कविता वाचण्याआधी एक क्षणभर मौन : एमनुएल ओर्तीज

हे शीर्षक चुकीचं असू शकेल, कारण त्यात एक आनंदाची भावना असते, असे (आपल्या मनात तरी) मानले जाते. पण गंभीरपणे तीच भावना कविता वाचल्यानंतर मनात आली. कवितेइतकीच दाद अनुवादाला. सलाम.
या कवितेवरून 'आधी ते ...साठी आले' अशा आशयाच्या एका कवितेची आठवण झाली. कुणाची ते आत्ता आठवत नाही.

माणुसकीला काळिमा लावणार्‍या अनेक घटना की ज्या आमच्या जाणीवेत सामान्यतः नसतात, त्यांची आठवण करून देण्यासाठी धन्यवाद! चरचरीत वास्तवाची दाहक ओळख करून देणार्‍या या अनुवादाने खरोखरच मूक केलं.

कविता ताई,

बराच पूर्वी आपला एक ब्लॉग आणि त्यावरच्या कविता मी वाचल्या होत्या. त्या कविता अतिशय हृद्य, मनाला भिडणार्‍या होत्या इतक्या की त्यांची दखल कोणाही संवेदनशील मनास घ्यावीच लागेल. ही कविता देखील तशीच. खरं पाहता अनेक भाषांमध्ये या कवितेचा अनुवाद व्हायला पाहीजे, आणि अनेक मनांपर्यंत ती पोचली पाहीजे.

मिपावर आपले लेखन प्रथमच पाहते आहे . आपण येथे लिहावेत असे मनापासून वाटते.

(आपली फॅन)
शुचि

छान. रडत रहाण्यासाठी हजारो गोष्टी आहेत. पुन्हा रडू यायची वेळ नको असेल तर सशक्त व्हा कारण युद्ध हाच मानवजातीचा इतिहास, वर्तमान आणि भविष्य आहे. महान ज्योतिषी डार्विनने सांगितलेले एक त्रिकालाबाधित भविष्य 'Survival of the fittest'

हुच्चभ्रु कविता.

वेगवेगळ्या स्थळकाळातल्या अनेक घटनांची, नरसंहरांची आठवण ९/११ च्या निमीत्ताने करून देण्याचा कविचा प्रयत्न उल्लेखनीय खरा, पण काही विशीष्ट स्थळांतील, काही विशीष्ट समाजांशी संदर्भित विदारक घटनाच कशा अचूक ह्या जंत्रीतून वगळल्या गेल्या, हे कोडेच आहे. ह्याला प्रामाणिक विस्मरण म्हणायचे, की disingeneous lapse of memory?

तेव्हा ही जंत्री अपुरी असल्याने, बच्चे लोग, एक हाथ से ताली बजाव!

आता त्या जंत्रीत थोडी भर टाकूयात.

* दुसर्‍या महायुद्धाच्या दरम्यान ज्यूंचे झालेले सर्वांगीण हत्याकांड
* रशियन गुलॅग्स्मध्ये वर्षांनूवर्षे लुप्त झालेले अनेक जीव
* चीनमधील पन्नाशीच्या दशकाच्या शेवटी घडवून आणलेल्या महाप्रचंड दुष्काळांत मेलेले अनेकानेक
* चीनमधील सांस्कृतिक क्रांतीत भरडलेले गेलेली अगणित जीवने

आता जन्त्री थोडीशी 'बॅलन्स्ड' वाटते, नाही? तेव्हा बच्चे लोग, अब दोनो हाथों से ताली बजाव!

(विषय "..." असा दिला कारण तेंव्हा सुचवल्याप्रमाणे मौन पाळले होते)

वर आवडल्याच्या प्रतिक्रीया आलेल्या पाहूनही, मी "महाजनो येन गतः स पंथः" करायचे टाळत आहे. माफ करा आणि कृपया हा प्रतिसाद व्यक्तीगत घेऊ नका, कारण तसा उद्देश नाही, पण ही कविता मला आवडली नाही, त्यातील अनेक ऐतिहासीक मुद्दे पटू शकतील त्यावर चर्चा देखील होऊ शकेल. पण त्यांचा संदर्भ देत, एका हल्ल्याचे (९/११ चे) जस्टीफिकेशन करणारी ही कविता एकांगी वाटली.

वरील कविता ही ११ सप्टेंबर २००२ ची आहे. अर्थातच १३ डिसेंबर २००१ नंतरची आहे, ज्यावेळेस जगातील सर्वात (लोकसंख्येने) मोठ्या लोकशाही देशाच्या लोकशाहीचे प्रतिक असलेल्या संसदेवर दहशतवादी हल्ला झाला होता. पण कवीला ते माहीत नसावे अथवा लोकशाही मान्य नसावी अथवा त्याबाबतीत "मौनं सर्वार्थ साधनम" असे वाटले असावे. अर्थातच त्यानंतरचे ७/११, २६/११ सहीत अनेक दहशतवादी हल्ले सांगता येतील याबाबत कुणामधे दुमत नसावे.

