चंदु लिमये यांचे सी डीवरील कट्यार मी पाहिले आहे अजिबात रंगत नाही. कुठलेही गाणे, राग ते पुरता गात नाहीत. त्यामुळे ते गाण्यापेक्षा गुणगुणणे जास्त वाटते. त्यापेक्षा चारुदत्त यांचे 'कट्यार' फारच रंगतदार वाटते. --

रमेश भाटवडेकर नाही, रमेश भाटकर

नटसम्राट लागूंनी सादर केला तो काहिशी "म्हातार्‍अयची,वृद्धाची दु:खद कथा" म्हणून. त्यानंतर त्याच तोडिचा सादर केला दिग्गज अभिनेते यशवंत दत्त ह्यांनी(सरकारनामा मधील सार्वकालिक ग्रेट मुख्य्ममंत्री रंगवनारे तेच हे.) "त्यांनी एका कलावंताची शोकांतिका" म्हणून हे सादर केले. दाजी भाटवडेकरांनीही स्वतःचा वेगळा क्लास नटसम्राट मधूनच दाखवून दिला. ज्याचे त्याचे स्वतःचे असे ह्या सर्वच कलावंतांचे नाटकाबद्दल इंटरप्रिटॅशन होते. आपापल्या मार्गाने सर्वांचेच सरस होते.

"लागुं"च्या तोडीचा "नटसम्राट" इतर कुणालाच करता आला नाही. मला वाटते, नटसम्राट सर्वप्रथम दत्ता भटांनी सादर केले होते. ते देखील समर्थ अभिनयाचे उदाहरण होते. एक कळुन चुकले कि भक्ती बर्वेंनी वठवलेली "फुलराणी" त्या ताकदीने इतर कुणालाच साकारता आली नाही. खरे आहे, पण त्याहूनही अधिक खरे आहे, ते प्राध्यापकाच्या भूमिकेतील सतीश दुभाषी यांचा अभिनय. भक्ती बर्वे -सतीश दुभाषी यांचे नाटक त्यावेळी लहान असून देखील बघितले आणि अजूनही ते लक्षात आहे. नंतरच्या काळत त्या नाटकाच्या वेडापायी प्रिया तेंडूलकर आणि (मला वाटते) संजय मोने यांचे नाटक पाहीले. आवडले, दोघेही त्यांच्या परीने उत्कृष्ठ अभिनय करायचे, पण आजही ते नाटक लक्षात नाही. मध्यंतरी युट्यूबवर अमृता सुभाषने सादर केलेली फुलराणी पाहीली - अधीच्यांशी तुलना न करता... आवडली. पण त्यात नको तशी गाणी घालून त्या नाटकाची मजा घालवल्याचे लक्षात आले. ९९ साली मला भक्ती बर्वेंचा, "पुल, फुलराणी आणि मी" कार्यक्रम आयोजीत करण्याचे भाग्य लाभले होते. त्यावेळीस त्यांचा आलेला अत्यंत मैत्रिपूर्ण वैयक्तीक अनुभव कायम लक्षात राहील आणि त्यामुळे त्यांच्या नंतरच्या आकस्मीक निधनाने खूप कोणी जवळचे गेल्यासारखे वाटले. त्यावेळेस त्यांनी फुलराणीतील, "तुला शिकवीन चांगलाच धडा" हे सादर केले होते. "तुझं वस्कन अंगावर येणं..." असे म्हणत असताना त्यांच्या डोळ्यातील भावनांवरून त्या क्षणालाही, इतक्या वर्षांनी देखील त्या ते सतीश दुभाषींनी वठवलेल्या प्राध्यापकालाच म्हणत होत्या असे जाणवले... व्हिडीओ टेपिंगला बंदी असल्याने ते आता मनातल्यामनातच टेप होऊन राहीले आहे... असो.

