नीलकांत मित्रा, नमस्कार मी सुद्धा इथे लिहिता होण्यामागे एकच भावना होती, ती म्हणजे मित्र बनविणे. चांगले मित्र मिळावेत, त्यांच्यातून विचारांचे आदान प्रदान व्हावे, तिथून यशस्वी जीवनाचा मार्ग सापडावा, एवढीच काय ती इच्छा. धोरण जाहीर केल्याबद्दल आभार. एकमेकां साह्य करू अवघे धरू सुपंथ !

एकूनच या लेखाचे सार हेच आहे की मिसळपाववर मैत्रीचे वातावरण असले पाहिजे. कुणालाही असहज वाटायला नको. सर्वांना मित्र बनवता यायला हवेत. एकमेका सहाय्य करू... - नीलकांत

सहकार्य नेहमीच आहे आणि असेल.

सूचना आवडल्या. वातावरण गढूळ झाले की मिपावर यावेसे वाटत नाही. नवे सदस्यही सुरुवातीलाच जर अनावश्यक टीका झाली तर बावचळतात. त्या दृष्टीने हा संदेश महत्त्वाचा. मिपाच्या पुढील सशक्त, खेळीमेळीच्या, सकस वाटचालीसाठी शुभेच्छा! :-)

अधिकृत स्पष्टीकरणाबद्दल थॅंक्यू नीलकांतजी!

एकमेकां साह्य करू अवघे धरू सुपंथ ! नक्किच...

छान लिहिता तुम्ही निलाकांत! मुद्देसुद अन आर्जवी. आवडल. तुम्ही घेत असलेल्या कष्टाची पुरेपुर जाणिव इथल्या बर्‍याच सदस्यांना आहे अन तुम्ही ,अन संपादक म्हणुन काम पहाणार्‍या सर्वांचे, आम्ही अतिशय ऋणी आहोत. __/\__ अपर्णा.

".....कुणा एका सदस्यांचे लेखन आपल्याला आवडत नाही किंवा विचार पटत नाही म्हणून त्या धाग्याचे संदर्भ इतरत्र देऊन त्यांचा उपमर्द करू नये. आपल्याला आवडतं त्याला दाद द्यावी नाही आवडत त्यावर त्याच जागी मतभिन्नता व्यक्त करावी. मात्र त्या धाग्यावरून ती चर्चा इतरत्र नेऊ नये....." ~ याचा एक अपमानस्पद फटका नुकताच मला बसला. त्यातही भर अशी की, मी "त्या" संस्थळाचा सदस्य नसताना माझ्या परवानगीशिवाय माझ्या विचाराचा, मतांचा वा लेखनशैलीचा 'तिथे' उल्लेख करून मला बिलकुल अपरिचित असलेल्या व्यक्तींनी तीवर डावे (काही वेळा चेष्टेचा सूर लावून) मत नोंदवायचे आणि मी अधिकृतरित्या त्याला प्रतिवाद देऊ शकत नाही हे माहित असूनही ती चर्चा थांबवावी असे इथल्या सदस्याने म्हणू नये, ही घटना फार खिन्न करणारी वाटली मला. घटनेने विचार स्वातंत्र्य सर्वानाच दिले आहे, पण याचा अर्थ असा नव्हे की फक्त "अ" ने "ब" विरूद्ध ते वापरायचे पण "ब" तांत्रिक कारणास्तव उत्तर देवू शकत नाही याची जाणीव असूनही तसे मत व्यक्त केले असल्यास, "अ" याने त्या स्वातंत्र्याचा गैरफायदा घेतला अशीच व्याख्या होईल. अधिकृत संस्थळावरील विविध विषयांमधील चर्चेत "खेळीमेळीचे वातावरण" हवेच हवे, पण त्या वातावरणाचे वावटळीत रूपांतर होत आहे असे दिसू लागताच तीवर संपादनरूपी वॉशिंग्टनची कुर्‍हाड चालविली गेली तर तीबाबत कुठे भुवई वक्र होऊ नये. पण असो. श्री.नीलकांत यानी आपुलकीच्या भावनेने हा धागा काढून काही गोष्टी (संस्थळ संचालक, संपादक या भूमिकेतून) वर स्पष्ट केल्या आहेत त्याचे निश्चितच इथे सौहार्द स्वागत होईलच पण त्यापेक्षाही त्या विचारांची अंमलबजावणी झाल्यास 'मिसळपाव' चे जालावरील स्थान अधिक लक्षणीय होईल. इन्द्रा

नीलकांत, अतिशय समयोचित योग्य निवेदन.

सरपंच भावना पोहोचल्या. आमचे सदैव सहकार्य राहील. मिसळपावबद्दल माझ्या मनात नेहमीच कृतज्ञतेचीच भावना आहे. इथे आम्ही अन्नछत्रात जेवतो त्यामुळे वरुन बडीशेप मागनार नाही. फक्त ज्यांच्या हातात आपण कुर्‍हाड दिली आहे त्यामुळे 'कुर्‍हाडीचा दांडा गोतास काळ' होवु नये अशी अपेक्षा आहे.

नव्या म्हणजे या संकेतस्थळावर नव्या लेखकांनी जरूर लिहावे...पण मध्ये प्रवीण भप्कर आणि अजून एक कोणीतरी यांचे जे प्रकरण झाले तसे असू नये म्हणजे इथले जुने लोक नव्यांची फें फें उडवणार नाहीत. बाकी नीलकांत यांच्या मुद्द्यांशी सहमत.

नुसतेच लेखनास उत्तेजन देउ नये, दर्जेदार लेखनास उत्तेजन द्यावे. लेखनाचा रतीब घालण्यावर बंदी घालावी. भप्करछाप आयडी तसेच इतर काही जे अनेकांनी स्पष्ट, उपहास वगैरे मार्गांनी सांगून दाद देत नाहीत त्यांना आळा घालावा.

नीलकांत, उत्तम प्रकटन. तुझा ह्या संस्थ़ळावर सक्रीय सहभाग असेल तर बर्‍याच नको असलेल्या गोष्टीना आळा बसण्याची शक्यता अधिक.

तुमची कार्यपद्धती आवडते. नेहमी सहकार्याचे आवाहन असते. आणि प्रसंगी कठोर निर्णय देखील घेता. तुमच्या नेतृत्वाखाली मिपाची आणखी भरभराट होवो हीच सदीच्छा.

तुम्ही तुमचे म्हणणे खूप चांगल्या पद्धतीने मांडलेय. मिपावर लोकांनी लिहीते व्हावे यासाठी जे सगळे अडथळे, विघ्न काढण्याबद्दल तुम्ही म्हणता आहात ते योग्यच. एखाद्याच्या लेखावर मुद्दामून आचरट विडंबने आणि प्रतिसाद देणे हा मिपाचा यूएसपी असल्यासारखे होते बरेच दिवस त्याला आळा बसेल अशी आशा. परंतू लिहीत्याचा स्वतःच्या लिखाणावर अधिकार नसेल तर लिहित्याला का लिहावसं वाटावं इथे? उदाहरणार्थ.. क्ष ने एक लेख/कथा/कविता असं काही मिपावर लिहीले तर त्यामधे बदल करण्याचे त्याला स्वतःला स्वातंत्र्य नाही. पण क्ष ला पूर्णपणे अनोळखी असलेले किंवा क्ष च्या दृष्टीने आगंतुक असलेले इतर १० लोक (अधिकृत आकडा माहित नाही) त्यात हवा तो बदल करू शकतात. हे विचित्र आहे. क्ष च्या लिखाणावर क्ष सोडून इतरांचा अधिकार आहे की काय अशी क्ष ला भिती वाटली तर चुकीचे नाही. तसेच लेखनाची प्रक्रिया ही सततची प्रक्रिया असते. इथे लिहिणारे बरेच जण नवशिके लिहीते असू शकतात. आलेल्या प्रतिक्रियांच्यातून लिखाणात सुधारणा करण्याची गरज वाटू शकते त्यांना. नुसते टायपो नव्हेत तर पुढचा ड्राफ्ट या संदर्भाने सुद्धा. पण असा कुठलाही बदल करण्यासाठी तो लिहिता संपादकांना साकडे घालणार आणि मग ते बदल लिहून तो पाठवणार आणि मग संपादक तो बदल करणार. ही अतिशय अडथळ्याची/ अडचणीची प्रक्रिया आहे. या वेळखाऊ प्रक्रियेला वैतागून अनेक जण इथे लिहिण्याचे टाळू शकतात. मुळात लेखन-प्रतिसाद-पुनर्लेखन अशी बाहेरून किंवा लेखन-चिंतन-पुनर्लेखन अशी लेखकाची वैयक्तिक प्रक्रिया जी आहे त्यातला सहजपणा, स्पॉन्टॅनिटी अश्या कृत्रिम निर्बंधांमुळे अडकते. जे चुकीचे आणि लिहित्यासाठी गोंधळाचे ठरू शकते. तेव्हा स्वतःच्या लिखाणाचे संपादन स्वतःला करता यायला हवे. निदान हे होईतो मी तरी इथे नवीन काही लिखाण टाकणार नाही. (त्याने मिपाला काहीही फरक पडत नाही हे मला पूर्ण माहीत आहे.)

नीलकांत-जी, धन्यवाद! आपले म्हणणे आपण छान लिहिले आहे. माझ्याकडून नेहमीच सहकार्य मिळेल याची खात्री देतो. वेळात वेळ काढून आपण पूर्वी करत होता तसे लेखन पुन्हा सुरू करावे. दुर्दैवाने मी आपले त्यावेळचे कुठलेच लिखाण वाचलेले नाहीं! एक विनंती: अनेक दृष्ट्या सर्वात सरस असलेले 'गमभन' हे सॉफ्टवेअर एका बाबतीत चांगले नाहीं आणि ते म्हणजे लिहिताना कांहीं ठराविक काळजी घेतली नाहीं तर लि़खाण Garble होते. एव्हांना मला काय केल्यास तसे होते हे कळलेले आहे. आणि दुर्लक्षाने तसे झाल्यास ctrl+z वापरून त्या आपत्तीतून सुटका करून घेऊन पुन्हा मूळ पदावर कसे यायचे हेही कळले आहे, पण मूळ उणीव काढून टाकण्याचा प्रयत्न व्हायला व्हावा. याउलट बरहा हे सॉफ्टवेअर सर्व दृष्ट्या जास्त सरस आहे पण 'माँटेसरी' हा शब्द लिहिला तर तो 'मॉंटेसरी' असा दिसतो. अनुस्वार आहे पण तो off-centre असल्याने नीट दिसत नाहीं. तसेच अवतरण चिन्हेही कमी प्रतीची उठतात. तरी 'गमभन'तील वरील उणीव भरून काढण्याचा प्रयत्न आपण जरूर करावा किंवा करून घ्यावात ही विनंती. शुभेच्छा देऊन इथे थांबतो.

एका हाताने टाळी वाजत नाही हेच आणि एवढेच.

भावना पोचल्या नीलकांत राव ...

राजकुमार अगदी चांगल लिहिलयत. निलकांत आमच्याक्डून तुम्हाला सहकार्य आहे. मिपाचा दर्जा चांगला आहे व तो टिकवुन ठेवणे हे जुन्या व नविन मिपाकरांच्या हातात आहे. तेंव्हा मिपावर येताना आपल्या कुटुंबात असल्यासारखे वागा. शेजार्‍याकडे गेल्यासारखे नको.

मिपा खुप छान आहे !या करिता खुप खुप धन्यवाद !

मिपावरील स्वाक्षरीची सुविधा बंद करण्यात आली आहे का ?

मप॑आ खुपच छान आहे. मराथी लिह्न्याचा प्रयत्न कर्तोय. धन्यवाद.

अधून मधून येत असते. म्हणून लगेच अंगी चिताभस्म फासू नये. For@काॅमी,भागो,कां.ली. आणी इतर सदस्यांना. अनुभवाचे बोल. बम बम भौले, श्रावणमासी हर्ष मानसी असू द्यात.

सदस्यत्व रद्द करण्यासाठी विनंती करायची काय आवश्यकता आहे? हे इथल्याच लोकांना आम्ही व्हीओतलो आहोत हे जाहीर करणे आहे. त्याची काहीही गरज नाही इथल्या वितंडवादाला कंटाळून असंख्य सदस्य असेही आताशा मिपावर दिसत नाहीत. बाकी मिपा चालकांना अनेक गोष्टी सांगूनही त्यात सुधारणा न झाल्याने असे झालेले आहे. तेंव्हा हे असच चालायचं हे गृहीत धरा

दिलीप बिरुटे सर‌ यांना विनन्ति आहे कि प्याट्रिक झेड हा आयडी जो रद्द केलेला दिसत आहे तो त्यांनि परत आनावा.

मिसिंग जुने जाणते मिपाकर. नव्या मिपाकरांनी मिपा हलतं ठेवलं आहे याचं ही समाधान आहे ! मिपाला पर्याय नाही मिपा दा जवाब नहीं

नवे मिपाकर येत नाहीत. जुने मिपाकर फारसे लिहीत नाहीत. काय करणार?

प्रोफेश्वर प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे हे खुप चांगले संपादक आहेत त्यांनी मिसल्पव ही खुप छान प्रकारे धुरा सांभाळी आहे त्याना नम्र विनंति आहे कि प्याट्रीक झेड हा आयडी क्रूपाया परत आणून द्यावा

नवे मिपाकर येणार नाहीत असे काही नाही नवे नाही आले तरी जे गेलेत तरी पण आहेत ते नव्या आय डी ने पुनर्जन्म घेतलीच की.....

