वाङ्मय

यावे नाचत गोरीबाळा
हाती घेऊनी पुष्पांच्या माळा
सर्वे ठायी मी वंदितो तुला |
यावे नाचत गौरीबाळा ट
चौदा विधयेचा तूं माता पिता
सर्वे ठायी हाय तुजी सत्ता |
चार वेदा ध्यावे वेळोवेळा ृ
यावे नाचत गोरीबाळा |
साही शास्त्रे अठरा पुराण
तुझ्यापासून झाले निर्माण |
भक्त देव येती मंडपाला
यावे नाचत गोरीबाळा |
मुळारंभी सत्व धरी पाया |
संगे घेत सरस्वती माया. |
किती विनवी तुला भक्तमेळा ः
यावे नाचत गोरीबाळा |

जशी मराठीमध्ये ओवी, हिंदीमध्ये दोहा, तसा संस्कृतमध्ये अनुष्टुप छंद मला खूप लवचिक आणि सार्वत्रिक वाटतो. अनुष्टुप संस्कृतमध्येच नव्हे तर मराठीमध्ये लिहिण्यासाठीही खूप सोयीचा आहे. सगळ्यांच्या ओळखीची भीमरूपी वापरून हा सोपा छंद स्पष्ट करायचा हा प्रयत्न. लघु गुरु यांची तोंडओळख आपल्याला असेलच असं मानून पुढचं लिखाण आहे.

परंपरेनुसार अशी त्याची लक्षणे दिल्यामुळे तो विनाकारण अवघड वाटतो-
श्लोके षष्ठं गुरु ज्ञेयं सर्वत्र लघु पंचमम्।
द्विचतुष्पादयोर्ह्रस्वं सप्तमं दीर्घमन्ययोः॥

पेरणा अर्थात मनोज यांची सकाळी सकाळी

घाण उग्र भपकारा
लांबूनच आला
क्वार्टर टाकून आला
सकाळी सकाळी

फेसाळत्या सोड्यात
बर्फाचा मनोरा
लिंबू जाउन बसले
जरासे बुडाशी

पाय जड झाले
दृष्टी नाही डोळी
अवस्था ही झाली
सकाळी सकाळी

किती पेग गेले
घशातून भरारा
म्हणे आठवांचा
सुटण्या येरझारा

घरचे निष्ठुर
म्हणती पितो देशी
विदेशी न मिळता
सकाळी सकाळी

तुझं माझं हे दूर असणं
जसे नकाशावरचे दोन ठिपके.
आठवण करून द्यायला जणू,
की कितीही म्हटलं तरी झालोय परके.

तुझ्या माझ्या ठिपक्यांना, जोडणारी ती रेषा
नकाशात ती दोघांमधलं अंतर दाखवते.
पण सरळसोट नाहीच ती,
नात्यांसारखी तीसुद्धा नागमोडी वळते.

मला त्यात नात्याची एक उसवलेली वीण दिसते...

डॉ. माधुरी ठाकूर