पीएचडीसाठी लागणाऱ्या खर्चाचा अंदाज विविध घटकांवर अवलंबून असावा असे वाटते. उदा. खाजगी विद्यापीठे आणि संस्थांमध्ये सरकारी विद्यापीठांपेक्षा फी जास्त असू शकते. तसेच ही फी अभ्यासक्रमांवर अवलंबून असणार. काही अभ्यासक्रमांमध्ये इतर अभ्यासक्रमांपेक्षा जास्त शुल्क असू शकते. + तुमच्या संशोधनासाठी लागणाऱ्या साहित्य, उपकरणे आणि प्रवासाचा खर्च. + राहणे, खाणे आणि इतर खर्च व्यक्तिगत खर्च. अनेक सरकारी विद्यापीठे पीएचडीसाठी शिक्षण शुल्क माफ करतात किंवा कमी करतात. University Grants Commission (UGC) वर अधिक माहिती असावी.

डॉ. ही पदवी ब्लॉकच्या नावाच्या पाटीवर मालक स्वतःच लावतात. किंवा सोसायटीच्या नामफलकावर " डॉ. श्री/सौ अअअमुक तमूक लिहा सांगतात आणि तसे रंगवून घेतात. त्याबद्दल इतरांना काही आक्षेप नसावा. फार तर सभासद होण्यासाठी खरेदीखत नोंदणीवर जे पहिले नाव जसे लिहीले आहे तेच नामफलकावर लिहू असं कमिटी सांगू शकते. तरीही डॉ. श्री/सौ लिहा म्हटले तरी हरकत नसावी. डॉ आद्याक्षराचा आग्रह धरला तर "तुमचे इंडियन मेडिकल असोसिएशन नोंदणी दाखवा" असा काही पवित्रा घेणे कमिटीच्या अधिकाराबाहेर ठरेल. पुढचा मुद्दा डॉ/डॉक्टरेट पदवी बद्दल. त्या चौकशा करणे इतरांचा अधिकार नाही. हल्ली नेचरोपथीचा सहा महिन्यांचा/वर्षांचा अभ्यासक्रम करणारेही डॉक्टर पदवी लावू शकतात असा दावा आहे कारण त्यांनी शरीर शास्त्राचाही अभ्यास केलेला असतो. तरीही एखाद्याचे मृत्यूसाठीचे प्रमाणपत्र देऊ शकतील का याबद्दल माहिती नाही. डॉ - PhD याबाबत आक्षेप घेऊन तुमची कागदपत्रे दाखवा वगैरे तपासणीचा अधिकार किंवा संशय व्यक्त करण्यात इतर लोक काही करू शकणार नाहीत. ते लोक इतरांच्या जीवाशी काही उपचार करत नसल्याने तसे काही हक्क किंवा विशेष चौकशी करण्याचे कारण नाही. ते लोक या पदवीच्या आधारे संबंधित नोकऱ्या कुठे मिळवत असतील तर ती संस्था तपासणी करू शकते. बाकी कुणी फलकावर, घराच्या दारावर, लग्नपत्रिकेवर काहीका छापेनात आपल्याला कशाला खंत?

PhD करणे बारावी पास करण्यापेक्षा अत्यंत सोपे काम आहे. इथे कटिंग पेस्टिंगची मेहनत आहे. बाकी हार्वर्ड सारख्या युनिव्हर्सिटी PhD वाटतात. तो ३० एक वर्षांपूर्वी तांत्रिक अभ्यास क्रम शिकायला दिल्लीहून पर राज्यात निजी कॉलेजात गेला. अभ्यास जमला नाही. अर्धवट सोडला. एका बांध विरोधी पर्यावरण आंदोलनात गेला. अभ्यासात गति नसली तरी व्यवहारी होता. त्याचा फायदा घेऊन प्रसिद्ध अमेरिकन एनजीओ साठी प्रोजेक्ट्स करू लागला. नंतर हॉवर्ड मध्ये शिकून PhD झाला. दक्षिण भारतात एका सरकारी युनिव्हर्सिटीत लेक्चरर् आता प्रोफेसर. आत्मा विकायला तैयार असाल तर ऑक्सफर्ड असो हार्वर्ड तुम्हाला बिना अभ्यास PhD किँवा मोठी डिग्री सहज मिळेल. भारतातली त्यांची इकॉ सिस्टिम रोजगार ही मिळवून देईल.