नीलकांत मित्रा, नमस्कार मी सुद्धा इथे लिहिता होण्यामागे एकच भावना होती, ती म्हणजे मित्र बनविणे. चांगले मित्र मिळावेत, त्यांच्यातून विचारांचे आदान प्रदान व्हावे, तिथून यशस्वी जीवनाचा मार्ग सापडावा, एवढीच काय ती इच्छा. धोरण जाहीर केल्याबद्दल आभार. एकमेकां साह्य करू अवघे धरू सुपंथ !

एकूनच या लेखाचे सार हेच आहे की मिसळपाववर मैत्रीचे वातावरण असले पाहिजे. कुणालाही असहज वाटायला नको. सर्वांना मित्र बनवता यायला हवेत. एकमेका सहाय्य करू... - नीलकांत

सहकार्य नेहमीच आहे आणि असेल.

सूचना आवडल्या. वातावरण गढूळ झाले की मिपावर यावेसे वाटत नाही. नवे सदस्यही सुरुवातीलाच जर अनावश्यक टीका झाली तर बावचळतात. त्या दृष्टीने हा संदेश महत्त्वाचा. मिपाच्या पुढील सशक्त, खेळीमेळीच्या, सकस वाटचालीसाठी शुभेच्छा! :-)

अधिकृत स्पष्टीकरणाबद्दल थॅंक्यू नीलकांतजी!

एकमेकां साह्य करू अवघे धरू सुपंथ ! नक्किच...

छान लिहिता तुम्ही निलाकांत! मुद्देसुद अन आर्जवी. आवडल. तुम्ही घेत असलेल्या कष्टाची पुरेपुर जाणिव इथल्या बर्‍याच सदस्यांना आहे अन तुम्ही ,अन संपादक म्हणुन काम पहाणार्‍या सर्वांचे, आम्ही अतिशय ऋणी आहोत. __/\__ अपर्णा.

".....कुणा एका सदस्यांचे लेखन आपल्याला आवडत नाही किंवा विचार पटत नाही म्हणून त्या धाग्याचे संदर्भ इतरत्र देऊन त्यांचा उपमर्द करू नये. आपल्याला आवडतं त्याला दाद द्यावी नाही आवडत त्यावर त्याच जागी मतभिन्नता व्यक्त करावी. मात्र त्या धाग्यावरून ती चर्चा इतरत्र नेऊ नये....." ~ याचा एक अपमानस्पद फटका नुकताच मला बसला. त्यातही भर अशी की, मी "त्या" संस्थळाचा सदस्य नसताना माझ्या परवानगीशिवाय माझ्या विचाराचा, मतांचा वा लेखनशैलीचा 'तिथे' उल्लेख करून मला बिलकुल अपरिचित असलेल्या व्यक्तींनी तीवर डावे (काही वेळा चेष्टेचा सूर लावून) मत नोंदवायचे आणि मी अधिकृतरित्या त्याला प्रतिवाद देऊ शकत नाही हे माहित असूनही ती चर्चा थांबवावी असे इथल्या सदस्याने म्हणू नये, ही घटना फार खिन्न करणारी वाटली मला. घटनेने विचार स्वातंत्र्य सर्वानाच दिले आहे, पण याचा अर्थ असा नव्हे की फक्त "अ" ने "ब" विरूद्ध ते वापरायचे पण "ब" तांत्रिक कारणास्तव उत्तर देवू शकत नाही याची जाणीव असूनही तसे मत व्यक्त केले असल्यास, "अ" याने त्या स्वातंत्र्याचा गैरफायदा घेतला अशीच व्याख्या होईल. अधिकृत संस्थळावरील विविध विषयांमधील चर्चेत "खेळीमेळीचे वातावरण" हवेच हवे, पण त्या वातावरणाचे वावटळीत रूपांतर होत आहे असे दिसू लागताच तीवर संपादनरूपी वॉशिंग्टनची कुर्‍हाड चालविली गेली तर तीबाबत कुठे भुवई वक्र होऊ नये. पण असो. श्री.नीलकांत यानी आपुलकीच्या भावनेने हा धागा काढून काही गोष्टी (संस्थळ संचालक, संपादक या भूमिकेतून) वर स्पष्ट केल्या आहेत त्याचे निश्चितच इथे सौहार्द स्वागत होईलच पण त्यापेक्षाही त्या विचारांची अंमलबजावणी झाल्यास 'मिसळपाव' चे जालावरील स्थान अधिक लक्षणीय होईल. इन्द्रा

नीलकांत, अतिशय समयोचित योग्य निवेदन.

सरपंच भावना पोहोचल्या. आमचे सदैव सहकार्य राहील. मिसळपावबद्दल माझ्या मनात नेहमीच कृतज्ञतेचीच भावना आहे. इथे आम्ही अन्नछत्रात जेवतो त्यामुळे वरुन बडीशेप मागनार नाही. फक्त ज्यांच्या हातात आपण कुर्‍हाड दिली आहे त्यामुळे 'कुर्‍हाडीचा दांडा गोतास काळ' होवु नये अशी अपेक्षा आहे.

नव्या म्हणजे या संकेतस्थळावर नव्या लेखकांनी जरूर लिहावे...पण मध्ये प्रवीण भप्कर आणि अजून एक कोणीतरी यांचे जे प्रकरण झाले तसे असू नये म्हणजे इथले जुने लोक नव्यांची फें फें उडवणार नाहीत. बाकी नीलकांत यांच्या मुद्द्यांशी सहमत.

नुसतेच लेखनास उत्तेजन देउ नये, दर्जेदार लेखनास उत्तेजन द्यावे. लेखनाचा रतीब घालण्यावर बंदी घालावी. भप्करछाप आयडी तसेच इतर काही जे अनेकांनी स्पष्ट, उपहास वगैरे मार्गांनी सांगून दाद देत नाहीत त्यांना आळा घालावा.

नीलकांत, उत्तम प्रकटन. तुझा ह्या संस्थ़ळावर सक्रीय सहभाग असेल तर बर्‍याच नको असलेल्या गोष्टीना आळा बसण्याची शक्यता अधिक.

तुमची कार्यपद्धती आवडते. नेहमी सहकार्याचे आवाहन असते. आणि प्रसंगी कठोर निर्णय देखील घेता. तुमच्या नेतृत्वाखाली मिपाची आणखी भरभराट होवो हीच सदीच्छा.

तुम्ही तुमचे म्हणणे खूप चांगल्या पद्धतीने मांडलेय. मिपावर लोकांनी लिहीते व्हावे यासाठी जे सगळे अडथळे, विघ्न काढण्याबद्दल तुम्ही म्हणता आहात ते योग्यच. एखाद्याच्या लेखावर मुद्दामून आचरट विडंबने आणि प्रतिसाद देणे हा मिपाचा यूएसपी असल्यासारखे होते बरेच दिवस त्याला आळा बसेल अशी आशा. परंतू लिहीत्याचा स्वतःच्या लिखाणावर अधिकार नसेल तर लिहित्याला का लिहावसं वाटावं इथे? उदाहरणार्थ.. क्ष ने एक लेख/कथा/कविता असं काही मिपावर लिहीले तर त्यामधे बदल करण्याचे त्याला स्वतःला स्वातंत्र्य नाही. पण क्ष ला पूर्णपणे अनोळखी असलेले किंवा क्ष च्या दृष्टीने आगंतुक असलेले इतर १० लोक (अधिकृत आकडा माहित नाही) त्यात हवा तो बदल करू शकतात. हे विचित्र आहे. क्ष च्या लिखाणावर क्ष सोडून इतरांचा अधिकार आहे की काय अशी क्ष ला भिती वाटली तर चुकीचे नाही. तसेच लेखनाची प्रक्रिया ही सततची प्रक्रिया असते. इथे लिहिणारे बरेच जण नवशिके लिहीते असू शकतात. आलेल्या प्रतिक्रियांच्यातून लिखाणात सुधारणा करण्याची गरज वाटू शकते त्यांना. नुसते टायपो नव्हेत तर पुढचा ड्राफ्ट या संदर्भाने सुद्धा. पण असा कुठलाही बदल करण्यासाठी तो लिहिता संपादकांना साकडे घालणार आणि मग ते बदल लिहून तो पाठवणार आणि मग संपादक तो बदल करणार. ही अतिशय अडथळ्याची/ अडचणीची प्रक्रिया आहे. या वेळखाऊ प्रक्रियेला वैतागून अनेक जण इथे लिहिण्याचे टाळू शकतात. मुळात लेखन-प्रतिसाद-पुनर्लेखन अशी बाहेरून किंवा लेखन-चिंतन-पुनर्लेखन अशी लेखकाची वैयक्तिक प्रक्रिया जी आहे त्यातला सहजपणा, स्पॉन्टॅनिटी अश्या कृत्रिम निर्बंधांमुळे अडकते. जे चुकीचे आणि लिहित्यासाठी गोंधळाचे ठरू शकते. तेव्हा स्वतःच्या लिखाणाचे संपादन स्वतःला करता यायला हवे. निदान हे होईतो मी तरी इथे नवीन काही लिखाण टाकणार नाही. (त्याने मिपाला काहीही फरक पडत नाही हे मला पूर्ण माहीत आहे.)

नीलकांत-जी, धन्यवाद! आपले म्हणणे आपण छान लिहिले आहे. माझ्याकडून नेहमीच सहकार्य मिळेल याची खात्री देतो. वेळात वेळ काढून आपण पूर्वी करत होता तसे लेखन पुन्हा सुरू करावे. दुर्दैवाने मी आपले त्यावेळचे कुठलेच लिखाण वाचलेले नाहीं! एक विनंती: अनेक दृष्ट्या सर्वात सरस असलेले 'गमभन' हे सॉफ्टवेअर एका बाबतीत चांगले नाहीं आणि ते म्हणजे लिहिताना कांहीं ठराविक काळजी घेतली नाहीं तर लि़खाण Garble होते. एव्हांना मला काय केल्यास तसे होते हे कळलेले आहे. आणि दुर्लक्षाने तसे झाल्यास ctrl+z वापरून त्या आपत्तीतून सुटका करून घेऊन पुन्हा मूळ पदावर कसे यायचे हेही कळले आहे, पण मूळ उणीव काढून टाकण्याचा प्रयत्न व्हायला व्हावा. याउलट बरहा हे सॉफ्टवेअर सर्व दृष्ट्या जास्त सरस आहे पण 'माँटेसरी' हा शब्द लिहिला तर तो 'मॉंटेसरी' असा दिसतो. अनुस्वार आहे पण तो off-centre असल्याने नीट दिसत नाहीं. तसेच अवतरण चिन्हेही कमी प्रतीची उठतात. तरी 'गमभन'तील वरील उणीव भरून काढण्याचा प्रयत्न आपण जरूर करावा किंवा करून घ्यावात ही विनंती. शुभेच्छा देऊन इथे थांबतो.

एका हाताने टाळी वाजत नाही हेच आणि एवढेच.

भावना पोचल्या नीलकांत राव ...

राजकुमार अगदी चांगल लिहिलयत. निलकांत आमच्याक्डून तुम्हाला सहकार्य आहे. मिपाचा दर्जा चांगला आहे व तो टिकवुन ठेवणे हे जुन्या व नविन मिपाकरांच्या हातात आहे. तेंव्हा मिपावर येताना आपल्या कुटुंबात असल्यासारखे वागा. शेजार्‍याकडे गेल्यासारखे नको.

मिपा खुप छान आहे !या करिता खुप खुप धन्यवाद !

मिपावरील स्वाक्षरीची सुविधा बंद करण्यात आली आहे का ?

मप॑आ खुपच छान आहे. मराथी लिह्न्याचा प्रयत्न कर्तोय. धन्यवाद.

अधून मधून येत असते. म्हणून लगेच अंगी चिताभस्म फासू नये. For@काॅमी,भागो,कां.ली. आणी इतर सदस्यांना. अनुभवाचे बोल. बम बम भौले, श्रावणमासी हर्ष मानसी असू द्यात.

सदस्यत्व रद्द करण्यासाठी विनंती करायची काय आवश्यकता आहे? हे इथल्याच लोकांना आम्ही व्हीओतलो आहोत हे जाहीर करणे आहे. त्याची काहीही गरज नाही इथल्या वितंडवादाला कंटाळून असंख्य सदस्य असेही आताशा मिपावर दिसत नाहीत. बाकी मिपा चालकांना अनेक गोष्टी सांगूनही त्यात सुधारणा न झाल्याने असे झालेले आहे. तेंव्हा हे असच चालायचं हे गृहीत धरा

दिलीप बिरुटे सर‌ यांना विनन्ति आहे कि प्याट्रिक झेड हा आयडी जो रद्द केलेला दिसत आहे तो त्यांनि परत आनावा.

मिसिंग जुने जाणते मिपाकर. नव्या मिपाकरांनी मिपा हलतं ठेवलं आहे याचं ही समाधान आहे ! मिपाला पर्याय नाही मिपा दा जवाब नहीं

नवे मिपाकर येत नाहीत. जुने मिपाकर फारसे लिहीत नाहीत. काय करणार?

प्रोफेश्वर प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे हे खुप चांगले संपादक आहेत त्यांनी मिसल्पव ही खुप छान प्रकारे धुरा सांभाळी आहे त्याना नम्र विनंति आहे कि प्याट्रीक झेड हा आयडी क्रूपाया परत आणून द्यावा

नवे मिपाकर येणार नाहीत असे काही नाही नवे नाही आले तरी जे गेलेत तरी पण आहेत ते नव्या आय डी ने पुनर्जन्म घेतलीच की.....

टारझनचे मिसळपाववर स्वागत!

******

ओक्के.

