१६ लाख फी !!!!! हा क्लास कसा चालवावा यायचे प्रशिक्षण कुणी देतं का ?

खरंच अशा लोकांना ट्रेडींगमध्ये पैसा कमवता आला असता तर ते आपलं ज्ञान पैशाच्या मोबदल्यात इतरांना वाटत न बसता स्वतः ट्रेडींग करत बसले नसते का?

पत्रकार अभ्यासक्रम अगदी स्वस्तातला, यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठाचा, इंदिला गांधी ओपन युनिवरसटीचा, कालिना मुंबई युनी चा आहेत. तसेच इंडिअन एक्स्प्रेस ग्रुपचा चैन्नईला पाच लाखांचाही आहे. आता फिक्स्ट डिपॉझिटचे इंटरेस्ट कमी झाले अम्रेकीसारखे (0.5%) की हा एकच गुंतवणूक उपाय राहील. एवढा महत्त्वाचा विषय होणार तर त्यासंबंधी तांत्रीक माहिती कार्यानुभव शालेय अभ्यासक्रमात का नको? कमीतकमी जुजबी माहिती नियम हे हवेच. जुगार /ट्रेडिंग या पुढच्या गोष्टी आपापल्या हिकमतीवर प्रत्येकाने करायच्या आहेत.

एक दोन शेअर्समध्ये आपटी खाल्ल्याने असा एखादा क्लास करावा का हा विचार करत होतोच. पी. ई. रेशो, फ्युचर ऑप्शन्स वगैरेही फारसे कळत नाही. पण प्रतिक्रिया वाचायला आवडतील.

अश्या कोणत्याही सेमिनार ला गेल्यावर खालील तीन चार प्रश्न विचारा, बघा नाही ते तुम्हाला बाहेर काढतील किंवा "हे तुम्चायसाठी नाही" असले काही तरी थातुर मातुर उत्तर देतील १) ठीक आहे गुरु तुम्ही हि स्ट्रॅटेजि शिकवता पण हे सांगा कि हीच स्टॅटेजि वापरून तुम्ही स्वतः मार्केट मध्ये धोका घेता का? नसेल तर का नाही? असाल तर ऑडिट केलेलं तुमचा आत्तापर्यंत चा परतवा किती आला ? ते दाखवा २) जर तुम्ही एवढे भारी तर मग तुम्ही एखादा सेबी रजिस्टर असलेले managed फंड का नाही चालवत? ३) जर कोण्ही या दरम्यान "gurantee " हा शब्द वापरला तर ती चालूगिरी आहे असे नक्की समजावे ४) सेमिनार सेलर जर गुंतवणुकीच्या पद्धतीतील हू शकणाऱ्या फायद्या बरोबर होऊ शकणार तोटा / तोट्याची शक्यता दाखवत नसेल तर नक्की समजावे कि काही तरी गडबड आहे ५) ते सेबी रजिस्टरेड इन्व्हेस्टमेंट adviser आहेत का? हे सर्व नकारात्मक वाटत असेल पण साधा विचार करा मोठाल्या आर्थिक संस्था ज्यांचं कडे उच्चह शिक्षित tannya असतात, उत्तम दर्जाचे ट्रेडिंग चे सॉफ्टवेअर असते त्या संस्था असले सेमिनार घेत फिरत नाहीत ,,, ते व्यासायिक रित्या इतर जनतेचा पैसा गुंतवणूक करतात हा अर्थात हे सुद्धा खरे आहे कि काही क्लिष्ट ट्रदेईंग स्ट्रॅटेजि साठी कोणी वर्ग घेत असेल तर तो फ्रॉड असलेच असे नाही उदाहरणार्थ, fundmental अनालयसिस किंवा ऑप्शन ट्रेडिंग च्या पद्धती इत्यादी... ( मी हे अश्या अनेक सेमिनार ला जाऊन अनुभवून मग लिहितोय"

पण एकंदरीत ट्रेडिंग शिकायला, त्यातली सर्टिफिकेशन करायला, किंवा सम्यक ज्ञान घ्यायला काही क्लास उपलब्ध आहेत का नाही?

बऱ्याच वर्षांपूर्वीचा हा क्लास बघा. आजही तंतोतंत लागू आहे. https://www.youtube.com/watch?v=0Q7DPIGgiHs

या फील्ड मध्ये जेव्हा तुम्ही रिंगणात उतरता तेव्हा तुमची कुवत, अनुभव, ताकद, इ. न बघता मार्केट तुम्हाला दिग्गजांसमोर उभे करते आणि त्यांच्या विरुद्ध जिंकून दाखवण्याचे आव्हान समोर ठेवते. याची तुलना WWF च्या आखाड्यात पहिल्याच मॅच मध्ये समोर योकोझुना उभा ठाकण्याशी करता येईल. आपण कितीही प्रयत्न केला तरी तो (मार्केट) आपल्याला उचलून अपटणार आणि आपल्या छाताडावर बसणारच. पण हळू हळू त्याच्या गेम ची कल्पना येऊन जेव्हा त्याचे वार चुकवून तुम्ही त्याला थोडे थोडे ठोस देऊन लगेच बाजूला व्हायला शिकाल तेव्हा कुठे टिकाव लागेल. तोपर्यंत थोड्याशाच मुद्दलीवर मार्केटचा अंदाज घेत राहावा. जिथे "पैका" येतो तिथे प्रामाणिकपणा अभावानेच आढळतो. तो नाही असं मुळीच नाही पण या क्षेत्रात प्रामाणिकपणे अपल्याजवळचं ज्ञान वाटणारे फारच थोडे लोक असतात. कारण ज्याला यातलं कळतं तो पैसे कमवून आनंदी राहतो आणि ज्याला ते कळत नाही तोच अक्कल पाझळून लोकांना गंडा घालून पैसे उकळतो. पण मार्केटमधलं कळूनही अत्यल्प दरात त्याची शिकवणी घेणारेही लोक आहेत हे अनुभव घेतल्याशिवाय समजणार नाही. फेक लोक्स त्यांच्या कोर्सच्या जाहिराती प्रखरपणे तुम्ही वरील केलेल्या माध्यमांकरवी करताना दिसतात. ज्याने लाखोंचा लॉस केलेला असतो त्याला ३०-४० हजार ओतून तो रिकव्हर करायचा रस्ता (मृगजळ) दिसत असेल तर तो आपसूक त्याला बळी पडतो. कारण अशांना हे लोक्स मार्केटमध्ये काहीतरी "होली ग्रेल" शिकवणार आहेत अशी आशा असते जी लौकरच संपते. या होली ग्रेल च्या हव्यासापायी कुठलाही कोर्स केला तर साक्षात ब्रह्मदेव जरी शिकवायला आला तरी भ्रमनिरासच होणार. या उलट स्टॅटिस्टिकस, प्रोबॅबिलिटी आणि मनी मॅनेजमेंट यांचा वापर करून आणि मार्केटचा ट्रेंड ओळखून हळू हळू पण कंसिस्टंटली श्रीमंत होण्याचा मार्ग कोणी रिझनेबल दरात दाखवत असेल तर असा क्लास जरूर करावा. आज कोर्स करा आणि उद्या खोऱ्याने ओढा अशी स्वप्न कोणी दाखवत असेल तर अशा कोर्स आणि तो चालवणाऱ्या व्यक्ती पासून खोरं भर मैल लांबच रहा.

