मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ
प्रवेश करा | सदस्य व्हा
मिसळपाव

सह्याद्रीचा सिंह गर्जतो...

आपला अनिकेत ·
लेखनविषय:
मांडणी
मुक्तक
साहित्यिक
लेखनप्रकार
प्रकटन
विचार
प्रतिसाद
प्रतिक्रिया
आस्वाद
समीक्षा
लेख
मत
सदर लेख हा १ मे या दिवशी लिहण्यात आला होता पण मिपा संकेतस्थळावर टाकण्यास उशीर झाला त्यासाठी क्षमस्व. आज 1 मे, हा दिवस दरवर्षीप्रमाणे आपण महाराष्ट्र दिन आणि कामगार दिन म्हणून साजरा करतो हल्ली किमान WhatsApp वरती Status तरी ठेवून. काही वर्षांपूर्वी मराठी TV channels वरती महाराष्ट्राची एक tagline असायची...

कोरोना आणि माणूस

डॉ. सुधीर राजाराम देवरे ·
लेखनविषय:
साहित्यिक
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
लेख
- डॉ. सुधीर रा. देवरे डिसेंबर 2019 मध्ये कोरोना चीनच्या वुहान शहरात पसरला. चीन मधून तो इतरत्र पसरणार नाही असा अनेकांचा समज होता. आज संपूर्ण जगात कोरोनाच्या दहशतीने युध्दजन्य परिस्थिती आहे. ‘हा विषाणू म्हणजे मानवाने तयार केलेला जैविक बाँब असून तो माणसावरच बुमॅरंग सारखा उलटला’ असं बोललं जात होतं. चीन मधून कोरोनाचं उच्चाटन होताच चीनने हाच आरोप इतर देशांवर केला. कोरोना हा जैविक बाँब की नैसर्गिक विषाणू हा प्रश्न आज अनुत्तरीत असला तरी, हे जैविक संकरीत हत्यार असल्याची साशंकता काही शास्त्रज्ञांना वाटत आली. मार्च 2020 च्या सुरूवातीला कोरोना भारतात दिसू लागला. आधी तुरळक.

आकाशफुले...

दिनेश५७ ·

खिलजि 18/03/2020 - 19:06
जी ए साठी काही ओळी सहजच हातावर आल्या ========================= त्या टेकडीच्या टोकावर आभाळ पसरले होते चढून गेलो काही अंतर तोवर दूर गेले होते भ्रम फसवा तरीही लाघवी ते मृगजळ शोधात तयाच्या आयुष्य जगायचे राहिले

चौकस२१२ 19/03/2020 - 05:09
निवांत सुट्टी असावी, पाऊस पडून गेला असावा ...सह्याद्री च्या डोंगरमाथ्यवरील एखाद्या गावातील एखादी टुमदार जुनी बंगली/ त्यातील बाहेरच दृश्य दिसेल अश्या खोलीत खिडकी ला लागून एक बाज किंवा बाहेर व्हरांड्यात आरामखुर्ची , आणि सकाळ संध्याकाळ जेवण पुरवणारा एखाद खानसामा ..वाफाळणारे देशी कॉफी चे कप किंवा आलं घातलेला गरम चहा ... आणि सोबत फक्त जीए / खानोलकर आणि प्रकाश नारायण संत यांच्या पुस्तकांची थप्पी .... आणि हो स्मार्ट फोन बंद ,

खिलजि 18/03/2020 - 19:06
जी ए साठी काही ओळी सहजच हातावर आल्या ========================= त्या टेकडीच्या टोकावर आभाळ पसरले होते चढून गेलो काही अंतर तोवर दूर गेले होते भ्रम फसवा तरीही लाघवी ते मृगजळ शोधात तयाच्या आयुष्य जगायचे राहिले