स्तुत्य निर्णय.. :)

स्वागत टारझनभाऊ!

बरं बरं ये रे टारूबाळा ये परत

स्वागत आहे.

टारझन, तुझी येण्याची खबर कळल्यामुळे आनंद झाला. तुला प्रत्यक्ष सुद्धा भेटण्याची इच्छा आहे.

दर दोन दिवसाला पब्लिककडून आठवण काढली जात असलेल्या महात्मा टारझन यांना साष्टांग प्रणिपात. टारझन यांचे सगळे लिखाण अवलियांनी दिलेल्या लिंकमुळे वाचून धन्य झालो आहे. होऊ जाऊ द्या आता एखादा फटका लेख!

बातमी वाचली अणि अक्षरश: टाळ्या वाजवुन आनंद व्यक्त केला. टारझनवर आमचा आधीपासुनच भारी जीव आहे. अत्यंत आनंद झाला. आशा आहे टारझन आपल्यासोबत आता कायम राहील. वेलकम बॅक टारझन!

जंगल जंगल बात चली है पता चला है.... :-) --असुर

टीआरपी वाढणार आता. मिपाचे शेअर्स खरेदी करतो. - ओंकार.

टारझनकडे एखादा दुसरा 'टारवंत जेननाथ' आयडी नव्हता वाटते. असो. टारझन यांचे स्वागत.

>>मिसळपावचे सदस्यं टारझन यांचेवर शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात आली होती. त्यांनी झाल्याप्रकारा बद्दल दिलगीरी व्यक्त केल्यावर आणि झाल्याप्रकाराची पुनरवृत्ती न करण्याच्या, संपादन मंडळास सहकार्य करण्याच्या आणि अश्याच अन्य अटी मान्य केल्यामुळे व तश्या प्रस्तावास संपादकांनी मान्यता दिल्यामुळे त्यांना पुन्हा प्रवेश देण्यात येत आहे. यापुढे मिसळपावर टारझन हे सर्वांना सहकार्य करतील हीच अपेक्षा आहे. हे सगळं लिहनं आवश्यक होतं का? फक्त परतीची घोषणा करून ही काम झालं असत. असो टारझन ह्यांच स्वागत आहे! :)

स्वागत.

टारु, येलकम.

आपले मिपावर पुन: स्वागत. - तिरशिंगराव टारझाणे

पाठोपाठ २ चांगल्या बातम्या! तिकडे मोदींना 'क्लीण चिट' मिळाली आनि इकडे टारझणला. अवांतरः दोघांची रास एकच असावी का बरे? अतिअवांतरः आता शुद्धलेखण बदला बरे का....

अजून टाऱ्या आला नाही तर दंगा! तो आल्यावर... असो. स्वागत. दिलेले शब्द पाळ.

स्वागत !!

वेलकम बॅक!

श्री.टारझन यांच्या (तात्पुरत्या का असेना...) अनुपस्थितीची इथल्या सर्वच सदस्यांना तीव्रतेने जाणीव होत होती हे सातत्याने त्यांच्याविषयीच्या इथे येत असलेल्या उल्लेखावरून समजत होतेच....(नव्या सदस्यांनादेखील). पण आता संपादक मंडळाने त्यांचे पुनरपी स्वागत केले असल्याने खुद्द श्री.टारझन यानाही सदस्यांइतकाच आनंद होत असेल असे वाटते. परत एका गोष्टीबद्दल त्यांचे अभिनंदन करावेसे वाटते ते अशासाठी की, घातलेली काही कालावधीची बंदी त्यानी विनातक्रार स्वीकारली आणि सहज संधी असूनही दुसरा आय.डी.घेऊन इथे प्रवेश करण्याचे नाकारले....हे त्यांच्या स्वभावाशी सुसंगतही आहे. इन्द्रा

वा वा वा.. लई चांगली बातमी!

टारझन यांनी दिलगिरी व्यक्त करण्यासारखे काय केले होते बरे? बाकी गुळमुळीत टारूबाळ कसे काय असेल हे आठवून हसत आहे.

पण ज्यांचं स्वागत होत आहे ते टारझन कुठे आहेत?? इथल्या ज्येष्ठ सदस्यांना विनंती की त्यांनी टारझन यांना व्यासपीठावर आमंत्रित करून ( स्वारी प्रकट होऊन! ) दोन शब्द बोलण्याची विनंती करावी.

टारोबा,टारु,टार्‍या,टारेश्वर,प्रा.डॉ.झन,टार्‍याबुवा,टारेश भेगाबुजव,,टारूशेठ,टारसांड,टात्या भाउ ,टारझन-जी, कात्रट टार्ट,टार्झटा,टार्‍या भाय,फोटुत्सु,टाराटीरी,टारेश काथ्याकुटवी,ख्रराटुत्सु,टारगट,टारोबा मिटर,टरपाल, टार्‍येंद्र ,टारायण, महाटारत, टुराण,सद्गुरू टारानंद महाराज,टार यार,टारूजी..,टरटर..,टारोपंत,टार्या..,टारूबाळ, टाराज ठाकरे,(ख)टारा,टार्‍याभाय,टार्‍या अतिभयंकर ,.......................................................................आणि अशा बर्याच उपाढ्या प्राप्त असलेल्या टार्झन्याचे पुनर्राग्म्न.......................................................!!! चला लोंच्यात तिखट पड्लं.... -टार्लालसा लाल्सार्झन ;)

वेलकम बॅक टार्‍या.. साद आणि प्रतिसाद होऊन जाऊं देत पुण्हा एकदा.. आणि गेलेल्या सगळ्या आयडीज ना 'पुनरागमनायच' :) - टुपास

इतके दिवस फक्त दंतकथा बनून राहिलेल्या श्री. टारझन याच्याशी प्रत्यक्ष बोलण्याचा आता योग येईल........ बरंय,,,,

लोकमताची कदर करणारा निर्णय. टारझनचे स्वागत.

लय भारी.

लय भारी.

हाफ सेंच्युरी झाली! वन ऑफ द फाष्टेष्ट हाफ सेंच्युरियन धागा!!! --असुर

टारूभौ ... वेलकम बॅक !!

लै भारी.. वाट पहात असलेला निर्णय झाला. टार्‍या वेलकम बॅक रे.. होउन जाउदेत माझ्या नावाचे १० विडंबन निखिल

स्वागत तुझे टारुदादा..!! आता मजा येईल मिपावर.. :) (पण पत्ता कुठेय आपला? दर्शन द्या लवकर आता,लै वाट बघाया लाऊ नका...)

सुस्वागतम!

आला गं बाई!!! :)

त्याला 'दणकट पारंबी' सापडत नाहीये का इथे येउन आदळायला?

संत एकनाथांच्या पालखीचे स्वागत....!!!

वेलकम ब्याक! व्यर्थेश कळबडवी

सरपंच धन्यवाद! टार्‍या वेलकम बॅक..... हुर्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य

मिपा वरील सदाहरीत, हजरजबाबी व्यक्तीचे मनःपुर्वक स्वागत ! (अळणी दिवस संपले आता.)

आलात याचा आनंद आहे.

टारझनचे मिसळपाववर स्वागत!

******

ओक्के.

स्तुत्य निर्णय.. :)

स्वागत टारझनभाऊ!

बरं बरं ये रे टारूबाळा ये परत

स्वागत आहे.

टारझन, तुझी येण्याची खबर कळल्यामुळे आनंद झाला. तुला प्रत्यक्ष सुद्धा भेटण्याची इच्छा आहे.

दर दोन दिवसाला पब्लिककडून आठवण काढली जात असलेल्या महात्मा टारझन यांना साष्टांग प्रणिपात. टारझन यांचे सगळे लिखाण अवलियांनी दिलेल्या लिंकमुळे वाचून धन्य झालो आहे. होऊ जाऊ द्या आता एखादा फटका लेख!

बातमी वाचली अणि अक्षरश: टाळ्या वाजवुन आनंद व्यक्त केला. टारझनवर आमचा आधीपासुनच भारी जीव आहे. अत्यंत आनंद झाला. आशा आहे टारझन आपल्यासोबत आता कायम राहील. वेलकम बॅक टारझन!

जंगल जंगल बात चली है पता चला है.... :-) --असुर

टीआरपी वाढणार आता. मिपाचे शेअर्स खरेदी करतो. - ओंकार.

टारझनकडे एखादा दुसरा 'टारवंत जेननाथ' आयडी नव्हता वाटते. असो. टारझन यांचे स्वागत.

>>मिसळपावचे सदस्यं टारझन यांचेवर शिस्तभंगाची कारवाई करण्यात आली होती. त्यांनी झाल्याप्रकारा बद्दल दिलगीरी व्यक्त केल्यावर आणि झाल्याप्रकाराची पुनरवृत्ती न करण्याच्या, संपादन मंडळास सहकार्य करण्याच्या आणि अश्याच अन्य अटी मान्य केल्यामुळे व तश्या प्रस्तावास संपादकांनी मान्यता दिल्यामुळे त्यांना पुन्हा प्रवेश देण्यात येत आहे. यापुढे मिसळपावर टारझन हे सर्वांना सहकार्य करतील हीच अपेक्षा आहे. हे सगळं लिहनं आवश्यक होतं का? फक्त परतीची घोषणा करून ही काम झालं असत. असो टारझन ह्यांच स्वागत आहे! :)

स्वागत.

टारु, येलकम.

आपले मिपावर पुन: स्वागत. - तिरशिंगराव टारझाणे

पाठोपाठ २ चांगल्या बातम्या! तिकडे मोदींना 'क्लीण चिट' मिळाली आनि इकडे टारझणला. अवांतरः दोघांची रास एकच असावी का बरे? अतिअवांतरः आता शुद्धलेखण बदला बरे का....

अजून टाऱ्या आला नाही तर दंगा! तो आल्यावर... असो. स्वागत. दिलेले शब्द पाळ.

स्वागत !!

वेलकम बॅक!

श्री.टारझन यांच्या (तात्पुरत्या का असेना...) अनुपस्थितीची इथल्या सर्वच सदस्यांना तीव्रतेने जाणीव होत होती हे सातत्याने त्यांच्याविषयीच्या इथे येत असलेल्या उल्लेखावरून समजत होतेच....(नव्या सदस्यांनादेखील). पण आता संपादक मंडळाने त्यांचे पुनरपी स्वागत केले असल्याने खुद्द श्री.टारझन यानाही सदस्यांइतकाच आनंद होत असेल असे वाटते. परत एका गोष्टीबद्दल त्यांचे अभिनंदन करावेसे वाटते ते अशासाठी की, घातलेली काही कालावधीची बंदी त्यानी विनातक्रार स्वीकारली आणि सहज संधी असूनही दुसरा आय.डी.घेऊन इथे प्रवेश करण्याचे नाकारले....हे त्यांच्या स्वभावाशी सुसंगतही आहे. इन्द्रा

वा वा वा.. लई चांगली बातमी!

टारझन यांनी दिलगिरी व्यक्त करण्यासारखे काय केले होते बरे? बाकी गुळमुळीत टारूबाळ कसे काय असेल हे आठवून हसत आहे.

पण ज्यांचं स्वागत होत आहे ते टारझन कुठे आहेत?? इथल्या ज्येष्ठ सदस्यांना विनंती की त्यांनी टारझन यांना व्यासपीठावर आमंत्रित करून ( स्वारी प्रकट होऊन! ) दोन शब्द बोलण्याची विनंती करावी.

टारोबा,टारु,टार्‍या,टारेश्वर,प्रा.डॉ.झन,टार्‍याबुवा,टारेश भेगाबुजव,,टारूशेठ,टारसांड,टात्या भाउ ,टारझन-जी, कात्रट टार्ट,टार्झटा,टार्‍या भाय,फोटुत्सु,टाराटीरी,टारेश काथ्याकुटवी,ख्रराटुत्सु,टारगट,टारोबा मिटर,टरपाल, टार्‍येंद्र ,टारायण, महाटारत, टुराण,सद्गुरू टारानंद महाराज,टार यार,टारूजी..,टरटर..,टारोपंत,टार्या..,टारूबाळ, टाराज ठाकरे,(ख)टारा,टार्‍याभाय,टार्‍या अतिभयंकर ,.......................................................................आणि अशा बर्याच उपाढ्या प्राप्त असलेल्या टार्झन्याचे पुनर्राग्म्न.......................................................!!! चला लोंच्यात तिखट पड्लं.... -टार्लालसा लाल्सार्झन ;)

वेलकम बॅक टार्‍या.. साद आणि प्रतिसाद होऊन जाऊं देत पुण्हा एकदा.. आणि गेलेल्या सगळ्या आयडीज ना 'पुनरागमनायच' :) - टुपास

इतके दिवस फक्त दंतकथा बनून राहिलेल्या श्री. टारझन याच्याशी प्रत्यक्ष बोलण्याचा आता योग येईल........ बरंय,,,,

लोकमताची कदर करणारा निर्णय. टारझनचे स्वागत.

लय भारी.

लय भारी.

हाफ सेंच्युरी झाली! वन ऑफ द फाष्टेष्ट हाफ सेंच्युरियन धागा!!! --असुर

टारूभौ ... वेलकम बॅक !!

लै भारी.. वाट पहात असलेला निर्णय झाला. टार्‍या वेलकम बॅक रे.. होउन जाउदेत माझ्या नावाचे १० विडंबन निखिल

स्वागत तुझे टारुदादा..!! आता मजा येईल मिपावर.. :) (पण पत्ता कुठेय आपला? दर्शन द्या लवकर आता,लै वाट बघाया लाऊ नका...)

सुस्वागतम!