सगळेच क्लास वाले झोला छापच असतात असे नाही किंवा सर्वच लोक सिद्धांत किंवा तत्व( theory) शिकवणारे भंपक असतात असे नाही. उदा. शल्यक्रियेच्या वैद्यकीय शिक्षणात ज्यांची (सैद्धांतिक बैठक) थिअरी पक्की असते ते प्रत्यक्ष शल्यक्रियेत यशस्वी होतातच असे नाही. परंतु काहीच्या काही दावे करणारे असतात त्यांच्यापासून लांब राहावे हेच खरे. उष्मा गतिकीचा पहिला सिध्दान्त( first law of thermodynamics) सारखा अर्थशास्त्राचा पहिला नियम (first law of economics) -- पैसा निर्माण करता येत नाही, पैसा नष्ट होत नाही, पैसा फक्त खिसे बदलतो. (Money cant be generated nor it can be destroyed it just changes pockets)

पैसा निर्माण करता येत नाही, पैसा नष्ट होत नाही, पैसा फक्त खिसे बदलतो. हा हा हा :)

स्टॉक मार्केट हे अथांग सागर आहे ....आणि याबाबत बोलणे म्हणजे चक्रधर स्वामींच्या हत्ती आणि सात आंधळ्यांच्या गोष्टीसारखे आहे... 100% यशाचा आणि झटपट श्रीमंतीचा मार्ग कुणीच सांगू शकत नाही.....तो स्वतः लाच प्रयत्न आणि अभ्यास करून शोधावे लागतो.. पुस्तके वाचून किंवा वर्गात शिकवणी लावून कुणी पोहणे किंवा सायकल चालवणे शिकू शकत नाही .... आणि मराठी माणूस तर शेयर बाजाराकडे व्यवसाय म्हणून न बघता सत्ता बाजार या नजरेने जोवर पाहिलं तोवर अश्या मार्केट गुरूंचा चेला बनत राहील आणि गंडत राहील !!

पैसे जास्त झाले की त्याला आपोआप वाटा फुटतात. फुटू द्याव्यात. जास्त साचले पण देखील चांगले नाही. प्रवाही अर्थव्यवस्था हवी ना!

लोकं मार्केट काय आहे, हे समजून न घेता मार्केटकडून काहीच्या काही अपेक्षा ठेवतात. त्या (खोट्या) अपेक्षा पूर्ण करायला कोणी शिकवतंय का, ते शोधतात. आणि गंडे घालणाऱ्यांना आयते गावतात. माझा एक बाबागिरी करणारा मित्र स्पष्टपणे म्हणतो, जगात लै बकरे आहेत, तुम्ही फक्त कापायचं काम शिकून घ्या. तर मार्केट कडून अशा अवास्तव अपेक्षा ठेवणारे हे असेच कापले जातात अन् हे जगाला नावं ठेवतात. पण स्वतःचं काहीतरी चुकतंय हे बघत नाहीत. शेअर ट्रेडिंग हा व्यवसायच आहे आणि इतर व्यवसायांप्रमाणे इथे पण या क्षेत्राचे ज्ञान, अनुभव असावा लागतो आणि धक्के खाल्ल्याशिवाय कुठलाही व्यवसाय जमत नाही. संयम ठेवून, नुकसान पचवून टिकून राहिल्यास कुठलाही व्यवसाय, शेअर ट्रेडिंग सुद्धा फायदाच देऊन जातो. बाकी कोणीतरी काहीतरी जाहिरात करतो म्हणून व्यवसायाला नावं ठेवणं हा शुद्ध वेडेपणा आहे.

मुळात बाजारात नफा कसा होतो? १) एका कंपनीने ने धंदा सुरु केला कि त्यात होणाऱ्या नफ्यात( आणि तोट्यात सुद्धा) तुम्ही ( घेतलेल्या समभागांच्या प्रमाणात) आंशिक स्वरूपात सामील होता यात कंपनीचा नफा तुम्हाला डिव्हीडंड किंवा बोनस समभाग द्वारा मिळतो. कंपनी दिवाळ्यात निघाली तर आपले पैसे साफ बुडतात. २) समभाग कमी किमतीला घेतला आणि जास्त किमतीला विकला कि त्यातील फरक (दलालाची दलाली आणि कर वजा जाऊन) हा तुमचा नफा असतो. समभाग तुम्ही जास्त किमतीला केंव्हा विकू शकता? जेंव्हा कोणी विकत घेणारा असतो तेंव्हाच ( म्हणजेच हा समभाग तुम्ही कोणातरी खड्ड्यात पडू शकेल अशा माणसाला विकता) हा समभाग वर जाईल असा कोणाचा तरी आडाखा असतो म्हणून तो विकत घेतो आणि तो समभाग आता "पिकला" आहे तेंव्हा तो विकणे आवश्यक आहे हा तुमचा आडाखा आहे. तुम्ही वेळेत समभाग विकला तर नफा होतो आणि वेळे अगोदर किंवा वेळे नंतर विकला तर नुकसान होते. असे बरेच आडाखे यात बांधायला लागतात. एक उदाहरण टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस (टी सी एस) चा समभाग १ रुपयाचा आहे आणि त्याची आज बाजारात किंमत २००० रुपये आहे. त्यांनी १५०० टक्के वर्षाला डिव्हीडंड दिले तरी आपल्याला फक्त १५ रुपये मिळतात. याचा अर्थ आज आपण हा समभाग डिव्हीडंड साठी घेतला तर त्यात आपले नुकसानच आहे.कारण हा परतावा फक्त ०.७५ % आहे. त्यांनी २००९ नंतर २०१८ मध्ये बोनस दिला. म्हणजेच २०१० मध्ये हा समभाग विकत घेतला असता तर आजमितीस त्याचा डिव्हीडंड आणि बोनस मिळूनही एकंदर नफा झाला नसता लोक हा समभाग घेतात तो "खाली" विकत घेऊन "वर" विकायला. म्हणून हा एका अर्थाने सट्टा आहे. तुम्ही कोणता समभाग केंव्हा विकला पाहिजे हा अभ्यास करणे आवश्यक आहे. चार बुकं वाचून आणि दोन क्लास लावून आपण कोट्याधीश होऊ अशी अपेक्षा असलेले लोकी नागवले जाऊन बाहेर पडतात

