोस!' मक्षिके
@ खिलजी
तुमचे शीघ्रकाव्य आवडले. तुमच्या शीघ्रकाव्यरसास बरेच काळापासून दर्दी मिपाकर मुकत आहेत, तरी पुनश्च आपली तुंबलेली काव्यगंगा भरभरून वाहती करावीत, ही विनंती. अनेक आभार.
तेवढं तिकडे बसून,
मोबाईल हातात धरुन,
पाण्यात न पाडता,
टाळी कशी वाजवायची?
त्याचा व्हिडिओ टाका
"टच" स्क्रिन मोबाईल
कसा वापरायचा?
ते ही शिकवा,
अनेक गरजू लोकांचे
आशिर्वाद मिळतील
पैजारबुवा,
तेवढं तिकडे बसून,
मोबाईल हातात धरुन,
पाण्यात न पाडता,
टाळी कशी वाजवायची?
टच्चस्क्रीन कसा वापरायचा?
ते ही शिकवा,
आमचे परमपूज्य शी: शी: १०८ डोंबलेकर महागुरुराज ऊर्फ महास्वामी मच्छरानंद महासरस्वती यांनी आम्हाला महामंत्रोपदेश दिला की बेटा, "कर ले कोई जुगाड"
मग आम्ही खालीलप्रमाणे जुगाड केल्यावर आता तिकडे बसून टाळीच काय, बाजाची पेटी, बासरी, तुणतुणे वगैरे काहीही वाजवता येते, मिपावर टंकन करता येते आणि मोबल्यावर काय काय करता येते. बघा:
आमच्या जिलबीची अगत्याने दखल घेतलीत, छान वाटले.
अनुक्रमणिकेत इतकं सुंदर शीर्षक अन 'आकर्षक' कवीचं नाव वाचून 'अपेक्षा' लैच उंचावल्या होत्या! चार दोन रोम्न्याण्टिक चित्रं असतील, वगैरे वगैरे इमले रचले होते.
घाईघाईत क्लिक केलं अन्....
साली एक मच्छरीण चित्रकार को कवी बना देती हय!
कर्नल साहेब, तुम्हाला सुचलेल्या ओळी मस्त आहेत.
'डंकिता कळवळू' वरून आमचाच, "मारा डंख मारा डंख मारा बिछुवा, मिपाप्रवेशाकांक्षिण्यांची गोची आणि आमची काशीयात्रा" असे लांबलचक शीर्षक असलेला एक जुना आचरट धागा आठवला, आणि हुडकून वाचला.
मशारनिल्हे धाग्यात प्रत्येकाने वाचावच, असा 'मूखदूर्बळ' यांचा धमाल लेखः "सठीयाय गयी सजनवा हमार" हा पुन्हा एकदा वाचायला मिळाला, हे आणखीन एक.
आणि या दोन्ही लेखांमुळे आमचाच एक जुना आचरट लेखः "नेपोलियन, दासबोध आणि स्त्री-आयडींची त्सुनामी" आणि त्यावरले प्रतिसाद पुन्हा एकदा वाचायला मिळाले हे आणखिन आणखिन एक.
'स्त्रीआयडींची त्सुनामी' मधील 'कंपू' वा 'कंपूबाजी' वरून सुचलेले संभाव्य स्त्रीआयडी बघा:
कंपूबाला, कंपूशीला, कंपूकुमारी
कंपूबालिका, कंपूचालिका
कंपूचारिणी, कंपूविचरिणी,
कंपूभद्रा, कंपूचंद्रा, कंपूचंद्रिका
कंपूशालिनी, कंपूमालिनी, कंपूवाहिनी
कंपूतारिणी,कंपूविरहिणी, कंपू-रमणी, कंपूविहारिनि, कंपूवासिनी
कंपूप्रिया, कंपूस्मिता, कंपूअस्मिता
कंपूरमणीगणमुकुटमणी, कंपूगणविदारिणी, कंपूहारिणी
कंपूभामा, कंपूभंगिमा, कंपूवर्धिनी,
कंपूभंगिनी, कंपूमर्दिनी, कंपूविध्वंसिनी, कंपूनाशिका, कंपूवारिणी, कंपूताडिनी
कंपूसंवर्धिनी, कंपूस्वप्ना, कंपूमग्ना
कंपूविलासिनी, कंपूसौदामिनी, कंपूकौस्तुभी
कंपूगौरी, कंपूशोभिनी, कंपूशरदिनी, कंपूगुंजना, कंपूप्रिता
कंपूप्रवेशदायिनी, कंपूप्रवेशहारिणी
कंपूडाकिनी, कंपूपिशाच्चिनी, कंपूलोलिता
कंपूमति, कंपूचित्ता, कंपूप्रज्ञा
तर कर्नल साहेब, या तिहेरी फायद्याला जबाबदार असलेल्या तुमच्या या प्रतिसादाबद्दल अनेक आभार.