आला गं बाई!!! :)

त्याला 'दणकट पारंबी' सापडत नाहीये का इथे येउन आदळायला?

संत एकनाथांच्या पालखीचे स्वागत....!!!

वेलकम ब्याक! व्यर्थेश कळबडवी

सरपंच धन्यवाद! टार्‍या वेलकम बॅक..... हुर्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य्य

मिपा वरील सदाहरीत, हजरजबाबी व्यक्तीचे मनःपुर्वक स्वागत ! (अळणी दिवस संपले आता.)

आलात याचा आनंद आहे.

चांगला आढावा घेतला आहे. याबद्दल अजून भरपूर काही लिहीण्यासारखे आहे. आमच्या कोकणामधील गावामधे सरकारी शाळेला छत, मुतार्‍या, पंखे बिंखे सगळं अगदी छान आहे. कारण गावकर्‍यांचा पुढाकार. गावात मुलांसाठी शाळा चांगली असली पाहीजे म्हणून. हि शिक्षणविषयीची आस्था गावागावात जोपासली गेली तर आहे ही परीस्थिती बर्‍याच प्रमाणात सुधारेल असे वाटते. एका महत्वाच्या विषयावर चर्चा चालू केल्याबद्दल लेखकाचे आभार.

अहो बास आता पुस्तकाची जहिरात !

गुणात्मक सुधारणा होणार कशी..आता तर सा~यांना पास करणार आहेत.. परीक्षा हा प्रकार नाहि असे ऐकिवात आहे.

मला काय त्याचे?

english medium मधे चान्गल शिकवितात. माझि मुलगि तिथेच आहे. काय प्रोब्लेम नाहि.

चांगला आढावा घेतला आहे. याबद्दल अजून भरपूर काही लिहीण्यासारखे आहे. आमच्या कोकणामधील गावामधे सरकारी शाळेला छत, मुतार्‍या, पंखे बिंखे सगळं अगदी छान आहे. कारण गावकर्‍यांचा पुढाकार. गावात मुलांसाठी शाळा चांगली असली पाहीजे म्हणून. हि शिक्षणविषयीची आस्था गावागावात जोपासली गेली तर आहे ही परीस्थिती बर्‍याच प्रमाणात सुधारेल असे वाटते. एका महत्वाच्या विषयावर चर्चा चालू केल्याबद्दल लेखकाचे आभार.

अहो बास आता पुस्तकाची जहिरात !

गुणात्मक सुधारणा होणार कशी..आता तर सा~यांना पास करणार आहेत.. परीक्षा हा प्रकार नाहि असे ऐकिवात आहे.

मला काय त्याचे?

english medium मधे चान्गल शिकवितात. माझि मुलगि तिथेच आहे. काय प्रोब्लेम नाहि.

टॅब्लॉईड वाचतो आणि घरी आल्यावर ब्रॉडशीट . सध्यातरी इथे सगळ्या पेपरात अंदाज आणि सट्टे चालू आहेत अशोकरावांच्या जाण्यायेण्याचे आणि कल्याण डोंबीवलीचा महापौर कोण होणार याची. भारतातल्या माझ्या सारख्या माणसांना आत्ता ताबडतोब ओबामाच्या आणि त्यामुळे होणार्‍या भारतावरच्या परीणामाची फारशी काळजी वाटत नाहीय्ये. आणि तसं काही झालंच तर ... माझी आरोती नावाची मैत्रीण म्हणायची "क्या ,फर्क पडता है ?"

अमेरीकेत काही झाले तरी आपला फारसा फायदा होईल ह्याची खात्री नाही. ते लोक हुशार आहेत.त्यांना भारताविषयी फार प्रेम आहे अस वाटत असेल तर तो मोठा गैरसमज आहे. कुणाचा वापर कसा करून घ्यायचा हे त्यांना चांगल कळत. त्यामुळे गेल्या पाच सहा वर्षात त्यांनी भारताच्या फायद्याच जे काही केल ते त्यांच्या द्रुष्टीनं महत्वाच होत. त्याला कारणं दोन- एक चीनला आळा घालण आणि दुसर म्हणजे त्यांना आपली बाजारपेठ हवी आहे. आपल्या राज्यकर्त्यांचा स्वाभिमान जर जागा झाला तर अमेरिकेत काय होईल ह्याने फार फरक पडू नये. पण मतदान करनार्यांमध्येच स्वाभिमान नाही तर राज्यकर्त्यांमध्ये कोठून येनार? आणि आता राहीलं ओबामाचं- त्याची दोन वर्षापूर्वीची भाषणं केवळ क्लॅपट्रॅप होती. He said what people wanted to listen, not necessarily the right thing.

हम्म....!

यानिमित्तानं आम्हाला डेमोक्रॅटिक पक्षा्चे भारतीयांच्या बाबतीत कसे आणि काय धोरण होते. आणि रिपब्लिकन पक्षाची आता काय धोरणे आहेत हेही समजून सांगा. आम्ही लोकसत्तेत लेख वाचला पण हे परिवर्तन कशामुळे होत आहे ते काही कळले नाही. अमेरिकेतील मिपाकरांनी काही समजून सांगितले तर आनंद वाटेल.
बाकी, भारतीय वंशाच्या निकी रंधवा-हॅले यांनी रिपब्लिकन पक्षाच्या तिकिटावर गव्हर्नरपदाची निवडणूक जिंकल्याबद्दल एक भारतीय म्हणून आनंद झाला. अभिनंदन....! :) -दिलीप बिरुटे

बाकी राजकीय दृष्ट्या फारसा फरक पडत नाहीं. कारण पाकिस्तानशी ते संबंध तोडू शकत नाहींत. पण अमेरिकन नेते सार्‍या जगावर आर्थिक संकट पुन्हा आणू शकतात व ते पूर्वी रिपब्लिकन पक्षाच्या नेत्यांनी आणले होते. तोच पक्ष पुन्हा कसा निवडून आला हेच कळत नाहीं.

सर्व मिपाकरांना आणि त्यांच्या कुटुंबियांना देव दिवाळी आनंदमय जावो असा फरक करावा असे म्हणतो.

प्रतिसाद प्रदीर्घ आहे कारण त्यात माझ्या निरीक्षणावर आधारीत पूर्वपिठीका देत आहे: अमेरिकन राजकारणाचा नव्वदीच्या दशकाअखेर पर्यंत भारतावर प्रत्यक्ष असा काही परीणाम होता असे वाटत नाही. तसेच अमेरिकेला पण भारताचे काही पडले होते असे नव्हते. रस्त्यावरची गाय आणि झोपडपट्टी दाखवण्यात येथील माध्यमे धन्यता मानत... शीतयुद्धाच्या काळाचा विचार केला तर मला वाटते सर्वप्रथम जिमी कार्टर हे राष्ट्रपती असताना भारतात आले होते. गोड गोड बोलत स्वतःला हवे ते मान्य करायला लावायचा प्रयत्न त्यांनी केला होता, आणि मग "म्हातारा ऐकतच नाही" असे म्हणाले जे बाजूच्या खोलीत बसलेल्या पंतप्रधान मोरारजींनी ऐकले असली काहीशी ऐकीव गोष्ट आहे. अर्थात मोरारजींनी चेहर्‍यावर ते कुठेच दाखवले नव्हते. नंतर रेगनच्या काळात शीतयुद्ध अधिकच जोरात होते आणि आपण रशियाच्या फारच घनिष्ट संबंधात होतो. परीणामी अमेरिकेने डावलले. इतके, की रेगन यांनी इंदीरा गांधींना चांगली ट्रिटमेंट देखील त्यांच्या औपचारीक दौर्‍यात दिली नव्हती. ४१ वे बूश (४३ चे वडील) हे पण असेच वागले. भारताला सुपर काँप्यूटर देण्यावरून तमाशा करून डावलले. अर्थात त्याचा परीणाम म्हणून परम तयार झाला. नंतर काय झाले हा एक वेगळा चर्चेचा मुद्दा असला तरी त्यातून आपल्यात आत्मविश्वास नक्कीच तयार झाला. नंतर रशिया कोसळला, आपली अर्थव्यवस्था डबघाईस आली होती. सुदैवाने नरसिंहरावांचे नेतृत्व होते. मला आज देखील जो बदल झाला तो मनमोहनसिंग यांच्या पेक्षा रावांमुळे झाला असे वाटते. कारण सिंग हे केवळ अर्थतज्ञ होते राजकारणी आणि त्याला अनुसरून लागणारी दूरदृष्टी रावांकडेच होती. त्यांनी क्लिंटनच्या काळात एकदा अणूस्फोट करायचा प्रयत्न केला खरा पण गौप्यस्फोट झाला आणि ते मागे घ्यावे लागले. पण त्यांनी अणूचाचणी बंदी करारावर सही करायचे नाकारले. अगदी अमेरिकन काँग्रेसच्या संयुक्त सभेपुढे पण ते स्पष्ट केले. तरी देखील तो काळ होता जेंव्हा भारतीय आणि अमेरिकन राजकारणी, धोरणकर्ते हे हळू हळू बदलत्या वास्तवाला सामोरे जात होते की आपल्याला एकमेकांच्या बरोबर यावेच लागेल. एनडीएच्या काळात आणि क्लिंटन यांच्या दुसर्‍या टर्म मधे त्याला अधिक मूर्त स्वरूप आले. अर्थात वाजपेयी सरकार देखील दुधखुळे नव्हते म्हणूनच रावांच्या वेळेस जी काही गौप्यस्फोटाची चूक घडली, त्याच्यावरून शिकून पोखरण२ ठरवले आणि यशस्वी केले. त्यातून काय फायदा-तोटा होऊ शकतो याची गणिते अर्थातच केली होती. आणि सुरवातीस जरी त्यामुळे जग वाळीत टाकणार अशा वावडीस तोंड द्यावे लागले, तरी नंतर त्यातूनच नवीन मैत्री अजून दृढ होऊ लागली. जरी क्लिंटनच्या काळात मैत्री दृढ होत गेली तरी क्लिंटन हे डेमोक्रॅटीक विचारांचे असल्याने त्यांच्या दृष्टीने नोकर्‍या अमेरिकेत ठेवणे हेच महत्वाचे होते. या उलट रिपब्लीकन्स हे बर्‍या-वाईट दोन्ही अर्थांनी मुक्त अर्थव्यवस्थेचे खर्‍या अर्थाने समर्थक आहेत. परीणामी उद्योगधंद्यांच्या फायद्याकडे आणि उद्यमशीलतेकडे जास्त लक्ष देणे असते. हेतू हा की त्यातून नवीन रोजगार निर्माण होतो. त्याच हेतूने उद्योगांना चालना देण्यासाठी जी काही चालना दिली/बंधने प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष शिथील केली गेली त्यातून बुश सरकारच्या ८ वर्षाच्या काळात भारताला फायदा झाला. त्यांच्या शेवटच्या दोन वर्षाच्या काळात जेंव्हा त्यांच्या ताब्यातून अमेरिकन काँग्रेस (लोकसभेशी साधर्म्य) गेली तेंव्हा नवीन काँग्रेस अस्तित्वात येण्याआधी जे काही निर्णय गडबडीत घेतले गेले त्यातील एक हा अणुकराराचा होता ज्याला तत्कालीन डेमोक्रॅट्सचा विरोध होता. ओबामा हे परत डेमोक्रॅटीक आहेत. परीणामी प्रोटेक्षनकडेच लक्ष आहे. काही झाले तरी भारतात गेलेले जॉब्ज हे व्हाईट कॉलरचे आहेत, चीन मधे गेल्याप्रमाणे आणि जे अमेरिकेत अनेक पर्यावरणीय/आरोग्य वगैरे कायद्यात अडकू शकले असते अशातले म्हणजे ब्लू कॉलर जॉब्ज नाहीत. त्यामुळे त्यावर नियंत्रण आणण्यासाठी यशस्वी झाले नसते तरी किमान प्रयत्न केला असता. आता त्यांच्या ताब्यात अमेरिकन काँग्रेस नसल्याने त्यांच्यावर नक्कीच मर्यादा आल्या आहेत. त्या शिवाय चीनवर नियंत्रण ठेवणे महत्वाचे असल्याने भारताचे महत्व वाढवणे अमेरिकेस गरजेचे आहे. भारत आणि भारतीय हे प्रबळ राष्ट्र होत आहे आणि खर्‍या अर्थाने स्वायत्त राष्ट्र होत आहे याची देखील "ब्रॉड स्केल" वर अमेरिकन धोरणकर्त्यांना कल्पना आहे. थोडक्यात भारताला जशी अमेरिकेची प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष गरज आहे तशीच अमेरिकेला भारताची पण तितकीच गरज आहे. हे वास्तव (कडवा सच) स्विकारायला भारतीय धोरणकर्त्यांना साम्यवादाच्या कोसळण्यानंतर काही काळ द्यावा लागला. आज स्वतःची अर्थव्यवस्था डबघाईस आलेली असताना आणि इराक-अफगाणीस्तानमुळे सैनिकीबळ पण विरले गेलेले असताना अमेरिकन धोरणकर्त्यांना त्यांच्या दृष्टीने हेच कडवे सत्य स्विकारायला वेळ लागला पण बदल निश्चित आहे. येथे एक लक्षात ठेवावे की अर्थव्यवस्था डबघाईस आलेली असोत अथवा सैनिकी बळ विरळ झालेले असोत, अमेरिका हा आजही प्रबळ देशच आहे आणि राहील, मग कुठलाही राजकीय पक्ष सत्ताधारी असोत. भारत देखील आज अशाच अवस्थेला आहे की जर मार्ग योग्य ठेवले तर राजकीय पक्ष कुठलाही सत्तेत आला तरी आपण देखील प्रबळच होत राहू... दुर्बळ-प्रबळ यांच्यात कधीच मैत्री नसते. मात्र, दोन राष्ट्रे, कायमस्वरूपी नाही पण एकतर प्रबळ शत्रू होऊ शकतात अथवा मित्र. त्यामुळे अशा काळात जे काही आंतर्राष्ट्रीय धोरणे ही दोन्ही राष्ट्रे स्वत:साठी घेत जातील त्याचा एकमेकांवर परीणाम होणार हे निश्चित. या संदर्भात ओबामा यांचे लोकसभा-राज्यसभेच्या संयुक्त आधिवेशनात केलेल्या भाषणातील मुद्दा लक्षात ठेवणे महत्वाचे:

Of course, only Indians can determine India’s national interests and how to advance them on the world stage. But I stand before you today because I am convinced that the interests of the United States-and the interests we share with India-are best advanced in partnership.