माझी पुतणी इन्फोसीसमधे होती. असंच कुणाचे तरी ऐकून, तिने २००१ च्या सुरवातीला ₹१५००० ला एक शेअर असे तीन शेअर्स घेतले होते. हा सर्वोच्च भावाच्या आसपासचा भाव आहे. नंतर तो शेअर ₹२२५० पर्यंत गडगडला होता. “नशीब आपले”, असं समजून ती गप्प बसली होती. पुन्हा शेअर्सच्या भानगडीत पडायचे नाही हेही ठरवून टाकले होते. पण त्याच बरोबर शेअर विकायचे नाहीत हेही ठरवले होते. त्यावेळेस तिला लाखभर पगार असल्याने तिचे फारसे काही बिघडलेही नाही. पण त्या ३ शेअर्सवर मिळालेले बोनस शेअर्स लक्षात घेता ती आज नफ्यात आहे. आज भाव ७६४ आहे. बोनस शेअर्स मिळाल्याने तिच्याकडे आज १९२ शेअर्स आहेत. आजची किंमत ७६४*१९२= १४६६८८ खरेदी किंमत १५०००*३=४५००० तारीख : बोनसचे प्रमाण : हातातले शेअर्स 13-07-2018 1:1 १९२ 24-04-2015 1:1 ९६ 10-10-2014 1:1 ४८ 14-04-2006 1:1 २४ 13-04-2004 3:1 १२ २००१ ला विकत घेतले ३ चांगली माणसे ओळखायला शिकायला लागते. ती पारखता यायला हवीत. अशी माणसे मिळाली की त्या माणसांची संगत कधी सोडायची नसते. त्यांच्याबरोबर राहून आपण कधी चांगले बनलो ते कळत देखील नाही. तसेच चांगल्या कंपन्या ओळखता यायला हव्यात. त्यातील गुंतवणूक वर्षानुवर्षे ठेवायची असते. एखादा निर्णय चुकू शकतो. पण एकूणात आपण नफ्यात असण्याची शक्यता जास्त असते. या कंपन्यांबरोबर राहून आपण कधी मोठे झालो ते कळतच नाही. १८ वर्षे त्या ३ शेअर्सची संगत सोडली नाही. बस्स. फक्त इतकेच तिने केले. असो. _/\_

अनुभव छान आहेत . घरी बसून कमवण्यासाठी उत्तम काम म्हणून बऱ्याच जणांनी शिफारस केली . त्यामुळे उत्सुकता आहे .

१. नुकतेच यू ट्यूबवर कुबेर यांचे एक व्याख्यान ऐकले: अाज देशात मंदी अाहे का? दुवा: https://www.youtube.com/watch?v=Xx0ngPXpQ5A त्यात त्यांनी एक विधान केले अाहे: देशाच्या अर्थव्यवस्थेशी शेअर बाजाराचा सुतराम संबंध नसतो. पण लोकसत्ता मात्र शेअर मार्केट गडगडलं किंवा उसळलं तरी पहिल्या पानावर बातमी छापते. शेअर मार्केटमध्ये पूर्ण वहावलेले, अाणि नंतर अाजिबात कानाला खडा लावलेले अनेक मित्र माहित अाहेत. अशाच अाशयाचे अाणखी काही वाचनात अाले होते. अर्थमंत्री वगैरे एकदम कोसळणारा सेन्सेक्स सावरायला का धावतात, हे कधीच समजलेले नाही. २. शेअर मार्केटमध्ये पैसे नुसते याच्याकडून त्याच्याकडे फिरतात. प्रत्यक्षात देशाची संपत्ती ही कष्टाने किंवा कल्पक उद्योग सुरू होण्यानेच वाढते. गुंतवणूकदारांचे लाखो कोटी बुडाले, किंवा ते मालामाल झाले, ही काय भानगड अाहे? हे सगळे निव्वळ अाभासी मूल्य नव्हे का? ३. शेअरचा भाव कमी किंवा जास्त झाल्यामुळे, शेअर मार्केट मध्ये जे लोक ‘खेळतात’ त्यांचा फायदा किंवा तोटा होतो. असे लोक केवळ १०-२० लाख असतील, म्हणजे एकूण लोकसंख्येच्या मानाने नगण्य. ४. शिवाय अायपीओ सोडून शेअर ज्या कंपनीचा अाहे, तिला त्याचा भाव वाढल्याने काहीही फायदा होत नाही. एकदा शेअर बाजारात काढताना झाला तेवढाच. जे किरकोळ गुंतवणूकदार फायद्याच्या अाशेने यात पैसे गुंतवतात, त्यांचे या भावांच्या वाढीत वा कमी करण्यात कसलेही नियंत्रण नसते. फक्त अापण गळ टाकून बसायचे. ५. ज्या संपत्तीच्या वाढीत/ घटीत माझा काहीच वाटा नाही, त्याचा फायदा/ नुकसान मी का सोसायचे? पैसे ही कष्ट करूनच मिळवायची गोष्ट नाही का? ६. शेअरमध्ये अापले पैसे अापोअाप वाढतात असा एक समज अाहे. पण खरे तर जे गुंतवतात, ते सतत गुंतलेलेच रहातात. फायदा काढायचा, तर सतत लक्ष ठेवणे, अत्यंत जागरूकपणे भावांकडे लक्ष ठेवणे, योग्य वेळी विकणे, घेणे, हे करायला इतर कामांइतकाच वेऴ लागतो. ‘अारामात पैसे’ असं काही नसतं. ७. अाफ्रिकेत जेव्हा सगळे हिरे खणायला गोल्डरशसमध्ये गेले, तेंव्हा काही अत्यंत थोड्या लोकांना हिरे मिळाले अन ते मालामाल झाले. पण खरा गडगंज पैसा म्हणे कुदळ फावडी विकणारांनीच मिळवला. तसे हे ब्रोकर, म्युचअल फंडवाले, अॉनलाइन ट्रेडिंग वाले खरे मालामाल होतायत का? …तर शेअर मार्केट सगळं खरंच इतकं महत्वाचं अाहे का? यासाठी क्लास वगैरे निव्वळ बुवाबाजी वाटते. जी काय बचत अाहे, ती जर बॅंकेतच ठेवली तर महागाईच्या दराहून कमी दराने वाढते, हे माहित अाहे, तरी पण शेअरमध्ये पैसे गुंतवले नाहीत, तर फार काही अापण गमावतो का? टीप: माझा यात अभ्यास नाही, पण हे प्रश्न नेहमी मनात येतात.