बाकी ९/११ चे मौन हे अमेरीकन्स अमेरीकेत झालेल्या हल्यासंदर्भात पाळतात आणि ते मला काही गैर वाटत नाही. इतरत्र झालेल्या हल्यांच्या संदर्भात जर कोणी असेच शोक केले तर त्यात काही गैर नाही.

अजून एक प्रश्न पडतो की तुम्ही ९/११ चे आणि त्यात अनेक भारतीयांसमवेत बिनलष्करी जनतेचे बळी पडले, त्याचे समर्थन करत आहात का? का इतरत्र झाले म्हणून असे येथे झाले म्हणून काय बिघडते असे म्हणायचे आहे?

विझवून टाका हे सगळे रंगीत दिवे, डिलिट करा सगळे इन्स्टंट मेसेज

ही तर वाक्ये विनोदी आहेत कारण ते सांगायला तुम्ही अमेरीकन टेक्नॉलॉजी, उर्जेसाठी वापरलेले खनीज तेल, आदीचा वापर करत आहात हे विसरले जात आहे.

असो.

आमचे पंतप्रधान उत्तम मौन पाळतात ! आणि वॉशिंगटन पोस्टवाले त्यांची खिल्ली उडवतात !
संदर्भः- http://alturl.com/pv8ud

प्रदीप आणि विकास (आणि नाना चेंगटदेखील) यांच्या प्रतिसादांनी पुन्हा लिहिते केले. त्यातही विकास यांच्या महाजनो... वगैरे एरवी मला सहजी न कळणाऱ्या टिपणीमुळे.
मी मौनाचा संदर्भ जोडला तो कवितेच्या रचनेशी. तिचा प्रवाह आणि त्यात टप्प्याटप्प्यावर वाचक म्हणून होत गेलेले माझे विराम. आता, या रचनेतून समग्र राजकीय भाष्य होते आहे का, वगैरे माझ्यालेखी तपशिलाचे मुद्दे. खरं तर, तिथंही एक समर्थन करता येतं. मी ते करतोय असं नाही, पण करता येतं. हा कवी मौखीक परंपरेतला आहे, या परंपरेत सादरीकरण महत्त्वाचे. ते उत्स्फुर्तपणे होते, असे मला वाटते. तसे असेल तर त्यात समग्र ऐतिहासीक आणि समकालीन संदर्भ पाहणे, उचित असले तरी, वाजवी असेलच असे नाही. त्या नजरेतून कवितेकडे पाहिले तर ती रचनेसाठी भावेल, त्यातील सामाजिक-राजकीय भाष्यही तेवढ्यापुरते भावेलच. आणि याच भूमिकेतून मला हा प्रवाही अनुवाद आवडला. रादर, मी त्यामुळेच प्रभावित झालो.
प्रदीप आणि विकास यांनी या कवितेकडे पाहण्याची संदर्भदृष्टी व्यापक केली हे मात्र निश्चित. आणि समग्र राजकीय भाष्य म्हणून मी ही कविता उजवी (राजकीय विचार म्हणून नव्हे, वजनकाट्यातील वजन म्हणून) ठरवणार नाही हे नक्की.

भावानुवाद प्रचंड भिडला.

प्रदीप व विकास दोघांना धन्यवाद.

असो कलाकारांचे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य जास्त महत्वाचे!

कलाप्रेमींनो काव्य हे स्वताच वाचनात तेवढा आनंद नाही ना? ते सादर होताना बघा, नृत्याविष्कार बघा मग रसीकांनो तुम्हीच कला कला तुस्सी ग्रेट हो चित्कारत आनंद्विभोर व्हाल!!

मौनं सर्वार्थ साधनम् ... असे म्हणतात खरे , पण आता हे मौन असह्य होते आहे.

सुरेख भावानुवाद !!

प्रदीप व विकास यांच्याशी व त्याच बरोबर श्रमोंशीही सहमती.. :)

एक कविता - कवीला जे सांगायचे आहे ते आणि तितके प्रभावी पणे पोच(व)णारी कलाकृती - म्हणून अतिशय आवडली

श्री. प्रदीप आणि श्री. विकास , दोघांचे प्रतिसाद जास्त पटले, धन्यवाद.

आणि हो, जर कविता अनुवादित असेल तर मुळ कविला / कवयित्रीला श्रेय देणं का टाळलं गेलं ते समजलं नाही, त्याबद्दल सुद्धा मौन पाळावं काय ?