थोडक्यात ओबामांचे आणि एकंदरीतच अमेरिकन धोरणकर्त्यांचे विचार स्पष्ट आहेत. ते अमेरिकेचा स्वार्थ बघत आहेत. आपण भारताचा बघणे ह्यात त्यांना काही गैर वाटत नाही, किंबहूना आवश्यकच वाटत आहे. अमेरिका आणि तेथील राजकारणी त्यांचा स्वार्थ बघतील त्यांचा विचार तुर्तास बाजूस ठेवूया... एखादा माणूस हा रेल्वेत बसून पुढे जात असतो. बाहेरचे दृश्य झपाट्याने मागे पडत असते. त्या माणसाला वाटते की आपणच पुढे जात आहोत आणि सर्व मागे टाकत आहोत. जरी वास्तवात त्याचे पुढे जाणे हे रेल्वे पुढे जाते का तशीच थांबते यावर अवलंबून असले तरी... आज भारताची अधुनिकतेकडे प्रगती नक्कीच होत आहे. पैसा वाढत आहे, खेळत आहे, त्यात आपलेच कर्तुत्व आहे हे देखील निर्विवाद सत्य आहे... तरी देखील ते अमेरिका नामक गाडीत बसून तर होत नाही आहे ना ह्याचा विचार करणे देखील आवश्यक वाटते. आजचे धंदे, संगणकीय व्यापार ह्यांच्यावर अमेरिकेची गाडी थांबली, गाडीने ट्रॅक बदलला अथवा रुळावरून घसरली तर काय परीणाम होतील? त्यासाठी नक्की आपण आपला दूरगामी एकत्रीत (कलेक्टीव्ह) स्वार्थ बघत आहोत का? आपल्याला कुणाची गरज नाही असला आंधळा आत्मविश्वास योग्य आहे का? हे प्रश्न आहेत. त्यावरच प्रामुख्याने भारताचे हित ठरत आले आहे आणि ठरत राहील.

सविस्तर प्रतिक्रिया सवडीने लिहितो. आता डेमॉक्रॅटिक पक्षाचा पराभव का झाला याविषयीचे माझे मत लिहितो. त्यासाठी ओबामा मुळात निवडून कोणत्या कारणाने आले असतील याचाही विचार करणे गरजेचे आहे.मला वाटते त्यामागे बुश यांचे फसलेले इराक युध्द आणि त्यात अमेरिकनांचा जात असलेला बळी हे एक मोठे कारण आहे.तसेच लेहमन कोसळल्यानंतरची आर्थिक सुनामी हे दुसरे महत्वाचे कारण. या परिस्थितीत ओबामांनी ’आम्ही बदल घडवून आणू’ असे म्हणत निवडणुकीच्या रिंगणात उडी घेतली आणि ते लोकांना जॉन मॅककेनपेक्षा अध्यक्षपदासाठी अधिक योग्य वाटले. ओबामांनी लोकांच्या आपल्याविषयीच्या अपेक्षा कमालीच्या उंचावून ठेवल्या होत्या (किंवा ती भूमिका प्रसारमाध्यमांनी पार पाडली होती). जानेवारी २००९ मध्ये जेव्हा ते अध्यक्ष झाले तेव्हाची परिस्थिती खरोखरच कठिण होती. त्यातही काळेकाकांनी म्हटल्याप्रमाणे ओबामांनी प्रामाणिक प्रयत्न केले हे नक्कीच.पण तरीही अमेरिकेत आजही जवळपास १०% बेकारी आहे आणि आर्थिक परिस्थिती १००% सुधारलेली नक्कीच नाही.पण लोकांच्या वाढलेल्या अपेक्षांमुळे लोक ओबामांकडून अधिक अपेक्षा करत होते हे तर नक्कीच आणि या वाढलेल्या अपेक्षा ते पूर्ण करू शकणे नक्कीच कठिण होते. जेव्हा लोकांच्या नेत्याकडून अपेक्षा कमालीच्या वाढतात आणि नेता त्या अपेक्षा पूर्ण करू शकत नाही तेव्हा लोकमत ज्या वेगाने पूर्वी त्या नेत्याच्या बाजूचे असते ते त्यापेक्षा जास्त वेगाने विरोधात जाते आणि निवडणुकीमध्ये नेत्याचा पराभव होतो. भारतातील परिस्थितीशी तुलना केली तर माझा मुद्दा मला अधिक चांगल्या पध्दतीने मांडता येईल. १९७१ च्या बांगलादेश युध्दानंतर इंदिरा गांधींची लोकप्रियता आकाशास भिडली. लोक त्यांची तुलना दुर्गादेवीशी करू लागले आणि अर्थातच लोकांच्या अपेक्षा अतोनात वाढल्या. पण पुढे १९७२ चा दुष्काळ आणि १९७३ मधील आखाती युध्दामुळे वाढलेली महागाई यामुळे निर्माण झालेल्या समस्यांना त्यांचे सरकार उत्तर शोधू शकले नाही.दुष्काळ आणि युध्द या गोष्टींसाठी इंदिरा गांधींना त्यांचा कट्टरातील कट्टर शत्रूही जबाबदार धरू शकणार नाही आणि त्या परिस्थितीत त्यांच्या सरकारपुढील पर्याय सुध्दा मर्यादितच होते.पण लोकांना कारणांमध्ये नाही तर रिझल्टमध्ये रस होता. यातूनच जनमत झपाट्याने त्यांच्याविरूध्द गेले आणि १९७४ पर्यंत कॉंग्रेस पक्षाची लोकप्रियता कमालीची घटली. हाच प्रकार राजीव गांधी आणि वाजपेयींबद्दलही झाला. तेव्हा मला वाटते की ओबामांच्या पक्षाचा पराभव झाला यामागे त्यांच्याकडून लोकांच्या अतोनात वाढलेल्या अपेक्षा आणि या अपेक्षा पूर्ण करण्यात त्यांना आलेले अपयश हीच कारणे आहेत. भले त्या अपयशामागील कारणे genuine असोत. अर्थात यामुळे ओबामांचा २०१२ मध्ये पराभवच होईल असे छातीठोकपणे सांगता नक्कीच येणार नाही. १९८२ मध्ये रोनाल्ड रेगन यांच्या पक्षाचा आणि १९९४ मध्ये (खऱ्या) बिल क्लिंटन यांच्या पक्षाचाही मध्यावधी निवडणुकांमध्ये पराभव झाला होता.पण त्यानंतरच्या दोन वर्षांत त्यांनी त्यांच्या पक्षांची परिस्थिती सावरली आणि नंतरच्या अध्यक्षपदाच्या निवडणुकांमध्येही तेच निवडून आले.तेव्हा ओबामांकडे अजून दोन वर्षे आहेत आणि त्या कालावधीत ते रेगन आणि क्लिंटन यांनी केले ते करून दाखवू शकतात.

आवडला. विकास आणि क्लिंटन यांच्या प्रतिक्रियाही. क्लिंटन - पण १९७४ मधे "गरिबी हटाओ" वगैरे असून सुद्धा मुख्यतः आणीबाणीमुळे जनमत कॉन्ग्रेस विरूद्ध गेले असावे. (त्यावेळेस एकूण कार्यक्षमता वाढलेली होती असे म्हणतात. त्यामुळे कामाला कंटाळून जनमत विरोधात गेले असेल तर माहीत नाही :) ). मलाही १९७५ ला कॉन्ग्रेस चे आणि नंतर जनता पक्षाचे जे झाले त्याची आठवण झाली. सर्वसाधारण भारतीय मतदाराला आपले अन्न, वस्त्र, निवारा याचीच चिंता असल्याने इतर गोष्टींना महत्त्व दिले जात नाही असा नेहमीचा समज आहे. पण याच मतदाराने ७७ मधे कॉन्ग्रेस सरकार पाडले. पण नंतर ३ वर्षात पुन्हा त्यांनाच आणले. २००८ मधे अमेरिकेत डेमोक्रॅट्स येण्यात शेवटच्या दोन महिन्यात झालेली आर्थिक गडबड हे प्रमुख कारण असावे. नाहीतर इराक वगैरे २००४ मधेही होतेच. पण लोकांना २ वर्षातच असे वाटू लागलेले दिसते की हे ही काही करणार नाहीत फारसे त्याबद्दल. बाकी मूळ लेखातील " त्यांनाच (बुश) पुन्हा निवडून दिल्यावर मला अमेरिकन मतदाराच्या maturity बद्दल शंका वाटू लागलीच होती..." याबद्दलः माझ्या आठवणीप्रमाणे २००४ मध्ये इराक युद्धाच्या मुद्द्यापासून "अ‍ॅबोर्शन राईट्स" आणि "गे मॅरेज" यावर चर्चा जास्त आणली गेली. त्यामुळे अमेरिकेतील जो कर्मठ ख्रिश्चन मतदार आहे त्याने जास्त उत्साहाने भाग घेतला व त्याचा फायदा रिपब्लिकन्स ना झाला. २००४ चा निर्णय हा इराक युद्धाला पाठिंबा असणारा नसून कर्मठ लोकांचा वरच्या काही गोष्टींना असलेला विरोध दाखवणारा होता. माझ्या मते डेमोक्रॅट्स ही त्यात फसले. (खरे म्हणजे नंतर असे निष्पन्न झाले की बुश च्या बाजूने गे लोकांच्या च्या विरोधी प्रोपोगंडा करणारा Ken Mehlman हा प्रत्यक्षात स्वतःच गे होता).

चर्चा व प्रतिसाद वाचनीय. भारताच्या दृष्टीने फारसा फरक पडेल असे सध्यातरी वाटत नाही आहे. अमेरिकन कंपन्यांच्या भल्याकरता, भारताला चीनविरुद्ध वापरण्याकरता व प्रादेशिक राजकारणात गरजेपुरता रिपब्लिकन पक्ष भारताला किंचीत जास्त मदत करेल पण एकंदर फारसा फरक नसेल. पूर्वीपेक्षा भारताची स्व:ताची प्रगती झाल्याने व तसेच अमेरिकेची ताकद कमी होत असल्याने, भारताला बरी वागणूक देणे अमेरिकेला भाग पडत आहे.

प्रिय 'क्लिंटन', मला 'काका' म्हटल्यावर एकेरी उल्लेख करायला हरकत नसावी! तुझा प्रतिसाद उत्तम आहे. कांहीं चुका आहेत असे वाटते. इंदिरा गांधींनी आणीबाणी पुकारली कारण कायदेशीर मार्गाने राजनारायण नावाच्या एका नेत्याने त्यांची निवडणूकच अवैध ठरविण्यात यश मिळविले होते. मग आणीबाणीचा वापर करून सर्व कायद्यांमध्ये retrospective effect सह बदल करता यावेत म्हणूनच त्यांनी ते पाऊल टाकले होते. दुसरी एक गोष्ट (जी विकास-जींनीही लिहिली नाहींय्) प्रकर्षाने जाणवते ती ही कीं रिपब्लिकन पक्ष एकसंध आहे. तो त्या पक्षाच्या प्रतोदाच्या हुकुमानुसार एकमताने सर्व बिलांवर मतदान करतो. या उलट डेमोक्रॅटिक पक्षात फारच मतस्वातंत्र्य आहे. (याचा उल्लेख ओबमांच्या Audacity of Hope मध्येही आहे) त्यामुळे इतके मताधिक्य असूनही ओबामांच्या मूळ Healthcare बिलाची खूपच चिरफाड डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या प्रतिनिधींची मते मिळविण्यासाठी करावी लागली. आता रिपब्लिकन पक्षाला मताधिक्य मिळाले आहे पण Tea Party वाले प्रतिनिधी कसे मतदान करतात ते पहाणे मनोरंजक ठरेल. कारण dogmatic प्रवृत्तीच्या ढुढ्ढाचार्यांचा पराभव करून तिकीट प्राप्त करून ते निवडून आले आहेत! माझ्या मते ओबामांनी खूप उरस्फोड केली पण बुश-४३ यांनी खणलेला खड्डाच इतका खोल आहे कीं तो भरायला ओबामांना चार वर्षे पुरतील असे वाटत नाहीं! एक गोष्ट जरा खटकतेच. अम्रमेरिकन मतदार भारतीय मतदारांच्या मानाने सुशिक्षित-किमान १२वी पर्यंत तरी-शिकलेला असतो. तरीही हा सुशिक्षित मतदार इतका 'नासमझ, अनाडी' कसा कीं ज्याला सोने आणि बेगड यातील फरक कळत नाहीं? असो. पुढील दोन वर्षें बरीच मनोरंजक ठरतील यात शंका नाहीं.