अ ) मी ही गेले वर्षभर कमीत कमी इन्व्हेस्टमेंट मध्ये... जवळजवळ फुकटात खूप लवकर अतिश्रीमंत होण्यासाठी अश्या क्लासेस चे बरेच सेमिनार ( eye opener वगैरे ...) अटेण्ड केलेत... ९९% लोक ह्याच उद्देशाने क्लास करतात. गुरुजी एक जादूची काडी देतील आणि घबाड हाती लागेल ह्या उद्देशाने येणारेच अधिक असतात. हा दोष कुणाचा? ब)मिपाकरांच्या पाहण्यात असे इंट्रा-डे ट्रेडिंग करून करोडपती ( ३-४ सेमिनार अटेंड केल्यामुळे आपण लाखोपती तर एकदम छाटछूट समजतो !!!) झालेले मराठी माणसे माहित आहेत का? ह्या प्रश्नातून दिसणारी मानसिकता प्रचंड घातक आहे. पण क्लासवाले तीच एन्कॅश करतात. दोष कुणाचा? आपली रोजची नोकरी करण्यात मग्न असणाऱ्या कित्त्येक जणांना फावल्या वेळात लोणची,पापड, साड्या, शर्ट पीस, फटाके, उटणी विकताना आणि आपल्याच कार्यालयातील लोकांच्या गळ्यात मारताना पाहिले आहे पण हल्ली तीच माणसे फावल्या वेळात शेअर मार्केटमध्ये काही करता येईल का हे चाचपताना दिसतात. शेअर मार्केट हे फावल्या वेळात करण्याचा व्यवसाय नाही. त्यासाठी क्लास हा अपरिहार्य आहे. पण वर दिलेल्या अ आणि ब ह्या प्रश्नांची उत्तरे ज्याने त्याने शोधणे महत्त्वाचे आहे. कुठलाही व्यवसाय हलक्यात घेणारी जमतच मार खाते आणि मग आपल्या अपयशाचे खापर फोडण्यासाठी त्याच धंद्यातल्या अडचणींचा बाऊ करताना दिसते. तुम्ही क्लास का करू इच्छिता? ह्या प्रश्नाचे तुमच्या लेखातले उत्तर भरपूर पैसे कमावण्यासाठी असे दिसून येते. पण पैसे कमावण्यासाठी कुठले शिक्षण घ्यायला हवे हा रिसर्च आधी करावा लागतो म्हणजे कुठल्या शिक्षणाला भविष्यात डिमांड आहे ते शोधून मगच पुढे जावे लागते. एकदा तो रिसर्च केला कि आपली औकात चेक करून त्याला पर्याय शोधावे लागतात, उत्तम कॉलेजसाठी उत्तम मार्क असावे लागतात तरच पुढे मार्ग सापडत जातात. तद्वतच, जर तुम्हाला क्लास करायचा असेल तर एन एस ई किंवा बीएसइ चे अधिकृत क्लासेस चालतात ते करावे लागतात. पण त्या आधी आपण कुठे आहोत म्हणजे (अ) आपल्याला शेअर मार्केटबद्दल अजिबात काहीच माहिती नाही. (ब)थोडीफार ओळख आहे. (क)बरीच वर्षे मार्केटशी कनेक्टेड आहे. ह्या अ,ब,क पैकी आपण कुठे फिट होतो? हे पाहून क्लासची निवड करावी. म्हणजे तुम्ही जर मार्केटची अजिबातच माहिती नाही ह्या (अ) कॅटेगरीतले असाल आणि ग्यान थिअरीच्या क्लासला जाऊन बसाल तर सगळे डोक्यावरूनच जाणार. क्लासची निवड हि स्वतःबद्दलची पूर्ण माहिती करून घेतल्यानंतरच करायची आहे. सर्वच क्लासेस हे एनएसईची मॉडेल्स शिकवतात त्यामुळे ते योग्यच शिकवतात. तसेच, इंट्रा डे करून कुणी करोडपती झाला काय आणि नाही झाला काय? त्याने आपल्याला वैयक्तिक काय फायदा ? जर एखादा करोडपती झाला नसेल म्हणून त्याचा दोष क्लासेसला असेल तर ते कितपत संयुक्तिक आहे? आणि अगदी करोडपती झाला असेल म्हणून त्याचे श्रेय क्लासेस असेल तर तद्दन मूर्खपणा आहे. दहावीला पहिला आलेला मुलगा ज्या क्लासचा आहे त्या क्लासला सगळे धावतात त्यामुळे क्लासवाल्यांची धन होते पण मग त्यात दोष कुणाचा ? क्लासेस मुळे पैसा नाही मिळत (आणि शाळेत मार्कही नाही मिळत.) पण (एखाद्यालाच ) अभ्यासाची दिशा मिळतेच मिळते. ती एखाद्यालाच का मिळते कारण इतर विद्यार्थी प्रश्न विचारायला बुजतात किंवा आळस करतात. म्हणूनच आमचा क्लास एकमेव क्लास आहे ज्यात आजीवन सभासदत्व आहे. दोन दिवस कार्यशाळा आणि आयुष्यभर तुमच्या शंकाचे निरसन, तसेच तुमच्या मार्केटमधील ट्रेडिंग संदर्भात तुम्ही केलेल्या किंवा इतरांनी सुचवलेल्या प्रयोगांवर चर्चा करण्यासाठी इक्विटी रिसर्च लॅब इतका ऐवज आम्ही उपलब्ध करून देतो. आता इथे विद्यार्थ्यांनी प्रश्न विचारून भंडावून सोडणे अपेक्षित असते पण काही निवडक विद्यार्थीच नेटाने पाठपुरावा करतात. इतरांना वेळ नाही, प्रश्न विचारण्याचा संकोच किंवा वाचनमात्र राहून स्वतःला घडवून नंतर मैदानात उतरण्यास पसंती किंवा अगदी गुरुजींचीच परीक्षा घेणे अशी विविध कारणे असतात. पण आमची फी किंवा आजीवन सभासदत्व प्रचंड महाग आहे.

@ज्ञानव आपल्या उत्तम टिप्पणीला एक पुरवणी जोडू इच्छितो. चैनीची वस्तू गरजेची केंव्हा होते? आपल्या शेजाऱ्याने विकत घेतली कि तद्वत आपला शेजारी/ मित्र/परिचयाची व्यक्ती जेंव्हा शेअर मार्केटात मी "चार दिवसात अमुक तमुक पैसे कमावले" म्हणून शेखी मिरवायला लागला कि त्याच्या भोवती जमा झालेले चार मित्र मैत्रिणी याना वाटायला लागते कि हा "साधारण" माणूस जर इतके पैसे कमावतो तर मी "एवढा हुशार" आहे मला तर याच्यापेक्षा किती तरी जास्त कमावता यायला पाहिजेत. किंवा गृहिणीला वाटायला लागते कि मी आता चार पैसे कमावत नाही तर नवऱ्याचे चार पैसे घेऊन मी तिप्पट कमविणे आणि नवऱ्याचे पैसे परत करून स्वावलंबी होईन. मग हेच सगळे बकरे स्वतःहुन हलाल होण्यासाठी खाटकाकडे चालू लागतात

४ वर्षापुर्वी पुण्यात श्री किरण जाधव यांचा टेक्निकल अनालिसिस चा कोर्स केला होता. माझा अनुभव अतिशय चांगला होता. कोर्स ची सुरूवातच शेयर बाजारकडून तुमच्या अपेक्षा आणी वास्तवात किती मिळू शकतात अशी केली होती. आजही मि त्यातल्या काही पद्धती वापरतो आणि मला त्या फायदेशीर वाटतात. टीपः हि कोणतीही जाहीरात नाही ... मि ईतर पद्धती देखील वापरतो, जो पर्यन्त माझ्या स्वतःच्या रुल बुक मधे राहून ट्रेडींग करतो, तो पर्यन्त सगळे छान चालते, साहस मात्र बर्याचदा अंगाशी येते :)

चांगली चर्चा.