या कवितेतील शेवटल्या कडव्यात एका शब्दाची भर टाकून बघितली, ती अशी:
मग स्मरून 'हरि'ला -
वाजवून टाळिका -
मी जीव तुझा - मी प्राण तुझा -
'हरिला'
- अल्विदा मच्छरिनी
- अल्विदा !
व्यंग काव्य रंगले...
कोण तो लेकाचा आम्हावरी रागवे...
आमच्या शिताफीचे कौतुक नसे बरवे
पिता रसाळ पेय आम्हास जोर येतो...
मग फवार्याशी झगडुनी जीव देतो...
किती मार खाऊन पुन: पुन्हा जन्मतो ...
हे आपापल्यात रुधिराचा करती व्यापार...
मलेरिया म्हणून आम्ही झालो हद्दपार
आमच्या वैश्विक अधिकारावर चर्चा अपार
म्हणे डासिणी ना मरू आम्ही याद राखा...
जहन्नम मधेही असे आमची शाखा
ओक साहेब, जहन्नममधेही 'शाखा' असल्याचे वाचून गद् गद् का काय म्हणतात ते झालो. हे फारच ब्येस झाले. आता पार तिथपर्यंत भगवा फडफडणार. आणि विशेष म्हणजे हे कार्य डासांमार्फत केले गेलेय. याला म्हणतात तळा-गाळापर्यंत पोचणे. धन्य धन्य. मोदी हय तो मुमकिन हय. हर हर महादेव.
या कवितेवर एआयची मल्लिनथी:What a delightful and humorous poem! The speaker's clever wordplay and satirical tone make for an entertaining read. Here's a possible review:
This Marathi poem is a masterclass in clever wordplay and satire. The speaker's witty observations and clever turns of phrase make for an entertaining read. The poem's central theme - the speaker's tumultuous relationship with a mosquito - is expertly woven throughout the verses, with the speaker's frustration and exasperation palpable. The use of metaphors ("तू जीव माझा - तू प्राण माझा") and clever wordplay ("मी जीव तुझा - मी प्राण तुझा - हरिला") adds depth and complexity to the poem. The final farewell to the mosquito ("अल्विदा मच्छरिनी - अल्विदा") is a brilliant touch, leaving the reader chuckling. Overall, this poem is a delightful read that showcases the poet's skill with language and humor.
Would you like me to add or modify anything in this review?
एआय मेटावर हे आले. परंतु मराठीत ते येत नाहीये. आणखी कुठे करता येईल ?
जेमिनी एआय अहो! काय ही डासांची कैफियत! वाचताना हसू आवरवत नाही आणि त्यांची केविलवाणी अवस्था पाहून थोडी सहानुभूतीही वाटते. कवीने डासांच्या भावनांना आणि त्यांच्या जगण्याला किती सुंदर आणि विनोदी पद्धतीने शब्दांत उतरवलं आहे!
या कवितेतील प्रत्येक ओळीत डासांचं बोलणं जिवंत वाटतं. ते तक्रार करतात की कोणीतरी त्यांचा उगाच राग करतो. त्यांच्या 'शिताफी' म्हणजे चपळाईचं, रक्त पिण्याच्या कौशल्याचं कुणी कौतुक करत नाही. उलट, माणूस गोड पेय पितो आणि मग त्यांना मारण्यासाठी फवारा घेऊन येतो, तेव्हा ते बिचारे त्याच्याशी झगडताना जीव गमावतात.
"किती मार खाऊन पुन: पुन्हा जन्मतो..." या ओळीत डासांच्या जिद्दीचं आणि त्यांच्या जीवनाच्या चक्राचं वर्णन आहे. कितीही मारलं तरी ते पुन्हा येतात, हे वास्तव विनोदी आणि थोडं निराशाजनकही आहे.
पुढच्या ओळी तर फारच मार्मिक आहेत - "हे आपापल्यात रुधिराचा करती व्यापार... मलेरिया म्हणून आम्ही झालो हद्दपार". इथे डास माणसांना मलेरिया होतो म्हणून त्यांना हद्दपार केल्याबद्दल तक्रार करत आहेत. गंमत म्हणजे, ते स्वतःच तर माणसांच्या रक्ताचा 'व्यापार' करतात!