एका मिपाच्या सभासदाने हा दुवा मला खासगीत पाठविला तो खूप वाचण्यासारखा आहे. व लेखाइतकेच तीन प्रतिसादही वाचण्यासारखे आहेत! http://nymag.com/news/features/69267/

छान माहितीपुर्ण चर्चा. वाचतोय.

या माहितीनुसार अमेरिकेत ४.६ कोटी लोक विमाविरहित आहेत. टक्केवारी आहे जवळ-जवळ १६-१७ टक्के.

चुकून दोनदा पोस्ट झाल्यामुळे एक उडवला!

वर बिरूट्यांनी विमा धारकांचा भारतासंदर्भातील धोरणाशी काय संबध अशा अर्थाचे विचारले आहे. जसा राजकारणी हा प्रत्येक गोष्टीत राजकीय संधी पहात असतो, तसेच उद्यमशील प्रत्येक गोष्टीत उद्योगाची. (आणि मराठी माणूस नुसत्याच चर्चेची ;) ). सार्वत्रिक विमा संदर्भात कायदा तयार करत असताना, त्याच्या आधी अथवा बरोबरच "इलेक्ट्रॉनिक मेडिकल रेकॉर्ड्स" चा नियम पण केला आहे. ज्यामुळे प्रत्येक डॉक्टर आणि आरोग्यरक्षक संस्थेस सर्व विद्याचे संगणिकीकरण करणे जरूरीचे असते. आज अनेक भारतीय कंपन्या त्याचा फायदा घेऊन ते काम आउटसोअर्स करून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अर्थात तो भारताला फायदा ठरू शकतो. त्याशिवाय अनेक विमा कंपन्या आता भारतात जाऊन वैद्यकीय उपचार करा असे म्हणण्याचा विचार करत आहेत कारण पैसे वाचतात. ते मेडीकल टूरीझमचे प्रमाण पण वाढू शकतेच. बाकी भारतासंदर्भात राजकीय धोरण विरुद्ध होण्याची शक्यता सध्यातरी नाही आणि भारताकडूनही तसे होण्याची शक्यता नाही. कोणीही सत्तेवर आले तरी. (भारतापुरता अपवादः कम्युनिस्ट प्रत्यक्ष सत्तेवर आलेतर, जे कम्युनिस्टपण दिवास्वप्न आहे असे म्हणतील) मात्र अमेरिकन सरकारमधे सरकारी कंत्राटावरील कामे आउटसोअर्स करता कामा नयेत वगैरे नियम आहेत. काही राज्यस्तरावर तर काही केंद्रस्तरावर. बाकी मुक्तअर्थव्यवस्थेमुळे कंपन्या कुठेही शाखा काढू शकतात अमेरिकेत अथवा भारतात, तसेच आउटसोअर्सदेखील करू शकतात. त्यांच्यावर दबाव आणण्यासाठी काही डेमोक्रॅट्स हे अशा कंपन्यांना जास्त कर लावावा वगैरे म्हणतात. पण त्यांना देखील त्यांची विधाने ही निव्वळ राजकीय आणि पोकळ असतात याची कल्पना आहे.

वरील काही प्रतिसादांत ओबामाबद्दल बराचसा सहानुभुतिदर्शक सूर आहे. इराक युद्ध सुरू केले ते बुशने, अफगाणीस्तानात गेले होते ते रिपब्लिकन्स, फायनॅन्शियल क्रायसिस बुशच्या टर्ममध्ये झाला त्यामुळे तो व रिपब्लिकन्स त्याला सर्वस्वी जबाबदार इ. इराकमधे जाण्याच्य निर्णयाची अंतिम जबाबदारी तत्कालिन राष्ट्रप्रमुख म्हणून बुशची जरी असली तरी, वर सुधीरभाउंनी एका पुस्तकाचे काही संदर्भ देऊन लिहीले आहे की 'खरे राज्य डिक चेनी, वुल्फोवित्झ, रम्सफेल्ड आणि CIA प्रमुख यांच्यासारख्या अतिसनातन्यांनीच चालविले!', ह्यात तथ्य असावे असे दुसर्‍या एका पुस्तकातील माहितीवरून म्हणता येईल. अहमद रशीद हे एक ज्येष्ठ पाकिस्तानी वार्ताहर व राजनितीज्ञ आहेत. अफगाणीस्तानच्या संदर्भात त्यांनी बरेच सखोल संशोधन केले आहे, त्यातील कारझाईवसकट अनेक प्रमुख पात्रांची त्यांची बर्‍यापैकी ओळ्ख आहे. अफगाणीस्तानचे युद्ध सुरू झाल्यावर, व अमेरिकेने तालिबानला हुसकवून लावल्यावर तेथे काय केले पाहिजे ह्याविषयी सल्ला देणार्‍या काही आंतरराष्ट्रीय समित्यांवर त्यांनी कार्य केलेले आहे. त्यांच्या 'Descent Into Chaos' ह्या अफगाणीस्तान- युद्धावर लिहीलेल्या पुस्तकात ते वारंवार हेच म्हणत रहातात की डिक चेन्नी, रम्सफेल्ड, वुल्फोवित्झ व टेनेट ह्या मंडळींनी ते युद्ध अक्षरशः अनिर्बंध तर्‍हेने सुरू केले व पुढे चालवले. स्टेट डिपार्टमेंट तेव्हा अगदी तकलादू होऊन राहिले होते, काँडीच्या शब्दास फार किंमत नव्हती. बुशनंतर ओबामाने अफगाणीस्तानातील परिस्थिती काही चांगल्या प्रकारे हाताळलेली नाही. 'आता आम्ही २०११ साली येथून जाणार' असे उघडपणे सांगून त्याने कारझाई व इतर दोस्त राष्ट्रांची पंचाईतच करून ठेवलेली आहे. फायनॅन्शियल क्रायसिस बुशच्या कारकीर्दीत झाला हे खरे असले तरी तो ज्यामुळे झाला ते कारण निर्माण झाले तो Financial Services Moernization Act of 1999 ह्या डेमोक्रॅट बिल क्लिंटनच्या कारकीर्दीत झालेल्या कायद्याच्या तरतूदीमुळे. तेव्हा ह्या क्रायसिसची जबाबदरी डेमोक्रॅट्सकडेही जाते. तेव्हा क्लिंटनकडून मिळालेली सुदृढ आर्थिक परिस्थिती पार अधोगतीला गेली ती तशी जाणार होतीच, त्याचे मूळ ह्या अ‍ॅक्टात होते. ओबामाची स्तुति करतांना सुधीरभाऊ लिहीतात की ' [त्याने] infrastructureबद्दलची अनेक कामें (आपल्याकडील 'दुष्काळी कामे' काढतात त्याच धर्तीवर) काढून नोकर्‍या निर्माण करण्यासाठी पैसे खर्च करण्याचे ठरवून तसा खर्चही सुरू केला'. ह्याविषयी काही अधिक माहिती मिळाली तर बरे होईल. कारण खरे तर असे काही फारसे न करता QE1 आणि QE2 चे नसते उद्योगच केले गेले, ज्यामुळे जगातच -- आणी विशेषतः आता आर्थिकदृष्ट्या बळकट होऊ घातलेल्या चीन, भारत, आग्नेय आशियातील सर्वच देश, तसेच ब्रझिल वगैरे देश-- एक नवे आर्थिक संकट उभे रहाणार आहे. अमेरिकेत काही का होईना आपल्याला काय फरक पडतोय असा युक्तिवाद अनेकदा केला जातो, त्यावरील विकास ह्यांची टिपण्णी आवडली. अमेरिकेची आता आर्थिक दृष्ट्या पिछेहाट होत असली (व ती तशीच चालू राहील अशी स्पष्ट चिन्हेही दिसताहेत) तरी ती जगातील सर्वात मोठी महासत्ता आहे आणि पुढील कमीतकमी एखादे दशकतरी ती तशीच राहील. आणि आता जागतिक देवाणघेवाणीच्या काळात तिच्या बर्‍यावाईट उलाढालींचे पडसाद सर्वत्र उमटत राहतील, आपणही त्याला अपवाद नसू. खरे तर, अमेरिकेतील घडामोडींचा आपल्यावर जेव्हढा बरावाईट परिणाम होतो व होत राहील त्याच्या शतांशानेही एक चव्हाण गेले आणी दुसरे आले ह्याने पडत नाही.

टॅब्लॉईड वाचतो आणि घरी आल्यावर ब्रॉडशीट . सध्यातरी इथे सगळ्या पेपरात अंदाज आणि सट्टे चालू आहेत अशोकरावांच्या जाण्यायेण्याचे आणि कल्याण डोंबीवलीचा महापौर कोण होणार याची. भारतातल्या माझ्या सारख्या माणसांना आत्ता ताबडतोब ओबामाच्या आणि त्यामुळे होणार्‍या भारतावरच्या परीणामाची फारशी काळजी वाटत नाहीय्ये. आणि तसं काही झालंच तर ... माझी आरोती नावाची मैत्रीण म्हणायची "क्या ,फर्क पडता है ?"

अमेरीकेत काही झाले तरी आपला फारसा फायदा होईल ह्याची खात्री नाही. ते लोक हुशार आहेत.त्यांना भारताविषयी फार प्रेम आहे अस वाटत असेल तर तो मोठा गैरसमज आहे. कुणाचा वापर कसा करून घ्यायचा हे त्यांना चांगल कळत. त्यामुळे गेल्या पाच सहा वर्षात त्यांनी भारताच्या फायद्याच जे काही केल ते त्यांच्या द्रुष्टीनं महत्वाच होत. त्याला कारणं दोन- एक चीनला आळा घालण आणि दुसर म्हणजे त्यांना आपली बाजारपेठ हवी आहे. आपल्या राज्यकर्त्यांचा स्वाभिमान जर जागा झाला तर अमेरिकेत काय होईल ह्याने फार फरक पडू नये. पण मतदान करनार्यांमध्येच स्वाभिमान नाही तर राज्यकर्त्यांमध्ये कोठून येनार? आणि आता राहीलं ओबामाचं- त्याची दोन वर्षापूर्वीची भाषणं केवळ क्लॅपट्रॅप होती. He said what people wanted to listen, not necessarily the right thing.

हम्म....!

यानिमित्तानं आम्हाला डेमोक्रॅटिक पक्षा्चे भारतीयांच्या बाबतीत कसे आणि काय धोरण होते. आणि रिपब्लिकन पक्षाची आता काय धोरणे आहेत हेही समजून सांगा. आम्ही लोकसत्तेत लेख वाचला पण हे परिवर्तन कशामुळे होत आहे ते काही कळले नाही. अमेरिकेतील मिपाकरांनी काही समजून सांगितले तर आनंद वाटेल.
बाकी, भारतीय वंशाच्या निकी रंधवा-हॅले यांनी रिपब्लिकन पक्षाच्या तिकिटावर गव्हर्नरपदाची निवडणूक जिंकल्याबद्दल एक भारतीय म्हणून आनंद झाला. अभिनंदन....! :) -दिलीप बिरुटे

बाकी राजकीय दृष्ट्या फारसा फरक पडत नाहीं. कारण पाकिस्तानशी ते संबंध तोडू शकत नाहींत. पण अमेरिकन नेते सार्‍या जगावर आर्थिक संकट पुन्हा आणू शकतात व ते पूर्वी रिपब्लिकन पक्षाच्या नेत्यांनी आणले होते. तोच पक्ष पुन्हा कसा निवडून आला हेच कळत नाहीं.

सर्व मिपाकरांना आणि त्यांच्या कुटुंबियांना देव दिवाळी आनंदमय जावो असा फरक करावा असे म्हणतो.