सध्या धुमाकूल उडवणारा शेअर ट्रेडींग गुरु बाबा सुनिल मिंगलानी हा आहे. यांचे अनेक व्हीडियो यु ट्युब वर उपलब्ध आहे. यांचा क्लास झाल्यावर हे स्वत: विद्यार्थ्यांची प्रतिक्रिया घेतात त्याचे ही व्हिडियो आहेत. यातील विध्यार्थी ज्या भावात्मकतेने प्रतिसाद देतात , रडतात, चेकाळतात, आजपर्यंत मिंगलानी भेटले नसल्याने मार्केट मधले सर्व वर्षे काही १० काही २० वर्षे जुने असलेले ही म्हणतात की हमने तो आज तक कुछ सीखा ही नही था आज चाबी मिल गयी. कोर्स मध्ये गोल्डन गेट स्ट्रॅटेजी शिकवीली जाते. कोर्स होली ग्रेल हंड्रेड पर्सेंट चा वादा करतो. मिंगलानी म्हणतात मी करोडो गमवले अनेक वर्षे घालवली असंख्य धक्के पचवले प्रयोग केले व अखेर मला बाई स्ट्रॅटेजी सापडली हो मित्रांनो तुफान मनोरंजनासाठी तरी यु ट्युब वर सुनील मिंगलानी यांच्या कोर्सेस चे प्रतिक्रियांचे व्हिडीयो बघाच मात्र यात मोठा धोका असा आहे की तुम्हाला कोर्स करण्याची तीव्रतम इच्छा मनात निर्माण होइल व मोठा चुना लागु शकेल बाकी मिंगलानी जिनीयस माणुस आहे मानवी सायकॉलॉजी मार्केंटींग कम्युनिकेशन स्कील मध्ये अत्यंत निष्णात आहे या व्यतिरीक्त सीरीयस क्लास करायचा असेल तर मी खालील क्लास मी सुचवेल अर्थातच निर्णय आपापल्या परीस्थीती मतीनुसारच घ्या हे वेगळे सांगणे न लगे Ashish H. Kyal चा करावा वेव्हस्ट्रेटेजी साइट एकदा बघुन घ्यावी. दुसरा एक पर्याय व्हॉल्युम स्प्रेड अ‍ॅनालिसीस चा कोर्स हा फार व्यापक विषय आहे पण कॉइनेज अ‍ॅकेडमी वाले ही एक याच्याच व्हॉल्युम आधारीत स्ट्रॅटेजी शिकवतात पण ते सर्व साइड बिझनेस सारखे नसुन डेडीकेटेड गेम आहे. हे सर्व पुन्हा एकदा आपापल्या परीस्थीती मती नुसार

बाजारात एवढा मोठा नफा मिळवणारे किती असतील हजारात एक. जसे इतके क्लासेस चालतात आय आय टी साठी ज्यात १० लाख पैकी फक्त ५ हजार विद्यार्थ्यांना चांगला अभियांत्रिकी अभ्यासक्रमात प्रवेश मिळतो बाकीचे काही खड्ड्यात जातात का? नाही तर ते इतर अभ्यासक्रम करून आयुष्यात यश मिळवतातच. तसंच आहे इथे.

...knowledge मध्ये भर पडून हा मार्ग सोडावा कि धरून चालावा हे ठरवता येईल... काय ठरलं? काही मदत लागली तर हाळी द्या.

शेअर्समध्ये गुंतवणुकीला भावनांना महत्व नसते. तिथं आपला-तुपला कुणी नसतं. फायदा किंवा तोट्याचा अगदी सरळ साधा हिशेब असतो. त्यामुळे कुणी केवळ भाषा, जात, प्रांत, धर्म यावरून 'आपल्या' लोकांना श्रीमंत करण्यासाठी ट्रेनींग देतं असं भासवत असेल तर विश्वास ठेवणं अवघड आहे.

आजतागायत आपला चांगला चाललेला व्यवसाय किंवा नोकरी सोडून पूर्ण वेळ शेअर मार्केट मधील स्वतःच्या गुंतवणुकीवर वर्षानुवर्षे आपले पोट भरेल एवढा पैसा मिळवणारा माणूस मी तरी पाहिलेला नाही. (यात लोकांना गुंतवणूक सल्ले देणे/ ब्रोकर हा व्यवसाय किंवा त्यांचा गुंतवणूक सल्लागार होणे हे गृहीत नाही) तेंव्हा रॉबर्ट कीऑसकी (रिच डॅड पुअर डॅड चा प्रसिद्ध लेखक) म्हणतो तसे शेअर बाजारात गुंतवणूक करून संपूर्ण निवृत्त होणे हे कदाचित फार तुरळक लोकांना शक्य होईल. उदा. आपली गुंतवणूक एक कोटी असेल त्याच्या साधारण १२-१५ लाख व्याजा/ परताव्यावर( महिना एक ते सव्वा लाख) मी "घरी बसून आराम करीन" असे म्हणणे मला तरी कठीण वाटते. यामुळेच शेअर बाजारात नुसते पैसे कसे गुंतवावेत (समभाग कसे विकत घ्यावेत) हा भाग महत्त्वाचा नसून ते कसे किंवा केंव्हा विकावेत या फार महत्त्वाचा विषय फारच कमी क्लासवाले/ पुस्तक लिहिणारे शिकवतात. जोवर हि क्लूप्ती मिळत नाही तोवर बाजारावर आपला उदरनिर्वाह करणे फार कठीण आहे. मला तरी असे कोणतेही पुस्तक किंवा लेख आजमितीस सापडलेला नाही.