चौकस२१२ 19/03/2020 - 05:09
निवांत सुट्टी असावी, पाऊस पडून गेला असावा ...सह्याद्री च्या डोंगरमाथ्यवरील एखाद्या गावातील एखादी टुमदार जुनी बंगली/ त्यातील बाहेरच दृश्य दिसेल अश्या खोलीत खिडकी ला लागून एक बाज किंवा बाहेर व्हरांड्यात आरामखुर्ची , आणि सकाळ संध्याकाळ जेवण पुरवणारा एखाद खानसामा ..वाफाळणारे देशी कॉफी चे कप किंवा आलं घातलेला गरम चहा ... आणि सोबत फक्त जीए / खानोलकर आणि प्रकाश नारायण संत यांच्या पुस्तकांची थप्पी .... आणि हो स्मार्ट फोन बंद ,
लेखनविषय:
साहित्यिक
लेखनप्रकार
प्रकटन
आकाशफुले! एखादा दिवस आयुष्याला असा काही धक्का देऊन जातो, की त्याची सुखद जाणीव प्रत्येक पावलासोबत जवळ राहाते. तो दिवसही मनात वेगळा कप्पा तयार करून स्वतःहूनच त्यामध्ये जाऊन बसतो. अधूनमधून बाहेर डोकावतो, आणि नव्या दिवसावरही तो जुना, सुखद अनुभव गुलाबपाण्यासारखा शिंपडून जातो... अगदी अलीकडचा तो एक दिवस असाच, मनाच्या कप्प्यात जाऊन बसला. एका कौटुंबिक कार्यक्रमासाठी पुण्यात गेलो होतो. थोडा मोकळा वेळ मिळाला, म्हणून सहज चक्कर मारण्यासाठी बाहेर पडलो, आणि गल्लीतल्या गुलमोहोरांच्या सावलीतून पुढे जात असताना अचानक एका बंगल्याच्या पाटीवर नजर स्थिरावली. मन क्षणभर मोहरलं... 'प्रख्यात कथाकार जी. ए.

कोळी, दिग्गज आणि सुरेख अनुवाद

हेमंतकुमार ·

तुषार काळभोर 06/03/2020 - 07:44
खरं तर ' एका कोळीयाने' हे पुस्तकच माहिती नव्हते. पुस्तकाची ओळख करून देण्यासाठी खूप धन्यवाद. किंमत पाहता कुणाकडून तरी उसने घ्यावे लागेल ;)

हेमंतकुमार 06/03/2020 - 08:58
पैलवान, मी उसने देऊ शकतो. एका अटीवर . माझ्या घरून घेऊन जायचे आणि नंतर सुखरूप परत आणून सोडायचे !

वकील साहेब 06/03/2020 - 12:03
पुस्तक परिचय आवडला. या निमित्ताने श ना नवरे यांच्या एका कोळियाने एकदा या कथेचीही आठवण ताजी झाली.

सुधीर कांदळकर 13/03/2020 - 15:42
एका क्लासिकची सुरेख ओळख करून दिलीत. प्रकाशकाला सोसाव्या लागलेल्या भाषांतराच्या प्रसववेदना मनोरंजक आहेत. हे क्लासिक मी ऐन तारुण्यात वाचले होते आणि त्यानेभारून गेलो होतो. केवळ ८०-८६ पानात अफलातून अनुभव दिला होता य पुस्तकाने. त्याला इतर कोळ्यांनी वाळीत टाकणे, त्याचे ते आव्हान स्वीकारून करो वा मरो असे एकट्याने समुद्रात जाणे, समुद्रातला तो त्याच्या मनातला आशानिराशेच खेळ, माशाच्या हालचालींबद्दलचे त्याचे ते तर्क, वर्तुळाच्या आकारावरून माशाच्या आकाराबद्दल त्याने केलेले तर्क, ते मोहून टाकणारे माशाला उद्देशून केलेले एकतर्फी संभाषण सारे काल वाचल्यासारखे ताजे ताजे आठवते आहे. एवढे सुरेख लेखन हेमिंग्वेला ना त्यापूर्वी कधी जमले ना या पुस्तकानंतर. या लेखाद्वारे आठवणी ताज्या केल्याबद्दलअनेक अनेक धन्यवाद. रच्याकने असाच सुंदर अनुभव जॉन स्टाईनबेकच्या पुलित्झरविजेत्या 'द पर्ल' ने दिला होता. 'द टॉप ट्वेन्टी' या नावाने २०व्या शतकातल्या सर्वोत्कृष्ट कथांपैकी २० अमेरिकन लघुकथा संपादित केल्या होत्या. त्या पण अफलातून आहेत. अ‍ॅलन पॅटनचे क्राय द बिलव्ड कन्ट्री आणि कोणाचे ते आठवत नाही टेल ऑफ टू सिटीज या दोन कादंबर्‍या रॅपिड रीडर म्हणून अभ्यासात होत्या. त्याही अशाच सर्वोत्कृष्ट होत्या.