प्रतिसाद प्रदीर्घ आहे कारण त्यात माझ्या निरीक्षणावर आधारीत पूर्वपिठीका देत आहे: अमेरिकन राजकारणाचा नव्वदीच्या दशकाअखेर पर्यंत भारतावर प्रत्यक्ष असा काही परीणाम होता असे वाटत नाही. तसेच अमेरिकेला पण भारताचे काही पडले होते असे नव्हते. रस्त्यावरची गाय आणि झोपडपट्टी दाखवण्यात येथील माध्यमे धन्यता मानत... शीतयुद्धाच्या काळाचा विचार केला तर मला वाटते सर्वप्रथम जिमी कार्टर हे राष्ट्रपती असताना भारतात आले होते. गोड गोड बोलत स्वतःला हवे ते मान्य करायला लावायचा प्रयत्न त्यांनी केला होता, आणि मग "म्हातारा ऐकतच नाही" असे म्हणाले जे बाजूच्या खोलीत बसलेल्या पंतप्रधान मोरारजींनी ऐकले असली काहीशी ऐकीव गोष्ट आहे. अर्थात मोरारजींनी चेहर्‍यावर ते कुठेच दाखवले नव्हते. नंतर रेगनच्या काळात शीतयुद्ध अधिकच जोरात होते आणि आपण रशियाच्या फारच घनिष्ट संबंधात होतो. परीणामी अमेरिकेने डावलले. इतके, की रेगन यांनी इंदीरा गांधींना चांगली ट्रिटमेंट देखील त्यांच्या औपचारीक दौर्‍यात दिली नव्हती. ४१ वे बूश (४३ चे वडील) हे पण असेच वागले. भारताला सुपर काँप्यूटर देण्यावरून तमाशा करून डावलले. अर्थात त्याचा परीणाम म्हणून परम तयार झाला. नंतर काय झाले हा एक वेगळा चर्चेचा मुद्दा असला तरी त्यातून आपल्यात आत्मविश्वास नक्कीच तयार झाला. नंतर रशिया कोसळला, आपली अर्थव्यवस्था डबघाईस आली होती. सुदैवाने नरसिंहरावांचे नेतृत्व होते. मला आज देखील जो बदल झाला तो मनमोहनसिंग यांच्या पेक्षा रावांमुळे झाला असे वाटते. कारण सिंग हे केवळ अर्थतज्ञ होते राजकारणी आणि त्याला अनुसरून लागणारी दूरदृष्टी रावांकडेच होती. त्यांनी क्लिंटनच्या काळात एकदा अणूस्फोट करायचा प्रयत्न केला खरा पण गौप्यस्फोट झाला आणि ते मागे घ्यावे लागले. पण त्यांनी अणूचाचणी बंदी करारावर सही करायचे नाकारले. अगदी अमेरिकन काँग्रेसच्या संयुक्त सभेपुढे पण ते स्पष्ट केले. तरी देखील तो काळ होता जेंव्हा भारतीय आणि अमेरिकन राजकारणी, धोरणकर्ते हे हळू हळू बदलत्या वास्तवाला सामोरे जात होते की आपल्याला एकमेकांच्या बरोबर यावेच लागेल. एनडीएच्या काळात आणि क्लिंटन यांच्या दुसर्‍या टर्म मधे त्याला अधिक मूर्त स्वरूप आले. अर्थात वाजपेयी सरकार देखील दुधखुळे नव्हते म्हणूनच रावांच्या वेळेस जी काही गौप्यस्फोटाची चूक घडली, त्याच्यावरून शिकून पोखरण२ ठरवले आणि यशस्वी केले. त्यातून काय फायदा-तोटा होऊ शकतो याची गणिते अर्थातच केली होती. आणि सुरवातीस जरी त्यामुळे जग वाळीत टाकणार अशा वावडीस तोंड द्यावे लागले, तरी नंतर त्यातूनच नवीन मैत्री अजून दृढ होऊ लागली. जरी क्लिंटनच्या काळात मैत्री दृढ होत गेली तरी क्लिंटन हे डेमोक्रॅटीक विचारांचे असल्याने त्यांच्या दृष्टीने नोकर्‍या अमेरिकेत ठेवणे हेच महत्वाचे होते. या उलट रिपब्लीकन्स हे बर्‍या-वाईट दोन्ही अर्थांनी मुक्त अर्थव्यवस्थेचे खर्‍या अर्थाने समर्थक आहेत. परीणामी उद्योगधंद्यांच्या फायद्याकडे आणि उद्यमशीलतेकडे जास्त लक्ष देणे असते. हेतू हा की त्यातून नवीन रोजगार निर्माण होतो. त्याच हेतूने उद्योगांना चालना देण्यासाठी जी काही चालना दिली/बंधने प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष शिथील केली गेली त्यातून बुश सरकारच्या ८ वर्षाच्या काळात भारताला फायदा झाला. त्यांच्या शेवटच्या दोन वर्षाच्या काळात जेंव्हा त्यांच्या ताब्यातून अमेरिकन काँग्रेस (लोकसभेशी साधर्म्य) गेली तेंव्हा नवीन काँग्रेस अस्तित्वात येण्याआधी जे काही निर्णय गडबडीत घेतले गेले त्यातील एक हा अणुकराराचा होता ज्याला तत्कालीन डेमोक्रॅट्सचा विरोध होता. ओबामा हे परत डेमोक्रॅटीक आहेत. परीणामी प्रोटेक्षनकडेच लक्ष आहे. काही झाले तरी भारतात गेलेले जॉब्ज हे व्हाईट कॉलरचे आहेत, चीन मधे गेल्याप्रमाणे आणि जे अमेरिकेत अनेक पर्यावरणीय/आरोग्य वगैरे कायद्यात अडकू शकले असते अशातले म्हणजे ब्लू कॉलर जॉब्ज नाहीत. त्यामुळे त्यावर नियंत्रण आणण्यासाठी यशस्वी झाले नसते तरी किमान प्रयत्न केला असता. आता त्यांच्या ताब्यात अमेरिकन काँग्रेस नसल्याने त्यांच्यावर नक्कीच मर्यादा आल्या आहेत. त्या शिवाय चीनवर नियंत्रण ठेवणे महत्वाचे असल्याने भारताचे महत्व वाढवणे अमेरिकेस गरजेचे आहे. भारत आणि भारतीय हे प्रबळ राष्ट्र होत आहे आणि खर्‍या अर्थाने स्वायत्त राष्ट्र होत आहे याची देखील "ब्रॉड स्केल" वर अमेरिकन धोरणकर्त्यांना कल्पना आहे. थोडक्यात भारताला जशी अमेरिकेची प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष गरज आहे तशीच अमेरिकेला भारताची पण तितकीच गरज आहे. हे वास्तव (कडवा सच) स्विकारायला भारतीय धोरणकर्त्यांना साम्यवादाच्या कोसळण्यानंतर काही काळ द्यावा लागला. आज स्वतःची अर्थव्यवस्था डबघाईस आलेली असताना आणि इराक-अफगाणीस्तानमुळे सैनिकीबळ पण विरले गेलेले असताना अमेरिकन धोरणकर्त्यांना त्यांच्या दृष्टीने हेच कडवे सत्य स्विकारायला वेळ लागला पण बदल निश्चित आहे. येथे एक लक्षात ठेवावे की अर्थव्यवस्था डबघाईस आलेली असोत अथवा सैनिकी बळ विरळ झालेले असोत, अमेरिका हा आजही प्रबळ देशच आहे आणि राहील, मग कुठलाही राजकीय पक्ष सत्ताधारी असोत. भारत देखील आज अशाच अवस्थेला आहे की जर मार्ग योग्य ठेवले तर राजकीय पक्ष कुठलाही सत्तेत आला तरी आपण देखील प्रबळच होत राहू... दुर्बळ-प्रबळ यांच्यात कधीच मैत्री नसते. मात्र, दोन राष्ट्रे, कायमस्वरूपी नाही पण एकतर प्रबळ शत्रू होऊ शकतात अथवा मित्र. त्यामुळे अशा काळात जे काही आंतर्राष्ट्रीय धोरणे ही दोन्ही राष्ट्रे स्वत:साठी घेत जातील त्याचा एकमेकांवर परीणाम होणार हे निश्चित. या संदर्भात ओबामा यांचे लोकसभा-राज्यसभेच्या संयुक्त आधिवेशनात केलेल्या भाषणातील मुद्दा लक्षात ठेवणे महत्वाचे:

Of course, only Indians can determine India’s national interests and how to advance them on the world stage. But I stand before you today because I am convinced that the interests of the United States-and the interests we share with India-are best advanced in partnership.

थोडक्यात ओबामांचे आणि एकंदरीतच अमेरिकन धोरणकर्त्यांचे विचार स्पष्ट आहेत. ते अमेरिकेचा स्वार्थ बघत आहेत. आपण भारताचा बघणे ह्यात त्यांना काही गैर वाटत नाही, किंबहूना आवश्यकच वाटत आहे. अमेरिका आणि तेथील राजकारणी त्यांचा स्वार्थ बघतील त्यांचा विचार तुर्तास बाजूस ठेवूया... एखादा माणूस हा रेल्वेत बसून पुढे जात असतो. बाहेरचे दृश्य झपाट्याने मागे पडत असते. त्या माणसाला वाटते की आपणच पुढे जात आहोत आणि सर्व मागे टाकत आहोत. जरी वास्तवात त्याचे पुढे जाणे हे रेल्वे पुढे जाते का तशीच थांबते यावर अवलंबून असले तरी... आज भारताची अधुनिकतेकडे प्रगती नक्कीच होत आहे. पैसा वाढत आहे, खेळत आहे, त्यात आपलेच कर्तुत्व आहे हे देखील निर्विवाद सत्य आहे... तरी देखील ते अमेरिका नामक गाडीत बसून तर होत नाही आहे ना ह्याचा विचार करणे देखील आवश्यक वाटते. आजचे धंदे, संगणकीय व्यापार ह्यांच्यावर अमेरिकेची गाडी थांबली, गाडीने ट्रॅक बदलला अथवा रुळावरून घसरली तर काय परीणाम होतील? त्यासाठी नक्की आपण आपला दूरगामी एकत्रीत (कलेक्टीव्ह) स्वार्थ बघत आहोत का? आपल्याला कुणाची गरज नाही असला आंधळा आत्मविश्वास योग्य आहे का? हे प्रश्न आहेत. त्यावरच प्रामुख्याने भारताचे हित ठरत आले आहे आणि ठरत राहील.

सविस्तर प्रतिक्रिया सवडीने लिहितो. आता डेमॉक्रॅटिक पक्षाचा पराभव का झाला याविषयीचे माझे मत लिहितो. त्यासाठी ओबामा मुळात निवडून कोणत्या कारणाने आले असतील याचाही विचार करणे गरजेचे आहे.मला वाटते त्यामागे बुश यांचे फसलेले इराक युध्द आणि त्यात अमेरिकनांचा जात असलेला बळी हे एक मोठे कारण आहे.तसेच लेहमन कोसळल्यानंतरची आर्थिक सुनामी हे दुसरे महत्वाचे कारण. या परिस्थितीत ओबामांनी ’आम्ही बदल घडवून आणू’ असे म्हणत निवडणुकीच्या रिंगणात उडी घेतली आणि ते लोकांना जॉन मॅककेनपेक्षा अध्यक्षपदासाठी अधिक योग्य वाटले. ओबामांनी लोकांच्या आपल्याविषयीच्या अपेक्षा कमालीच्या उंचावून ठेवल्या होत्या (किंवा ती भूमिका प्रसारमाध्यमांनी पार पाडली होती). जानेवारी २००९ मध्ये जेव्हा ते अध्यक्ष झाले तेव्हाची परिस्थिती खरोखरच कठिण होती. त्यातही काळेकाकांनी म्हटल्याप्रमाणे ओबामांनी प्रामाणिक प्रयत्न केले हे नक्कीच.पण तरीही अमेरिकेत आजही जवळपास १०% बेकारी आहे आणि आर्थिक परिस्थिती १००% सुधारलेली नक्कीच नाही.पण लोकांच्या वाढलेल्या अपेक्षांमुळे लोक ओबामांकडून अधिक अपेक्षा करत होते हे तर नक्कीच आणि या वाढलेल्या अपेक्षा ते पूर्ण करू शकणे नक्कीच कठिण होते. जेव्हा लोकांच्या नेत्याकडून अपेक्षा कमालीच्या वाढतात आणि नेता त्या अपेक्षा पूर्ण करू शकत नाही तेव्हा लोकमत ज्या वेगाने पूर्वी त्या नेत्याच्या बाजूचे असते ते त्यापेक्षा जास्त वेगाने विरोधात जाते आणि निवडणुकीमध्ये नेत्याचा पराभव होतो. भारतातील परिस्थितीशी तुलना केली तर माझा मुद्दा मला अधिक चांगल्या पध्दतीने मांडता येईल. १९७१ च्या बांगलादेश युध्दानंतर इंदिरा गांधींची लोकप्रियता आकाशास भिडली. लोक त्यांची तुलना दुर्गादेवीशी करू लागले आणि अर्थातच लोकांच्या अपेक्षा अतोनात वाढल्या. पण पुढे १९७२ चा दुष्काळ आणि १९७३ मधील आखाती युध्दामुळे वाढलेली महागाई यामुळे निर्माण झालेल्या समस्यांना त्यांचे सरकार उत्तर शोधू शकले नाही.दुष्काळ आणि युध्द या गोष्टींसाठी इंदिरा गांधींना त्यांचा कट्टरातील कट्टर शत्रूही जबाबदार धरू शकणार नाही आणि त्या परिस्थितीत त्यांच्या सरकारपुढील पर्याय सुध्दा मर्यादितच होते.पण लोकांना कारणांमध्ये नाही तर रिझल्टमध्ये रस होता. यातूनच जनमत झपाट्याने त्यांच्याविरूध्द गेले आणि १९७४ पर्यंत कॉंग्रेस पक्षाची लोकप्रियता कमालीची घटली. हाच प्रकार राजीव गांधी आणि वाजपेयींबद्दलही झाला. तेव्हा मला वाटते की ओबामांच्या पक्षाचा पराभव झाला यामागे त्यांच्याकडून लोकांच्या अतोनात वाढलेल्या अपेक्षा आणि या अपेक्षा पूर्ण करण्यात त्यांना आलेले अपयश हीच कारणे आहेत. भले त्या अपयशामागील कारणे genuine असोत. अर्थात यामुळे ओबामांचा २०१२ मध्ये पराभवच होईल असे छातीठोकपणे सांगता नक्कीच येणार नाही. १९८२ मध्ये रोनाल्ड रेगन यांच्या पक्षाचा आणि १९९४ मध्ये (खऱ्या) बिल क्लिंटन यांच्या पक्षाचाही मध्यावधी निवडणुकांमध्ये पराभव झाला होता.पण त्यानंतरच्या दोन वर्षांत त्यांनी त्यांच्या पक्षांची परिस्थिती सावरली आणि नंतरच्या अध्यक्षपदाच्या निवडणुकांमध्येही तेच निवडून आले.तेव्हा ओबामांकडे अजून दोन वर्षे आहेत आणि त्या कालावधीत ते रेगन आणि क्लिंटन यांनी केले ते करून दाखवू शकतात.