शेअर बाजारात गुंतवणूक आणि ट्रेडींग हे दोन वेगवेगळे मार्ग आहेत. ट्रेडींग छोट्या कालावधीसाठी करतात. छोट्या कालावधीमध्ये शेअरची किंमत बर्‍याच वेळा सेंटीमेंटवर वर-खाली होते. छोट्या कालावधीतल्या (एक दिवस, आठवडा, महिना) शेअरच्या किमतीचा अंदाज बांधणे कठीण असते. पण ट्रेड इन्फॉर्मेशन ड्रिव्हन (लिगली आणि एथिकली) वा क्वांट ड्रिव्हन (फंडामेंटल + कोरिलेशन रिग्रेशन स्टॅट्स) असेल अंदाज/गणित बरोबर आलं तर लिव्हरेज ट्रेड्स (वा ऑप्शन मार्केट) मध्ये खूपच अधिक परतावा मिळू शकतो. पण अंदाज चुकले तर पैसे जाण्याची शक्यताही अधिक असते. केवळ टेक्निकल अ‍ॅनालिसिसवर फंड मॅनेज करायला दिला तर त्याचे वर्षभराचे परतावे किती असतील? अशा ट्रेडींग करणार्‍यांचे लाँग टर्म रिटर्न्स (१ वर्षाचे) इंडेक्स पेक्षा अधिक असतील (आफ्टर शॉर्ट टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स, ब्रोकरेज आणि फंड मॅनेजमेंट खर्च) तर ती ट्रेडींग स्ट्रॅटेजी आउटपफॉर्मींग आहे असे म्हणता येईल. पण तसे आकडे कुठलेच टेक्निकल अ‍ॅनालिसीसवाले देत नाहीत. नवख्या लोकांचे कॅपिटल लॉस होण्याची शक्यताच अधिक. ते ब्रोकर-सबब्रोकरला श्रीमंत करायचे धंदे आहेत. गुंतवणूक ही त्यामानाने मोठ्या कालावधिसाठी केली जाते. मोठ्या कालावधीत (१ वर्ष वा अधिक) शेअरची किंमत कंपनीचे व्हॅल्यूएशनचे पॅरामिटर्स (ग्रोथ रेट, रिटर्न्स ऑन कॅपिटल एम्प्लॉएड, कॉस्ट ऑफ कॅपिटल ई.) उत्तरोत्तर चांगले होत जात आहेत की, घसरत जात आहेत यावर वर खाली होते. एखाद दुसर्‍या स्टॉक मध्ये गुंतवणूक शक्यतो स्वतःच्याच अभ्यासानंतरच करावी. आणि केलेल्या गुंतवणूकीचे क्वार्टर रिझल्ट, फंडामेंटल्स नियमाने पहावेत. अपेक्षेप्रमाणे कंपनी शेअर होल्डर्स साठी व्हॅल्यू क्रिएट करत आहे, व्हॅल्यूएशन पॅरामिटर्स इंप्रूव्ह होत आहेत की ढासळत आहेत हे महत्त्वाचे. एखाद दुसर्‍या कंपनी मधली गुंतवणूक ही अन-डायव्हसिफाईड असल्याने त्यात कंपनी स्पेसिफिक रिस्क असते. त्यामुळे भले ओव्हरऑल मार्केट वर जातय पण तुमचा स्टॉक गटांगळ्या खातोय असे चित्र असू शकते. किंवा उलटही होऊ शकते ओव्हरऑल मार्केट गटांगळ्या खातय. पण तुम्ही निवडलेले स्टॉक्स आउटपफॉर्म करतायत.   तसा अभ्यास करणं शक्य नसेल तर, निफ्टी ईटीएफ किंवा सातत्याने बेंचमार्क आउटपफॉर्म करणारे शक्यतो लार्ज किंवा मल्टी कॅप म्युच्युअल फंड अधिका अधिक कालावधिसाठी (१० वर्ष) ठेवून द्यावेत. जितक्या अधिक कालावधीसाठी तुम्ही डायव्हर्सिफाईड इक्विटी इन्व्हेस्टमेंट (म्युच्युअल फंड किंवा निफ्टीइटीएफ) ठेवाल तशी तशी त्यातली रिस्क कमी कमी होत जाते. म्हणजे एक वर्षाच्या गुंतवणूकीतला सर्वात जास्त तोटा हा जानेवारी २००८ ते जानेवारी २००९ या कालावधीत होता. हा तोटा हा ५०% हून अधिक होता. म्हणजे गुंतवलेल्या १०० रुपयाचे ५० रुपयेच झाले. पण दहा वर्षाच्या कालावधीतला कमीत कमी परतावा हा डिसेंबर-०७ ते डिसेंबर-१७ या कालावधीत आहे. या कालावधीतली गुंतवणूक केवळ द.सा.द.शे ५% ने वाढली आहे. म्हणजे कॅपिटल लॉस नाही झालं पण परतावे एफडी पेक्षा फारच कमी आहेत. (तात्रिंक भाषेत गुंतवणूकीचा कालावधी जसजसा वाढतो तसतसा परताव्याचा स्टँडर्ड डिव्हीएशन्स म्हणजे रिस्क कमी कमी होत जाते). मे २००३ - मे २०१३ या कालावधीतले इंडेक्सचे रिटर्न्स सर्वात जास्त म्हणजे द.सा.द.शे २०% ने वाढले आहेत. फॉरवर्ड पीई रेशो (आजची किंमत/भविष्यातला नफा) हा एक निर्देशांक आहे ज्यावरून इंडेक्स/इंडिव्हिज्यूअल स्टॉक किती एक्सपेन्सीव्ह आहे वा भविष्यात काय अपेक्षा आहेत हे मोजले जाते. अधिक पीई म्हणजे अधिक अपेक्षा अधिक महाग. जर खरोखरच भविष्यातले प्रॉफीट ग्रोथ अपेक्षेप्रमाणेच असेल तर हाय पीई मोठ्या कालावधिसाठी हाय राहू शकतो. पण भविष्यातल्या अपेक्षा कमी असतील तर पीई रेशो कमीच राहील. सध्याचा निफ्टीचा ट्रेलिंग पीई रेशो (आजची किंमत/कंपन्यांचे गेल्या ४ तिमाईचा नफा)  गेल्या ३,५,१० वर्षाच्या सरासरीपेक्षा अधिक आहे. म्हणजे बाजाराच्या ग्रोथच्या अपेक्षा जास्त आहेत.  कंपन्यांचे प्रॉफीट ग्रोथ अपेक्षेप्रमाणे होणार असेल तर "चढत्या बाजाराबरोबर" पीई रेशो पण हाय राहील. जर अपेक्षित ग्रोथ झाली नाही वा होण्याची शक्यता मावळली तर मार्केट मध्ये करेक्शन होईल. इंडेक्सची ही आकडेवारी म्युच्युअल फंडातल्या लाँग टर्म गुंतवणूकी साठी उपयोगी पडेल. करेक्शन नंतर इंडेक्सचा पीई सरासरी पेक्षा कमी असेल आणि तुमची ग्रोथची अपेक्षा बाजाराच्या अपेक्षापेक्षा अधिक असेल तर ती सगळ्यात उत्तम संधी असेल, चांगले लाँग टर्म रिटर्न्स मिळविण्याची.   अजून एक, इकॉनॉमिक्स टाईम्सच्या इटी मनी अ‍ॅपने डायरेक्ट इक्विटी म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करून देण्याची चांगली सोय केली आहे. (असेच अजून काही अ‍ॅप्स /वेबसाईट्स आहेत म्हणा). नेट बँकींगच्या पोर्टल वरून वा इतर कुणाकडून घेतलेल्या रेग्युलर म्युच्युअल फंड पेक्षा डायरेक्ट फंडामधली गुंतवणूक जसजसा कालावधी वाढत जातो तसतशी अधिक वाढत जाते. (डिस्ट्रीब्यूशन कमिशनच्या टक्केवारी नुसार ५-७ वर्षात १०% ते २०% चा फरक पडतो) त्यामुळे शेअर बाजारातले काही कळत नसेल तर डायरेक्ट म्युच्युअल फंड/इटीफ जास्तीत जास्त कालावधीसाठी ठेवून दिलेत तर एफडी पेक्षा जास्त परतावा मिळण्याच्या शक्यता वाढतील. बाकी ते किती घ्यायला हवेत इ. व्यक्तीच्या गरजेनुसार बदलत जाईल.