>> "लागुं"च्या तोडीचा "नटसम्राट" इतर कुणालाच करता आला नाही. दत्ता भट यांचा 'नटसम्राट' सर्वोत्तम होता असे रसिक, जाणकार व स्वतः डॉ लागू यांचे मत होते. (डॉ लागू यांचा 'नटसम्राट' ही अप्रतिमच आहे यात वाद नाही)

सहमत यक्कुशेठ. अर्थात फुलराणी'बद्दल आमचं मत जगावेगळं आहे. खुद्द भक्तीबर्वेंची फुलराणी मूळ फुलराणीपेक्षा (आधी नाटक 'वाचून' पाहिले असेल त्यांना 'कदाचित' पटेल हे मत.) फारच 'लाऊड' होती. अमृताने तीच खरी समजून आपल्या परीने सादर करण्याचा प्रयत्न केला असे दिसते. पुलंची मूळ फुलराणी भक्तीबैंनादेखील सापडली नाही असे आमचे मत झाले आहे. ('रराचे डोके ठिकाणावर आहे काय?'...)

नाना पाटेकरांचं सखाराम बाईंडर कुणी पाहिलं आहे का?

नाना पाटेकरांनी केले होते बाईंडर ?? त्याची गाजलेली नाटके म्हणजे महासागर आणि पुरुष.

या दोघांशिवाय दुसर्‍या कुणी ही भुमिका वठवली असेल तर स्वतःच्या पायावर धोंडा मारून घेतलाय असं म्हणायला हवं!

शब्द गिळा राजे, शब्द गिळा.... वरीजीनल सखाराम निळू भाऊ आहेत.

नानाने 'पाहिजे जातीचे या नाटकात अप्रतिम भूमिका केली होती. तेंडुलकरांचं ते ओरिजिनल संचातलं नाटक मी बघितले होते छबिलदासमधे!! विहंग नायक, सुषमा तेंडुलकर आणि 'अरविंद देशपांडे असे दिग्गज होते.

मी ज्यावेळी पाहिले त्यावेळी काकाजींची भूमीका अर्थातच दाजी भाटवडेकर करीत असत आणि श्यामच्या भुमीकेत काशीनाथ घाणेकर होते. (बाकी भुमीका कोण कोण करीत आठवत नाहीत.) . फार मस्त प्रयोग व्हायचा. (परवडत नसताना) दोन वेळा बघीतले होते हे नाटक.

या जुन्या प्रयोगाची शिडी/डीवीडी फाऊंटनने काढली आहे आता. सध्या बाजारात मिळते. ता.क.: कडवेकरमामींची ती अजरामर भूमिका सुनीताबाई करत असत नि मोठ्या ठसक्यात करत असत. आशालताबाईंची कडवेकरमामी त्या मानाने फारस फिकट आहे/होती असे आमचे एक ज्येष्ठ मित्र सांगतात.

पु. ल. देशपान्डे, आशालता वाबगावकर व श्रीकाम्त मोघे , रमाकान्त देशपान्डे यांचे बरोबर निलम प्रभु, सुनीला प्रधान इत्यादी अनेक कलाकार होते. ...खरेच हा सन्चच तुफान होता.... ही बघा रवीवारची सकाळ.

चुकलो...

.

जितेंद्र अभिषेकी होते हो. हवे तर पणशीकराअंना विचारा, त्यानाटकाचे प्रोड्युसर म्हनून.

चौ. राजांना विचारा? शुभस्य शीघ्रम्!!

त्या नतर मला वाटते ती भुमिका प्रा.मधुकर तोडरमल हेच करु शकतील.

+१ एकदम करारी नट. पण आता ते नाटकांतुन निवृत्त. ते सध्या समग्र अगाथा ख्रिस्ती मराठीत आणत आहेत. लै भारी भाषांतरं.