आवडला. विकास आणि क्लिंटन यांच्या प्रतिक्रियाही. क्लिंटन - पण १९७४ मधे "गरिबी हटाओ" वगैरे असून सुद्धा मुख्यतः आणीबाणीमुळे जनमत कॉन्ग्रेस विरूद्ध गेले असावे. (त्यावेळेस एकूण कार्यक्षमता वाढलेली होती असे म्हणतात. त्यामुळे कामाला कंटाळून जनमत विरोधात गेले असेल तर माहीत नाही :) ). मलाही १९७५ ला कॉन्ग्रेस चे आणि नंतर जनता पक्षाचे जे झाले त्याची आठवण झाली. सर्वसाधारण भारतीय मतदाराला आपले अन्न, वस्त्र, निवारा याचीच चिंता असल्याने इतर गोष्टींना महत्त्व दिले जात नाही असा नेहमीचा समज आहे. पण याच मतदाराने ७७ मधे कॉन्ग्रेस सरकार पाडले. पण नंतर ३ वर्षात पुन्हा त्यांनाच आणले. २००८ मधे अमेरिकेत डेमोक्रॅट्स येण्यात शेवटच्या दोन महिन्यात झालेली आर्थिक गडबड हे प्रमुख कारण असावे. नाहीतर इराक वगैरे २००४ मधेही होतेच. पण लोकांना २ वर्षातच असे वाटू लागलेले दिसते की हे ही काही करणार नाहीत फारसे त्याबद्दल. बाकी मूळ लेखातील " त्यांनाच (बुश) पुन्हा निवडून दिल्यावर मला अमेरिकन मतदाराच्या maturity बद्दल शंका वाटू लागलीच होती..." याबद्दलः माझ्या आठवणीप्रमाणे २००४ मध्ये इराक युद्धाच्या मुद्द्यापासून "अ‍ॅबोर्शन राईट्स" आणि "गे मॅरेज" यावर चर्चा जास्त आणली गेली. त्यामुळे अमेरिकेतील जो कर्मठ ख्रिश्चन मतदार आहे त्याने जास्त उत्साहाने भाग घेतला व त्याचा फायदा रिपब्लिकन्स ना झाला. २००४ चा निर्णय हा इराक युद्धाला पाठिंबा असणारा नसून कर्मठ लोकांचा वरच्या काही गोष्टींना असलेला विरोध दाखवणारा होता. माझ्या मते डेमोक्रॅट्स ही त्यात फसले. (खरे म्हणजे नंतर असे निष्पन्न झाले की बुश च्या बाजूने गे लोकांच्या च्या विरोधी प्रोपोगंडा करणारा Ken Mehlman हा प्रत्यक्षात स्वतःच गे होता).

चर्चा व प्रतिसाद वाचनीय. भारताच्या दृष्टीने फारसा फरक पडेल असे सध्यातरी वाटत नाही आहे. अमेरिकन कंपन्यांच्या भल्याकरता, भारताला चीनविरुद्ध वापरण्याकरता व प्रादेशिक राजकारणात गरजेपुरता रिपब्लिकन पक्ष भारताला किंचीत जास्त मदत करेल पण एकंदर फारसा फरक नसेल. पूर्वीपेक्षा भारताची स्व:ताची प्रगती झाल्याने व तसेच अमेरिकेची ताकद कमी होत असल्याने, भारताला बरी वागणूक देणे अमेरिकेला भाग पडत आहे.

प्रिय 'क्लिंटन', मला 'काका' म्हटल्यावर एकेरी उल्लेख करायला हरकत नसावी! तुझा प्रतिसाद उत्तम आहे. कांहीं चुका आहेत असे वाटते. इंदिरा गांधींनी आणीबाणी पुकारली कारण कायदेशीर मार्गाने राजनारायण नावाच्या एका नेत्याने त्यांची निवडणूकच अवैध ठरविण्यात यश मिळविले होते. मग आणीबाणीचा वापर करून सर्व कायद्यांमध्ये retrospective effect सह बदल करता यावेत म्हणूनच त्यांनी ते पाऊल टाकले होते. दुसरी एक गोष्ट (जी विकास-जींनीही लिहिली नाहींय्) प्रकर्षाने जाणवते ती ही कीं रिपब्लिकन पक्ष एकसंध आहे. तो त्या पक्षाच्या प्रतोदाच्या हुकुमानुसार एकमताने सर्व बिलांवर मतदान करतो. या उलट डेमोक्रॅटिक पक्षात फारच मतस्वातंत्र्य आहे. (याचा उल्लेख ओबमांच्या Audacity of Hope मध्येही आहे) त्यामुळे इतके मताधिक्य असूनही ओबामांच्या मूळ Healthcare बिलाची खूपच चिरफाड डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या प्रतिनिधींची मते मिळविण्यासाठी करावी लागली. आता रिपब्लिकन पक्षाला मताधिक्य मिळाले आहे पण Tea Party वाले प्रतिनिधी कसे मतदान करतात ते पहाणे मनोरंजक ठरेल. कारण dogmatic प्रवृत्तीच्या ढुढ्ढाचार्यांचा पराभव करून तिकीट प्राप्त करून ते निवडून आले आहेत! माझ्या मते ओबामांनी खूप उरस्फोड केली पण बुश-४३ यांनी खणलेला खड्डाच इतका खोल आहे कीं तो भरायला ओबामांना चार वर्षे पुरतील असे वाटत नाहीं! एक गोष्ट जरा खटकतेच. अम्रमेरिकन मतदार भारतीय मतदारांच्या मानाने सुशिक्षित-किमान १२वी पर्यंत तरी-शिकलेला असतो. तरीही हा सुशिक्षित मतदार इतका 'नासमझ, अनाडी' कसा कीं ज्याला सोने आणि बेगड यातील फरक कळत नाहीं? असो. पुढील दोन वर्षें बरीच मनोरंजक ठरतील यात शंका नाहीं.

एका मिपाच्या सभासदाने हा दुवा मला खासगीत पाठविला तो खूप वाचण्यासारखा आहे. व लेखाइतकेच तीन प्रतिसादही वाचण्यासारखे आहेत! http://nymag.com/news/features/69267/

छान माहितीपुर्ण चर्चा. वाचतोय.

या माहितीनुसार अमेरिकेत ४.६ कोटी लोक विमाविरहित आहेत. टक्केवारी आहे जवळ-जवळ १६-१७ टक्के.

चुकून दोनदा पोस्ट झाल्यामुळे एक उडवला!

वर बिरूट्यांनी विमा धारकांचा भारतासंदर्भातील धोरणाशी काय संबध अशा अर्थाचे विचारले आहे. जसा राजकारणी हा प्रत्येक गोष्टीत राजकीय संधी पहात असतो, तसेच उद्यमशील प्रत्येक गोष्टीत उद्योगाची. (आणि मराठी माणूस नुसत्याच चर्चेची ;) ). सार्वत्रिक विमा संदर्भात कायदा तयार करत असताना, त्याच्या आधी अथवा बरोबरच "इलेक्ट्रॉनिक मेडिकल रेकॉर्ड्स" चा नियम पण केला आहे. ज्यामुळे प्रत्येक डॉक्टर आणि आरोग्यरक्षक संस्थेस सर्व विद्याचे संगणिकीकरण करणे जरूरीचे असते. आज अनेक भारतीय कंपन्या त्याचा फायदा घेऊन ते काम आउटसोअर्स करून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अर्थात तो भारताला फायदा ठरू शकतो. त्याशिवाय अनेक विमा कंपन्या आता भारतात जाऊन वैद्यकीय उपचार करा असे म्हणण्याचा विचार करत आहेत कारण पैसे वाचतात. ते मेडीकल टूरीझमचे प्रमाण पण वाढू शकतेच. बाकी भारतासंदर्भात राजकीय धोरण विरुद्ध होण्याची शक्यता सध्यातरी नाही आणि भारताकडूनही तसे होण्याची शक्यता नाही. कोणीही सत्तेवर आले तरी. (भारतापुरता अपवादः कम्युनिस्ट प्रत्यक्ष सत्तेवर आलेतर, जे कम्युनिस्टपण दिवास्वप्न आहे असे म्हणतील) मात्र अमेरिकन सरकारमधे सरकारी कंत्राटावरील कामे आउटसोअर्स करता कामा नयेत वगैरे नियम आहेत. काही राज्यस्तरावर तर काही केंद्रस्तरावर. बाकी मुक्तअर्थव्यवस्थेमुळे कंपन्या कुठेही शाखा काढू शकतात अमेरिकेत अथवा भारतात, तसेच आउटसोअर्सदेखील करू शकतात. त्यांच्यावर दबाव आणण्यासाठी काही डेमोक्रॅट्स हे अशा कंपन्यांना जास्त कर लावावा वगैरे म्हणतात. पण त्यांना देखील त्यांची विधाने ही निव्वळ राजकीय आणि पोकळ असतात याची कल्पना आहे.

वरील काही प्रतिसादांत ओबामाबद्दल बराचसा सहानुभुतिदर्शक सूर आहे. इराक युद्ध सुरू केले ते बुशने, अफगाणीस्तानात गेले होते ते रिपब्लिकन्स, फायनॅन्शियल क्रायसिस बुशच्या टर्ममध्ये झाला त्यामुळे तो व रिपब्लिकन्स त्याला सर्वस्वी जबाबदार इ. इराकमधे जाण्याच्य निर्णयाची अंतिम जबाबदारी तत्कालिन राष्ट्रप्रमुख म्हणून बुशची जरी असली तरी, वर सुधीरभाउंनी एका पुस्तकाचे काही संदर्भ देऊन लिहीले आहे की 'खरे राज्य डिक चेनी, वुल्फोवित्झ, रम्सफेल्ड आणि CIA प्रमुख यांच्यासारख्या अतिसनातन्यांनीच चालविले!', ह्यात तथ्य असावे असे दुसर्‍या एका पुस्तकातील माहितीवरून म्हणता येईल. अहमद रशीद हे एक ज्येष्ठ पाकिस्तानी वार्ताहर व राजनितीज्ञ आहेत. अफगाणीस्तानच्या संदर्भात त्यांनी बरेच सखोल संशोधन केले आहे, त्यातील कारझाईवसकट अनेक प्रमुख पात्रांची त्यांची बर्‍यापैकी ओळ्ख आहे. अफगाणीस्तानचे युद्ध सुरू झाल्यावर, व अमेरिकेने तालिबानला हुसकवून लावल्यावर तेथे काय केले पाहिजे ह्याविषयी सल्ला देणार्‍या काही आंतरराष्ट्रीय समित्यांवर त्यांनी कार्य केलेले आहे. त्यांच्या 'Descent Into Chaos' ह्या अफगाणीस्तान- युद्धावर लिहीलेल्या पुस्तकात ते वारंवार हेच म्हणत रहातात की डिक चेन्नी, रम्सफेल्ड, वुल्फोवित्झ व टेनेट ह्या मंडळींनी ते युद्ध अक्षरशः अनिर्बंध तर्‍हेने सुरू केले व पुढे चालवले. स्टेट डिपार्टमेंट तेव्हा अगदी तकलादू होऊन राहिले होते, काँडीच्या शब्दास फार किंमत नव्हती. बुशनंतर ओबामाने अफगाणीस्तानातील परिस्थिती काही चांगल्या प्रकारे हाताळलेली नाही. 'आता आम्ही २०११ साली येथून जाणार' असे उघडपणे सांगून त्याने कारझाई व इतर दोस्त राष्ट्रांची पंचाईतच करून ठेवलेली आहे. फायनॅन्शियल क्रायसिस बुशच्या कारकीर्दीत झाला हे खरे असले तरी तो ज्यामुळे झाला ते कारण निर्माण झाले तो Financial Services Moernization Act of 1999 ह्या डेमोक्रॅट बिल क्लिंटनच्या कारकीर्दीत झालेल्या कायद्याच्या तरतूदीमुळे. तेव्हा ह्या क्रायसिसची जबाबदरी डेमोक्रॅट्सकडेही जाते. तेव्हा क्लिंटनकडून मिळालेली सुदृढ आर्थिक परिस्थिती पार अधोगतीला गेली ती तशी जाणार होतीच, त्याचे मूळ ह्या अ‍ॅक्टात होते. ओबामाची स्तुति करतांना सुधीरभाऊ लिहीतात की ' [त्याने] infrastructureबद्दलची अनेक कामें (आपल्याकडील 'दुष्काळी कामे' काढतात त्याच धर्तीवर) काढून नोकर्‍या निर्माण करण्यासाठी पैसे खर्च करण्याचे ठरवून तसा खर्चही सुरू केला'. ह्याविषयी काही अधिक माहिती मिळाली तर बरे होईल. कारण खरे तर असे काही फारसे न करता QE1 आणि QE2 चे नसते उद्योगच केले गेले, ज्यामुळे जगातच -- आणी विशेषतः आता आर्थिकदृष्ट्या बळकट होऊ घातलेल्या चीन, भारत, आग्नेय आशियातील सर्वच देश, तसेच ब्रझिल वगैरे देश-- एक नवे आर्थिक संकट उभे रहाणार आहे. अमेरिकेत काही का होईना आपल्याला काय फरक पडतोय असा युक्तिवाद अनेकदा केला जातो, त्यावरील विकास ह्यांची टिपण्णी आवडली. अमेरिकेची आता आर्थिक दृष्ट्या पिछेहाट होत असली (व ती तशीच चालू राहील अशी स्पष्ट चिन्हेही दिसताहेत) तरी ती जगातील सर्वात मोठी महासत्ता आहे आणि पुढील कमीतकमी एखादे दशकतरी ती तशीच राहील. आणि आता जागतिक देवाणघेवाणीच्या काळात तिच्या बर्‍यावाईट उलाढालींचे पडसाद सर्वत्र उमटत राहतील, आपणही त्याला अपवाद नसू. खरे तर, अमेरिकेतील घडामोडींचा आपल्यावर जेव्हढा बरावाईट परिणाम होतो व होत राहील त्याच्या शतांशानेही एक चव्हाण गेले आणी दुसरे आले ह्याने पडत नाही.