ग्राहकांची मानसिकता हा एक फार वेगळा विषय आहे. माझ्या अनुभवानुसार सांगतो.. बरीच जण गुंतवणुकीबाबत काहीही अभ्यास करत नाहीत. कुठून तरी म्युच्युअल फंडाबाबत ऐकीव माहिती घेतात. जेव्हा कधी फंड डिस्ट्रिब्युटर(म्हंजे मी ) ची आणि ह्यांची भेट होते, तेव्हा अगदी एक्सआयटेड असतात. त्यांना पैसे सव्वापट ते दुप्पट होतात असे कोणीतरी सांगितलेले असते.मी त्यांना म्युच्युअल फंडाची सर्व माहिती देऊन धोक्यांची आणि परताव्याच्या अनियमिततेची कोणतीही खात्री मिळत नाही हे मी स्पष्ट सांगतो. त्यानंतर लगेच त्यांच्या तलवारी म्यान होतात आणि कायमच्या म्यानच राहतात. मिळवीन तर २० ते ५०% नफा, नाहीतर ते लफ़डंच नको असा त्यांचा दृष्टिकोन असतो. माझ्या माहितीत किती तरी माझ्या वयाचे तरुण लोक बँकेत जवळजवळ ३/४ लाख रुपये महिनोन महिने ठेवून आहेत. ह्याच लोकांना अरे ३.५% व्याजावर सेविंग अकाउंट मध्ये पैसे पडून ठेवण्यापेक्षा मग कमी धोका असणारी(म्युच्युअल फंडांपेक्षा) एफडी तरी कर असे सांगितले कि त्यांना रण गाजवण्यासाठी असलेली आपली तलवार भेंडी कापायला वापरायला लावल्यासारखे नैराश्य येते. त्यामुळे घेईन तर बीएमडब्लू नाहीतर तडफडत चालत हिंडेन असा मंत्रचळेपणा करतात. मधला काही मार्गच नाही. "माझा राग / पोटतिडीक ग्राहकांच्या आधी ढिलं राहण्याबाबत, अंधविश्वासाने गुंतवणूक करण्याबाबत आणि नंतर फसवले गेले म्हणून ऊलट्या बोंबा मारून आम्ही सामान्य माणसं म्हणून गळा काढण्याबाबत आहे." +१. मात्र दुसरी बाजू अशी की बऱ्याच जणांना काहीच धोका पत्करायचा नसतो आणि काही जणांना तर आपण कायम बकरेच आहोत आणि आज ना उद्या कापायला जायचेच आहे अशी आत्मघातकी मानसिकता असते. एकूणच चर्चा चांगली चालली आहे असे मत नोंदवतो.

