मखर, अर्थात मकरतोरण

माहिती आणि शिल्पे दोन्ही आवडले.
स्वाती

मखराची कूळकथा आवडली. तोरणात मकराला स्थान द्यायचं काय विशेष कारण असावं? मकर हे गंगेचं वाहन मानलं गेलं. गजेंन्द्र मोक्षाची कथा मकराशी संबंधित. तसाच "सुंदर ते ध्यान" अभंगात "मकर कुंडले तळपती श्रवणी" असा उल्लेख विठोबाच्या बाबत आहे. यात कुंडलांनाही मकराचा आकार आहे का?

मखराची नवीन ओळख आवडली.

वल्लीबुवा सुरेख तोरण लावलेत तुम्ही कलादालनात. धन्यवाद द्यावेत तेवढे थोडे.
भुलेश्वरातील तोरणावरील डिझाईन अप्रतिम, सिन्नरच्या ऐश्वर्येश्वर मंदिरातील तोरण पाहून हे दगडात कोरलेले मानवनिर्मित काम वाटतच नाही.
सध्या दिसणार्‍या मंदिरातील सोनेचांदीच्या प्रभावळीतपण मकर आहेच. पण या तोरणाच्या शीर्षस्थानी असणार्‍या मुखासंबंधी सांग ना. काही म्हणतात तो वीरभद्र तर काही महिष.

अ‍ॅज युज्वल छानच लेख!

व्वा. छानच.
अगदी पूर्वी वास्तु लाकडाच्या असत, त्यातील अवश्यक बाबी (उदा. लाकडी खांबांवर तुळया टाकताना दिलेले रुंद टेकू, तसेच तुळयांची भिंतींच्या बाहेर निघणारी टोके इ.) पुढे लेणी खोदताना आवश्यक नसूनही त्या खोदल्या जात. याची उदाहरणे आहेत का काही तुमच्या फोटोंमधे?
..

अतिव सुंदर ! तुमचा जुन्या शिल्पकलेचा अभ्यास आणि त्यांच्या चित्रांचा खजिना आश्चर्यचकीत करणारा आहे.

मकर आणि नाग (आणि काही ठिकाणी सिंहसुद्धा) अतिपूर्वेला जाता जाता त्यांचा काल्पनिक संकर होऊन ड्रॅगन बनला असावा काय? ड्रॅगनही असाच प्रवेशद्वारावर अथवा घरावर पहारा देत दुष्ट शक्तींना पिटाळून लावतो असे तिकडे समजतात.

यावरून आठवले, मी बरेच वर्षांपूर्वी नाशिकची लेणी बघत एकटाच फिरत होतो, अजिबात गर्दी नव्हती. एका लहान खोलीत असणार्‍या दगडी पलंगावर आडवा झालो तेंव्हा अगदी सिनेमातल्या प्रमाणे मला भास झाला, की मी पूर्वी (पूर्वजन्मी??) याच खोलीत रहात असे, आणि माझी काहीतरी महत्वाची वस्तु खोलीबाहेरच्या लहानश्या खोबणीत राहून गेली होती. बाहेर येऊन बघतो तो आधी नजरेस न पडलेली लहानशी खोबण खरोखरच तिथे होती. मी यंत्रवत त्या खोबणीत हात घालून काही शोधण्याचा प्रयत्न करत राहिलो. नंतर एका मोठ्या दालनात गेल्यावर माझा तिथे भर सभेत वध झाल्याचा भास झाला...

अहो खरेच घडले होते असे. चेष्टा नव्हे. पार विसरून गेलो होतो, हा धागा वाचताना एकदम आठवले म्हणून लिहिले.

वल्ली म्हणजे एक कलंदर माणूस आहे.. कामाच्या रहाटगाड्यात अशी चिकीत्सक वृत्ती आणि सौंदर्यदृष्टी जिवंत ठेवायची म्हणजे काही साधेसुधे काम नाही..

धाग्यातील माहिती आणि छायाचित्रे अत्यंत आवडली..

फोटो अप्रतिम , माहिती पण intresting

अप्रतिम चित्रे आणि माहिती.
वल्ली, धन्यवाद.
मखरचा अर्थं खरेच माहिती नव्हता.

देवा! डोळे मिटुन परंपरा पाळणारे आम्ही मूढ! उगा वल्ली बाबा सांगतात म्हणुन नजर जाते, नाहीतर "लय भारी" म्हणा अन व्हा पुढे!

तुझ्या अभ्यासाला दंडवत. फोटोही सुरेख.

अप्रतिम चित्रे!!!! खिद्रापूर, सिन्नर आणि भुलेश्वर येथली तोरणे निव्वळ थोर!!!!

वल्लीच्या अभ्यासाला एक कडक सॅल्यूट _/\_

वल्ली साहेब, खरच ऐकदम सुंदर. तुम्ही ही व इतर अजुन तुमचे काही लेख पुस्तक रुपात संकलित का करत नाहीत. ह्यात तुम्ही दिलेली माहीती व फोटो फार ऊपयुक्त व ईतिहासाची आवड असणार्‍या लोकांना फार मोलाची मदत करु शकतील.

अप्रतिम

छान. सगळीच चित्रं सुरेख

शिल्पे नुसती पाहणे अन संकलन -विश्लेषण यांसहित पाहणे यात किती फरक आहे हे जाणवले.
बादवे, मखराचे महत्त्व काय होते हे जाणून घ्यायला आवडेल.

बरीच मेहनत करावी लागलेली आहे हे सर्व ठिकाणे भेट देण्यासाठी.....

उत्कृष्ट आणि माहितीपूर्ण लेख व एक अप्रतिम छायाचित्रे संग्रह!

धन्यवाद.

या दर्जाची इतक्या संख्येने, एवढ्या विविध ठिकाणाहून काढलेली छायाचित्रे? वा! व्यासंग असावा तर असा!