"आमच्या वैश्विक अधिकारावर चर्चा अपार... म्हणे डासिणी ना मरू आम्ही याद राखा..." या शेवटच्या ओळी तर कळसच आहेत! डास त्यांच्या 'वैश्विक अधिकारां'बद्दल बोलत आहेत आणि डासिणींना न मारण्याची धमकी देत आहेत, जणू काही ते या जगाचे मालकच आहेत! "जहन्नम मधेही असे आमची शाखा" म्हणजे नरकातसुद्धा डास असणार, ही कल्पना खूपच विनोदी आणि भीतीदायक आहे.
कवीने डासांच्या तोंडून त्यांची व्यथा आणि त्यांचा दृष्टिकोन मांडला आहे, ज्यामुळे ही कविता केवळ माहितीपूर्ण न राहता मनोरंजक आणि विचार करायला लावणारी ठरते. डासांच्या जगण्यातील अडचणी, त्यांची जिद्द आणि त्यांचा तथाकथित 'अधिकार' यावर मार्मिक टिप्पणी करताना कवीने हलकाफुलका दृष्टिकोन ठेवला आहे, जो वाचकाला नक्कीच आवडतो.
एकंदरीत, हे डास-काव्य खूपच मजेदार आणि प्रभावी आहे!
तू जीव माझा -
तू प्राण माझा -
घ्यावया
नच होतीस आली
मालूम होते मला
शौच्यालयात घुसता
मग सावरून बसता
मोबाइलात रमता
आलीस तू अवचिता
जवळि जवळ येता
मग कडकडून डसता
मम उष्ण रक्त प्रशिता
मेरा चैन-वैन सब लुटिता
वाजवून टाळिका
मी जीव तुझा - मी प्राण तुझा
- हरिला -
अल्विदा मच्छरिनी -
अल्विदा.
:)
(प्रेर्ना/विडंबन पंकज उधासच्या गजलेचे नाही दुसर्या समकालीन मिपा काव्याचे होते.)
मला वाटते कवितेचा नुसता पण बर्यापैकी अर्थ लागत असावा.
बाकी माझे काव्य शोधून शोधून वाचणे मनावर घेतलेत आहे असे दिसते. (मी सुद्धा काही वेळा इतर मिपाकरांचे जुने काव्य असेच शोधून शोधून वाचतो) त्यासाठी अनेक आभार.
:)
(प्रेर्ना/विडंबन पंकज उधासच्या गजलेचे नाही दुसर्या समकालीन मिपा काव्याचे होते.)
मला वाटते कवितेचा नुसता पण बर्यापैकी अर्थ लागत असावा.
बाकी माझे काव्य शोधून शोधून वाचणे मनावर घेतलेत आहे असे दिसते. (मी सुद्धा काही वेळा इतर मिपाकरांचे जुने काव्य असेच शोधून शोधून वाचतो) त्यासाठी अनेक आभार.
(विडंबनच आहे, ह. घ्या. हे.वे.सा.न.ल.)
.
.
.
.
महापुरुष आणि तीर्थस्थाने
बाप आणि आई
डोळ्या समोर आली नसतील तर नसू देत
तसेही त्यांना तू मागच्याच कोणत्यातरी वळणावर नाकारले होतेस
*
देव नाकारले म्हणजे उघड दारचे तुणतुणे सुटतेच असे नाही
तेव्हाच मग का सखीच्या आणाभाकांची आठवण येते?
पण गुलमोहरावरची चिमणी पोपटासोबत उडून गेल्या नंतर
शहरी दिव्व्याखाली ज्या टिटवीशी आणाभाका केल्यास
तिच्या आवाजाने देह चिरुन गेला तरी आठवणीतल्या
चिमणीच्या गावाकडे कंगाल भूकेला धावतोस?
भूकेला आवर जरासा! चिमणी पोपटा सोबत मागेच उडून गेली
परतण्याची शक्यता नाहीए ती माहित असताना देखिल?
