Skip to main content

संस्कृती

संस्कृती — मराठी संस्कृती, परंपरा, सण-उत्सव आणि लोकजीवन यांवरील लेखन. महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवाची ओळख करून देणारे मराठी लेख येथे वाचा.

महामानवास अभिवादन!

लेखक बिपिन कार्यकर्ते यांनी सोमवार, 06/12/2010 12:25 या दिवशी प्रकाशित केले.

आज ६ डिसेंबर. मुंबईतले यच्चयावत रस्ते दादरच्या दिशेने वाहत असतील. त्यात हौशे, नवशे, गवशे, चोर, संधिसाधू राजकारणी असे सगळेच असतील. तसे ते प्रत्येक उत्सवात असतातच. पण त्या गर्दीत असेही असंख्य असतील जे हा महामानव जन्मला नसता तर आज कुठेतरी मेल्या ढोरांची कातडी सोलत असते किंवा डोक्यावरून मैला वाहून नेत असते, पण आज, या एका माणसाच्या कर्तृत्वामुळे कुठे तरी थोडीफार मानाची जिंदगी जगत असतील. त्यांच्या मनातील कृतज्ञतेची मी केवळ कल्पनाच करू शकतो.

तसेही तथाकथित उच्चवर्णिय असूनही, एक भारतिय म्हणून जगताना आज मी जे काही स्वातंत्र्य उपभोगतो आहे त्याच्या श्रेयाचा एक मोठा वाटा त्यांना जातोच.

दक्षिण भारतातील सायकल प्रवासाचे अनुभव १८: तंजावूर- कुंभकोणम- श्रीमुशनाम ९४ किमी

लेखक मार्गी यांनी मंगळवार, 02/06/2026 16:16 या दिवशी प्रकाशित केले.

✪ कुंभकोणमची मंदिरं आणि कावेरी नदी! 

✪ शांत गावं आणि रमणीय रस्ते 

✪ निवृत्त कॅप्टन आनंदनजींसोबत भेट 

✪ “अगर शिवाजी महाराज नही होते तो...” 

✪ “कमकुवत युवा पिढी" हासुद्धा देशाचा शत्रू 

✪ श्रीमुशनामचं वेलुनाव्हियार केंद्र – वेगळी संस्था 

✪ “रगड़ा बनाएगा तगड़ा" 

इराण : डोंगरी भिवरलीचं अधर्मयुद्ध

लेखक गामा पैलवान यांनी बुधवार, 18/03/2026 02:29 या दिवशी प्रकाशित केले.

लोकहो,

म्हंटलं इराणवर एक लेख व्हायला हवा. सध्या त्याच्या विरोधात अमेरिका व इस्रायल यांचं युद्ध चालू आहे. तर इराणचा इतिहासाचा व आजच्या परिस्थितीचा धावता आढावा घ्यावा असा बेत आहे. तर सुरुवात कुठनं करायची? म्हंटलं नुकताच अली खामेनेई मेलाय तर त्याच्यापासनं लेख सुरू करूया.

दक्षिण भारतातील सायकल प्रवासाचे अनुभव २: बंगलोर ते मलावली ९३ किमी

लेखक मार्गी यांनी सोमवार, 16/03/2026 08:23 या दिवशी प्रकाशित केले.

✪ वन्य परिसरातून सायकल प्रवास
✪ कर्नाटकमधील शांत रस्ते आणि छोटी गावं!
✪ “अरे ओ सांबा" जिथे घडलं असेल असे डोंगर
✪ ननगे स्वल्पा कन्नडा गोत्तू
✪ स्वीडनमधील सायकल मित्रासोबत भेट
✪ सूर्य नमस्काराची सप्त नमस्कार आवृत्ती
✪ Well began is half done!

कुमाऊँमधील रम्य भटकंती भाग ७: नितांत सुंदर ध्वज मंदिर ट्रेक

लेखक मार्गी यांनी शनिवार, 07/03/2026 11:30 या दिवशी प्रकाशित केले.

✪ ध्वज मंदिराची रमणीय पायवाट
✪ धुक्याचा समुद्र आणि पर्वतांची रांग
✪ उतरताना नवीन वाटेचा अनुभव
✪ गावातल्या लोकांसोबत संवाद
✪ सत्गड़मधून आकाश दर्शनाची शेवटची रात्र
✪ पहाड़ाचा निरोप घेण्याचा कठिण प्रसंग

‘Candide’ : प्रांजळ कथानायकाचा भ्रमनिरास व मतपरिवर्तन

लेखक हेमंतकुमार यांनी सोमवार, 16/02/2026 16:27 या दिवशी प्रकाशित केले.

शेवटची (मराठी) कादंबरी वाचली होती त्याला आता १३ वर्षे उलटून गेली होती. ती ग्रंथालयातून आणून आणि पान अन् पान न वाचता काहीशी उडतउडत संपवली होती. आयुष्याच्या त्या टप्प्यावर मनोमन वाटू लागलं होतं की आता कादंबरी व कथावाचन नकोस वाटतंय; कल्पिताचे दीर्घवाचन हा काही आता आपला प्रांत राहिलेला नाही. पुढे 2019मध्ये ग्रंथालय कायमचे बंद केले आणि तिथून पुढे दरवर्षी मोजकी पुस्तके विकत घेऊनच वाचतोय. ग्रंथालयातून पुस्तक आणताना माणूस निवडीबाबत काहीसा शिथिल असतो. परंतु पुस्तक विकत घ्यायचे म्हटल्यानंतर तो (अति) चिकित्सक बनतो !

कुंपण

लेखक रांचो यांनी शुक्रवार, 23/01/2026 18:43 या दिवशी प्रकाशित केले.

खडकवाडीची वस्ती गावाच्या बाहेर नव्हती.
ती गावातच होती—पण जिथे रस्ता अचानक अरुंद होतो, तिथे, एका अदृश्य रेषेच्या पलीकडे.
इथे सकाळ कोंबड्याच्या आरवण्याने सुरू न होता रिकाम्या हंड्यांच्या आवाजाने होत असे. भांडी एकमेकांवर आपटल्यासारखा आवाज हा पाणी भरण्याचा नव्हे, तर दिवस सुरू झाल्याची खूण देणारा होता.

वस्तीकरता एक हौद आणि गावासाठी एक विहीर—अशी पिढ्यान्‌पिढ्यांची रचना होती. ती आता इतकी सवयीची झाली होती की कुणालाच ती प्रश्न वाटत नव्हती.

नरो वा कुंजरो वा

लेखक चांदणे संदीप यांनी बुधवार, 14/01/2026 12:24 या दिवशी प्रकाशित केले.

पोटाची खळगी भरणे कारणी
स्वार्थें, वैऱ्याची हो मनधरणी

हसणे होईल पातक घोर
भवती मूर्खांचा वाढेल जोर

सत्य नित्य नको ओठी
वाचेत मुग्धतेची पराकोटी

आणि...

मती निकामी होय तेधवा
म्हणावे, नरो वा कुंजरो वा

- संदीप भानुदास चांदणे