त्यांना लहानपणापासून जवळून पाहिलेल्या कुणाची तरी ही प्रतिक्रिया आल्याने धागा सार्थकी लागला असे वाटते आहे. संस्कृत नाटकाच्या प्रयोगादरम्यान रंगमंचावर येऊन पंडीत नेहरुंकडून दाद, चर्नी रोडवरच्या त्यांच्या राजवाडा सदृश बंगल्याबद्दलचे उल्लेख, त्यांच्या वाघासारख्‍या ‍अभिनयाचा भरभरुन उल्लेख करणारे लेख हे सगळं आणि तरी जालावर त्यांचा भूमिकेत रंगले असतानाचा एक फोटोही नाही, किंवा ते गेले तेव्हा वर्तमानपत्रांतही फारसा गवगवा नाही तेव्हा आपण दाजी भाटवडेकर नावाच्या संस्कृत, इंग्लिश नाटकांच्या फक्त एका व्यासंगी नटाबद्दल वाचत नसून एका खरोखरीच्या राजयोग्याबद्दल वाचत आहोत असं वाटलं. http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Living-Legends/articleshow/2067456744.cms daji bhatawadekar has always walked the marathi stage like a lion. his amazing command over english and sanskrit and his old world qualities make him a treasure among actors, writes sanjay pendse on the eve of the octogenarian's felicitation in the city there are actors, there are stars, there are thespians and then there is daji bhatawadekar, the grand old man of marathi theatre, correction, marathi and sanskrit theatre. daji continues to defy classification at 81. you'd even think twice before calling him old, because he was recently seen at a public function in mumbai holding a sizeable crowd spellbound for an hour and a half with an impromptu speech on his association with legendary humorist-playwright p l deshpande. the speech, like the roles he played on stage, was a complete performance. few actors or public speakers today would be able to match his control over language, body language, voice, diction and timing. add to that his telegraphic memory from which he quotes extensively, but judiciously, from the works of writers like shakespeare, bhavabhuti, kalidasa and milton.and with this speech, a whole new generation of audience was introduced to the great presence of the man. daji bhatawadekar grew up in one of the most prominent families in bombay. his grandfather, sir bhalchandra bhatawadekar, a medical practitioner, was, along with sir pherozeshah mehta and sir dinshaw waccha one of the founding fathers of mumbai city. he grew up in as classical an atmosphere they come. the imposing living room of the historic bhatawadekar mansion, set in the heart of mumbai's hustle and bustle, seems like a postcard from another era. every little piece of furniture and artefact has a history to it. the painting of his ancestors look down upon you benignly. sir bhalchandra's portrait is incidentally, by raja ravi verma. a progeny of such an illustrious family, daji also had to live up to its tradition of sanskrit learning. every day, every child in the family had to recite from memory a new verse from sanskrit, or else miss breakfast. this was to stand daji in good stead when he did yeoman service to classical sanskrit theatre in the face of dying patronage. it also enabled him to write his phd thesis, mostly from memory, between the age of 71 and 74. his phd guide who was, incidentally, his theatre student, quite sportingly compiled the bibliography for daji!after completing his masters in sanskrit as a young man, daji was bitten by the theatre bug much to the chagrin of his family who was looking forward to him becoming a practising sanskrit scholar. daji, however, took up a regular office job, while pursuing amateur theatre. under the aegis of mumbai's literary association, sahitya sangh, daji came to be recognised as an actor to watch out for in sanskrit, marathi and even english. he's had president rajendra prasad and pandit jawaharlal nehru come up on stage and pat him on the back for sustaining the ancient language. when nehru came on stage, daji was wearing a period costume replete with brass jewellery. when daji tried to keep his distance and protect the pm from the brasswear, nehru asked him not to bother. "i may be pm, but you are kalidasa's emperor dushyant right now," nehru said. having staged macbeth in marathi (durga khote played lady macbeth) under the baton of noted english director herbert marshall, daji also went on to act in a ka abbas play under marshall.but daji's ticket to popularity came when pl deshpande cast him as kakaji in his only original play tuzha ahe tuzhpashi in 1956. both daji and kakaji acquired larger-than-life, icon-like status, which continues till today. with his presence, his voice and scholarship, he came to be as revered as say, sir lawrence olivier or sir alec guiness on the stage. surely sir bhalchandra bhatwadekar must be smiling on him from wherever he is. http://www.mid-day.com/mumbaikar/2004/jun/86054.htm

आधी ते संस्कृत नाटकातुन कामे करीत. नंतर मराठी रंगभूमीकडे वळले. माझ्या वडीलांनी भाउबंदकी नाटकाचे संस्कृत रूपांतर केले होते. त्यामधे त्यांनी राघोबादादांची भूमीका केली होती. त्यांचे त्या भूमीकेतील रूप चाळीस वर्षानंतरसुद्धा डोळ्यासमोर आहे. (संस्कृत) अभीज्ञान शाकुंतलच्या एका प्रयोगाला तेंव्हाचे उपराष्ट्रपती राधाकृणन उपस्थीत होते. ते दाजी भाटडेकरांचे कौतुक करतानाचा हा फोटो आंजावर उपलब्ध आहे.