तुकोबाराय म्हणतात, चणे खावे लोखंडाचे तेव्हां ब्रह्मपदी नाचे कृपया जाणकारांनी जास्तीत जास्त माहिती देऊन मदत करावी. ही चर्चा मी माझ्या भविष्यकालीन स्टेडी इनकम साठी एक व्यवहार्य option काय असू शकते व त्यासाठी काय करावे लागू शकते , returns किती मिळू शकतात याचा अंदाज येण्यासाठी सुरु केलीये. लेखकाने स्वताची सद्य शैक्षणीक योग्यता उद्ध्रूत केल्यास समर्पक सहायता करता येईल. सांप्रत लेख वाचता लेखकास शिवधनुष्य पेलवेल असे वाटत नाही. बाकी,तुकोबाराय म्हणतात ते खरेच आहे, तोलावा शब्द जसपाल भट्टी यांची पॅरोडी बघून जर मनात विचार आला असेल तर सोडून देणे उचित. बाकी हार्वर्ड सारख्या युनिव्हर्सिटी PhD वाटतात. दिल बहलाने के लिए खयाल अच्छा है गालिब

आयआयटीतून पीएचडी केलेल्या माझ्या लहानपणापासूनच्या मित्राने सांगितले की पीएचडी देणे हा आता निव्वळ धंदा झालेला आहे, आणि यात जगातल्या नामावंत युनिव्हर्सिट्याही आल्या. गेली अनेक वर्षे त्याच्या मार्गदर्शनाखाली एनेकांनी पीएचडी केलेले असल्याने त्यातली सगळी रहस्ये त्याला ठाऊक आहेत. त्यानेच सांगितले की यासंबंधी अभ्यासपूर्ण लेख कुणीतरी लिहीला आहे. त्याला विचारून आणखी सांगेन.

काही पीएचडी विश्लेषणात्मक माहितीवर असतात. तर काही खराखुरा वैज्ञानिक शोध घेण्याचा प्रयत्न असतो.

https://www.misalpav.com/node/51841

व्हॉटसअप युनिवर्सिटी ही जगातील पहिल्या क्रमांकाची युनिवर्सिटी आहे. तुमच्या जवळ फक्त एक मोबाईल असायला पाहिजे. त्या नंतर तुम्ही गोमूत्र, आयुर्वेद, कॅनसर वर घरगुती उपचार, वेदातील विज्ञान अश्या दुर्लक्षित विषयावर संशोधन करून पी एच डी मिळवू शकता. खर्च? शून्य. विषय कठीण असेल तर प्रतिभेला जागृत करण्या साठी काही पेय असेल तर उत्तम.