@भागवत/ज्ञानव जी,  ९०% इन्व्हेस्टमेंट- १०% ट्रेडींग केली काय कींवा १०% इन्व्हेस्टमंट- ९०% ट्रेडींग केली काय. जी कुठली स्ट्रॅटेजी असेल ती जर इंडेक्सला वा डायरेक्ट म्युच्युअल फंडाच्या रिटर्न्सला कन्सिटंटली आउटपरफॉर्म करत असेल (आफ्टर शॉर्ट टर्म कॅप. गेन टॅक्स, ब्रोकरेजेस  अ‍ॅण्ड  अदर एक्सपेन्स) तर ठिक नाहीतर  त्या धडपडीपेक्षा  (स्ट्रॅटेजीपेक्षा) डायरेक्ट म्युच्युअल फंडातली गुंतवणूक चांगली एवढेच माझे म्हणणे आहे.  समजा मी स्वतः क्लास लावून, अभ्यास करून ट्रेडींग करायचे ठरवले वा स्वत: स्टॉक सिलेक्ट करून इन्व्हेस्ट करायचे ठरविले (वा दोघांचे काँबीनेशन) तर मी मिळविलेले परतावे डायरेक्ट म्युच्युअल फंडच्या  परताव्यापेक्षा वा इंडेक्सच्या  परताव्यापेक्षा दर क्वार्टरला/दर वर्षाला कन्सिस्टंटली चांगले येत असतील तर मला समाधान असेल की मी माझी स्ट्रॅटेजी काम करत आहे. (जो काही १६ लाखाचा,१६ हजार रुपयाचा क्लास लावला, जी काही पुस्तकं वाचली त्यातून जे काही शिकलो ते फायदेशीर आहे).   उदाहरणादाखल:  डीएसपी मिड कॅप फंडाच्या रेग्युलर फंडाचे परतावे:   २६ सप्टेंबर २०१३ चा एन.ए.व्ही. १६.११ रुपये/युनीट २७ सप्टेंबर २०१९ भाव ५४.३५ रुपये/युनीट - म्हणजे ६ वर्षात माझ्या १ लाख गुंतवणूकीचे झाले साधारण ३ लाख ३७ हजार रुपये डीएसपी मिड कॅप फंडाच्या डायरेक्ट फंडाचे परतावे: २६ सप्टेंबर २०१३ चा एन.ए.व्ही. १६.१८ रुपये/युनीट २७ सप्टेंबर २०१९ भाव ५७.१९ रुपये/युनीट - म्हणजे ६ वर्षात माझ्या १ लाख गुंतवणूकीचे झाले साधारण ३ लाख ५३ हजार रुपये म्हणजे साधारण मूळ १ लाखाच्या गुंतवणूकीवर ६ वर्षात १६ हजाराचा म्हणजे १६% चा फरक हा डायरेक्ट आणि रेग्युलर मध्ये आहे. मी स्वतः निवडलेल्या एक लाखाच्या मिडकॅप स्टॉक्सच्या पोर्टफोलिओचे व्हॅल्यूएशन त्याच काळात ३ लाखाहून खाली असतील तर त्याला अर्थ नाही. (समजा मिडकॅप ईटीएफचे-इंडेक्सचे ३ लाख होत असतील, तर माझी स्ट्रॅटेजी अंडरपरफॉर्म करत आहे) याच फंडाचे १६ जानेवारी २०१८ ते १६ जानेवारी २०१९ या १ वर्षाच्या काळातले डायरेक्ट फंडाचे रिटर्न्स -११.५६% आहेत. (आणि रेग्युलर म्युच्युअल  फंडाचे -१२.२५% ) माझं म्हणणं एवढच आहे की, आपली जी काही स्ट्रॅटेजी (मिड कॅप मध्ये वा लार्ज कॅप मध्ये) असेल त्याचे रिटर्न्स त्याच्या त्याच्या बेंचमार्कपेक्षा (इंडेक्सपेक्षा) वा कंपिटीटीव्ह प्रोडक्ट्स (त्या त्या डायरेक्ट म्युच्युअल फंड) पेक्षा जास्त असायला हवेत. (किंवा एखाद्या पिरियड मध्ये तोटा झाला असेल -जसे गेल्या वर्षी मिड आणि स्मॉलकॅप पार कोसळून गेले- तर आपला तोटा त्या मानाने कमी झालेला असला पाहीजे) तरच स्वतः केलेल्या  मेहनती मध्ये  अर्थ आहे.  मग ती ट्रेडींग स्ट्रॅटेजी असो वा इन्वेस्टमेंट स्ट्रॅटेजी वा दोघांचे कॉम्बीनेशन.  @तेजस जी, पेपर बेस्ड डिस्ट्रीब्यूशनच्या तळाशी असलेल्या डीस्ट्रीब्यूटरला कदाचीत मूळ कमिशनचा काही भाग मिळत असेल. त्यांनी केलेल्या मेहनतीचा न्याय्य मेहनताना मिळाला पाहिजे या भावनेशी सहमत. पण इथिकल प्रॉब्लेम  हा आहे की या कमिशनमुळे कॉन्फ्लीक्ट ऑफ इंटरेस्ट येतो  आणि मिससेलींगच्या मुळाशी हे येते. (डिस्ट्रीब्यूटरने नाही पण अ‍ॅड्व्हाजरने हे कॉन्फ्लीक्ट ऑफ इंटरेस्ट टाळले पाहिजेत हे माझे मत आहे). याचा योग्य तो बॅलन्स साधण्याचा प्रयत्न सेबी नेहमी करतच असते म्हणा. प्रस्तुत धागा हा स्वतः ट्रेडींग/इन्व्हेस्टमेंट करून शेअर बाजारात फायदा मिळवू इच्छिणार्‍यांसाठी असल्याने त्यांना  डायरेक्ट म्युच्युअल फंडात स्वतः  गुंतवणूक करता येईलच असे मला वाटले. (म्हणजे आर्थसाक्षर असतीलच वा निदान अर्थसाक्षर होण्याचा प्रयत्न करत असतील असे गृहीत धरले आहे). त्यामुळे अशांनी आपल्या ज्या काही स्ट्रॅटेजीज आहेत त्याची तुलना डारेक्ट फंडाशी करावी.

माझी वैयक्तीक निरिक्षणे आणि अनुभव. १. एलायसीच्या आणि म्यु. फंडाच्या कमिशन मध्ये फरक असला तरी एलायसीत स्पर्धा खूप (अर्थसाक्षरही न म्हणवणारे रिटायर्ड अजोबा आणि विम्याचे प्रकारही धडपणे न सांगू शकणार्‍या गृहिणी एजंट्स आहेत) झाल्यामुळे अनेक एजंट्स म्यु. फंड एजंट्स झाले आहेत. पुर्वीपेक्षा नाही म्हणले तरी अर्थसाक्षरता वाढल्यामुळे एंडावमेंट प्लॅन्स आणि युलिपचा फोलपणा लोकांच्या लक्षात येत आहे. नवश्रीमंत आयटी गर्दीला म्यु. फंडाचं जास्त आकर्षण असल्यामूळे कमिशन कमी असलं तरी संख्या खूप असल्यामुळे रेग्युलर फंडाचे एजंट्स कमी असलेतरच नवल. २. बहुसंख्य रेग्युलर फंडाच्या ग्राहकाना फंड मॅनेजर किंवा एक्स्पेन्स रेशो जाउद्या पण फंडाचा प्रकारदेखील माहीत नसतो. खूप जणांना फंडाचं पूर्णनावसुद्धा माहीत नसतं. नुसतं सिप करतो म्हणतात. या अज्ञानासाठी गुंतवणुकदारा बरोबरच एजंट जबाबदार नाही का? म्यु. फंड निवडणं खरं तर सोप्प आहे. बाजारामधल्या हजारो म्यु. फंडमधून आम्ही चांगले फंड निवडतो, घरबसल्या केवायसी करतो वगैरे एजंटांच्या दाव्यांना फारसा अर्थ नसतो. डायरेक्ट फंडाचं केवायसीसुद्धा ऑनलाईन पद्धतीनं होतं. फंडहाउसेअच्या साईट्स समजायला सोप्या असतात. एकदा बँक मॅडेट झालं की सगळे ट्रान्सॅक्शन एका क्लिकवर करता येतात. त्यामुळे गुंतवणूकदार गरजेपेक्षा जास्त अर्थसाक्षर झाला तर तो परस्पर डायरेक्ट फंडात गुंतवणुक करेल ही भीती कदाचीत एजंटाना असावी. ३. कमिशन आणि गुंतवणुकीचा परतावा याचा काहीही संबंध नसणं ही मोठ्ठी गोची आहे. (आता सुदैवाने किमान फंड मॅनेजरचा पगार फंडाच्या परताव्यावर अवलंबून असण्याच्या हालचाली सुरू आहेत.) ४. याउप्पर रेग्युलर म्यु. फंडात गुंतवणुक करायची झालीच तर स्मॉल किंवा मिड कॅपमध्ये घ्या. कारण ज्ञानव म्हणतात त्याप्रमाणे लार्जकॅप फंडापेक्षा डायरेक्ट ब्युचिप शेअर्स काय वाईट? पण रिस्क आणि मॉनिटरींग कमी लागत असल्यामुळे बहुतेक एजंट्स लार्ज कॅप सजेस्ट करत असतात. खरं तर स्मॉलकॅप फंड निवडण्यात जास्त कौशल्य लागतं आणि एजंटचा कस तिथच लागतो. माझ्या माहिती प्रमाणे बहुतेक रेग्युलर फंड लार्ज कॅप प्रकारातए आहेत. ही आकडेवारी कुठे उपलब्ध असली तर वाचायला आवडेल.