एका उदास संध्याकाळी
कोणी गात होती विराणी ||
शब्दांत अशी आस नव्हती
चाल नव्हती अशी कोणती
धारही नव्हती त्या शब्दांना
तरी काळीज जाय चिरूनी ||
संधीप्रकाश निळा जांभळा
खालून गेला वर आभाळा
कुंद हवा अन वारा पडला
हवेत सूर राही भरूनी ||
धिरगंभीर सूर कवळूनी
गीत हृदयीचे आळवूनी
उलगडे आर्त सरगम
भरूनी राहिली कानी ||
- पाषाणभेद
०५/०२/२०२०
दो डोळ्यांचे झरते पाणी इथून मजला स्पष्ट दिसे
त्या पाण्याच्या आवेगावर ओठावरले गीत फिरे
डोळ्यांमधल्या रेषा तांबूस पूरी सांगते व्यथा खरी
सांगायाला शब्द कशाला झुळूक हळवी एक उरी
गदगद्णारे हृदय राजसा तुझा पोचतो इथे हुंदका
पाण्यालाही जागर असतो दिव्यात नसते केवळ ज्वाला
सहवासाचे अत्तर नाही तरी मिठीचा भास कोवळा
इथे तिथेही कुठेच नाही तरी बहराचा शुद्ध सोहळा
-शिवकन्या
संध्याकाळी तू गंगेतीरी व्याकुळसा बसू नकोस.....
मला सांग ना तुलाही असेच वाटते ना
कुठूनतरी समुद्राने वाट काढावी
नाहीतर गंगेने पदर उलटा करावा
चार व्याकुळ डोळ्यांत प्रलय व्हावा...
खास. लिहिते राहा.
-दिलीप बिरुटे
संध्याकाळी तू गंगेतीरी व्याकुळसा बसू नकोस.....
मला सांग ना तुलाही असेच वाटते ना
कुठूनतरी समुद्राने वाट काढावी
नाहीतर गंगेने पदर उलटा करावा
चार व्याकुळ डोळ्यांत प्रलय व्हावा...
खास. लिहिते राहा.
-दिलीप बिरुटे
संध्याकाळी तू गंगेतीरी व्याकुळसा बसू नकोस.....
मला घेऊन चल तिच्या वळणदार लाटांवर
लोटून दे तिच्या केशरी दिव्यांच्या लयीवर
सोडून दे तिच्या पोटातल्या भोवऱ्यात
घेऊन ये तो झुरणारा शेला पाण्यात
संध्याकाळी तू गंगेतीरी व्याकुळसा बसू नकोस....
तुझ्याकडे तोंड करून खळखळून हसू दे
बघू देत लोकांना देवांना साधुंना
माझ्या हातातले पाणी तुझ्या हातातून
तिच्या देहात लयदार मिसळताना.....
प्रेर्ना हे आणि असेच असम्ख्य आपलेच
भारत द्वेष्ट्यांची प्रार्थना
जोहार परकीयासी फितुरांचा जोहार । किती ग्वाडगे सकळ मराठीच्या पाठीवर प्रहार । सहनशील दृढ आचार । तो ऎका की जी मायबाप ॥१॥
तुमचा इचार मेकॉले देइला । तो भारतीया कसा भावला । परका जवळी, भावंड वेगळा । या विचारें बोधिलें की जी मायबाप ॥२॥
अरबी अन चिनी । सर्वांमाजीं विंग्रजी। आणिकही फुरोगामीटिचर सांगेन । सावध ऎका की जी मायबाप ॥३॥
पंचमहासत्ता र्शेजी केले शत्रु श्रेष्ठजाण । या विचारें पावलें समाधान । फितुरी परदास्य सुखसंपन्न । झाले की जी मायाबाप ॥
ऎशा देश फुको चालावे । देशीय प
प्रेरणा : यारहो ...
दादाश्रींची विनम्र माफी मागुन ..... अर्ज़ किया है ....
ह्या उन्हाचा जोर आहे वाढलेला यारहो
शोधुया नजदीक साधा एक बियर बार हो
ड्रॉट ज्या त्या ब्रॅन्ड्ची तिथलीच बॉटल चांगली
पण अता चालेल काही फक्त असु दे गार हो
मागवा चकली चना अन हाफ चीकन तंदुरी
कावळ्यांना भूक आहे लागलेली फार हो
ती म्हणाली सोड तू जमणार नाही आपले
दावले "जमवून" मग "ठरवून" वारंवार हो
एकदा केसांस वेडे मोकळे सोडून बघ
नेत्रसुख असती गडे हे झाकले उभार* हो
कोण तो चु$@ भिकारी पेग अर्धा सांडतो
वाटते होईल ह्याचा आज युनुस वकार हो
माँक कुठला? कोण मल्ल्या?
जमले नाही
In reply to जमले नाही by मुक्त विहारि
सहमत. मोकलाया सारखी असेल
कविता आणि कवितेखालचे, (flying
छान!