लुडविग विज्जेनस्टेईन नाव ऐकलंय कोणी? नाही ना? काही हरकत नाही . मी ही नुकतंच ऐकलं होतं. त्याची चित्तरकथा ऐकवतो. साहेब ऑस्ट्रियात ज्यू कुटुंबात इ.स. १८८९ साली जन्मले. बाप कार्ल विज्जेनस्टेईन चिक्कार श्रीमंत. ऑस्ट्रियन पोलाद उद्योगातला एकाधिकार कार्ल कडे. कार्लला पाच मुलगे आणि चारेक मुळी. पाच मुलांपैकी एक लहानपणी दगावलं, तर दोघांनी तरुण वयात आत्महत्या केली. तिसऱ्याने जरा प्रौढ वयात आत्मघात करून घेतला. असो. लुडविग हा डफ्फड विद्यार्थी. कसाबसा कुठलीशी शाळा पास झाला. बापाने शाळेत न घालता घरीच शिकवणी लावली होती. मोठ्या भावांच्या आत्महत्यांनंतर बाप जरा नरमला व त्याने लुडविगला शाळेत दाखल व्हायची परवानगी दिली. तोवर शिक्षणाच्या नवे ठणठणाट होता. साहजिकंच लुडविग डफ्फड राहिला. असो. असा हा ठणठणपाळ ऑस्ट्रियातल्या सुदूर खेडेगावात कुठे शालेय गणिताच्या शिकवण्या घेणे, लंडनच्या इस्पितळात भारवाहन करणे, न्यूकासलच्या कसल्याश्या प्रयोगशाळेत तंत्रज्ञ म्हणून काम करणे इत्यादी किरकोळ कामे करीत राहिला. असो. १९२२ साली त्याने जरा हालचाल केली. बापाचा पैसा होताच. त्याने बर्ट्रांड रसेलची गाठ घेतली. तोच तो थोर तत्त्वचिंतक बर्ट्रांड रसेल बरंका. मला रसेलच्या क्षमतेवर वा कार्यावर काही शंका उपस्थित करायच्या नाहीयेत. फक्त सांगायचंय इतकंच की पैसा असेल तर रसेलही विकला जाऊ शकतो. असो. तर हा बथ्थड लुडविग पैशाच्या आणि ओळखीच्या जोरावर चक्क प्रबंध सादर करता झाला. तो ही कुठे, तर लब्धप्रतिष्ठित केम्ब्रिज विद्यापीठात. रसेल होता ना तिथे कामाला. कुठल्याही विद्यावाचस्पती ( = पीएचडी ) पदवीसाठी जो प्रबंध सादर करायचा असतो, त्याचा सदर विद्यार्थ्याने साक्षेपी पुरस्कार ( square defense ) करायला हवा. बरोबर? पण आपल्या लद्दड लुडविगचा प्रबंध केवळ 'तपासला' गेला. आणि चक्क मंजूरही झाला. पैसा बोलता है राव, आहात कुठे ! असो. या रद्दड इसमास पुढे केम्ब्रिज विध्यापीठात प्राध्यापक म्हणून नोकरीही लागली. ही सारं १०० वर्षांपूर्वी घडलं. गेले किमान शतकभर तरी ही भ्रष्ट कीड इंग्लिश शिक्षणक्षेत्र पोखरीत आहे. जे आहे ते असं आहे. आज आधुनिकोत्तर ( पोस्ट मॉडर्न ) म्हणून जे काही तत्त्वज्ञान आहे त्याचा प्रणेता म्हणून या मद्दड लुडविगचं नाव घेतलं जातं. एखाद्यास किती डोक्यावर चढवून ठेवावं ? काही सुमार ? या अंगठाछाप प्रोफेसरने आपल्या हयातीत केवळ एक पुस्तक लिहिलं. किती मोठ्ठं माहितीये का? तब्बल ७५ ( अक्षरी पंचाहत्तर ) पानांचं. असो. ज्या वाचकाला स्वत:चं डोस्कं भंजाळून घ्यायचंय त्यासाठी हा खास बौद्धिक खाऊ : https://sites.uni.edu/boedeker/logicalform.pdf घ्या आपटून डोंबलं. -नाठाळ नठ्या अधिक माहिती : १. आधुनिकोत्तर तत्त्वज्ञान : https://en.wikipedia.org/wiki/Postmodernism २. कचऱ्यापासून कला उत्पन्न करायचीये ? हा घ्या कचरा : https://en.wikipedia.org/wiki/Tractatus_Logico-Philosophicus ३. जगात फक्त तथ्ये आहेत. वगैरे वगैरे वगैरे ...... ४. जग तथ्यांत विभागले गेले आहे. वगैरे वगैरे वगैरे ...... ५. मी आता आत्महत्या करणार आहे ( म्हणे ). वगैरे वगैरे वगैरे ...... ६. बसा बोंबलंत ! वगैरे वगैरे वगैरे ......

भावूक डॉ शरद पवार औरंगाबाद: ज्या मराठवाडा विद्यापीठाचं डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ करण्यासाठी सत्तेवर पाणी सोडावं लागलं. त्याच विद्यापीठाने तब्बल 32 वर्षानंतर डी. लिट देऊन गौरव केल्याने राष्ट्रवादीचे सर्वेसर्वा शरद पवार अत्यंत भावूक झाले. या सोहळ्यात पवार काही क्षण स्तब्ध झाले होते. खासकरून जेव्हा त्यांच्या योगदानाचा आढावा घेतला जात होता, तेव्हा शरद पवार भावूक झालेले पाहायला मिळाले.