हेमंतकुमार 13/03/2020 - 16:14
छान प्रतिसाद.
जॉन स्टाईनबेकच्या पुलित्झरविजेत्या 'द पर्ल'
>>> यावर जरूर काही लिहा. धन्यवाद.

लई भारी 13/03/2020 - 16:26
बऱ्याच वर्षांपूर्वी लायब्ररीमधून 'एका कोळियाने' आणून वाचले होते आणि कसा भारावून गेलो होतो ते आठवले. निर्मितीकथा आणि इतर गोष्टी रंजक आहेत. इंग्रजी पुस्तक वाचले नाही, बघावे लागेल. धन्यवाद!

तुषार काळभोर 06/03/2020 - 07:44
खरं तर ' एका कोळीयाने' हे पुस्तकच माहिती नव्हते. पुस्तकाची ओळख करून देण्यासाठी खूप धन्यवाद. किंमत पाहता कुणाकडून तरी उसने घ्यावे लागेल ;)

हेमंतकुमार 06/03/2020 - 08:58
पैलवान, मी उसने देऊ शकतो. एका अटीवर . माझ्या घरून घेऊन जायचे आणि नंतर सुखरूप परत आणून सोडायचे !

वकील साहेब 06/03/2020 - 12:03
पुस्तक परिचय आवडला. या निमित्ताने श ना नवरे यांच्या एका कोळियाने एकदा या कथेचीही आठवण ताजी झाली.

सुधीर कांदळकर 13/03/2020 - 15:42
एका क्लासिकची सुरेख ओळख करून दिलीत. प्रकाशकाला सोसाव्या लागलेल्या भाषांतराच्या प्रसववेदना मनोरंजक आहेत. हे क्लासिक मी ऐन तारुण्यात वाचले होते आणि त्यानेभारून गेलो होतो. केवळ ८०-८६ पानात अफलातून अनुभव दिला होता य पुस्तकाने. त्याला इतर कोळ्यांनी वाळीत टाकणे, त्याचे ते आव्हान स्वीकारून करो वा मरो असे एकट्याने समुद्रात जाणे, समुद्रातला तो त्याच्या मनातला आशानिराशेच खेळ, माशाच्या हालचालींबद्दलचे त्याचे ते तर्क, वर्तुळाच्या आकारावरून माशाच्या आकाराबद्दल त्याने केलेले तर्क, ते मोहून टाकणारे माशाला उद्देशून केलेले एकतर्फी संभाषण सारे काल वाचल्यासारखे ताजे ताजे आठवते आहे. एवढे सुरेख लेखन हेमिंग्वेला ना त्यापूर्वी कधी जमले ना या पुस्तकानंतर. या लेखाद्वारे आठवणी ताज्या केल्याबद्दलअनेक अनेक धन्यवाद. रच्याकने असाच सुंदर अनुभव जॉन स्टाईनबेकच्या पुलित्झरविजेत्या 'द पर्ल' ने दिला होता. 'द टॉप ट्वेन्टी' या नावाने २०व्या शतकातल्या सर्वोत्कृष्ट कथांपैकी २० अमेरिकन लघुकथा संपादित केल्या होत्या. त्या पण अफलातून आहेत. अ‍ॅलन पॅटनचे क्राय द बिलव्ड कन्ट्री आणि कोणाचे ते आठवत नाही टेल ऑफ टू सिटीज या दोन कादंबर्‍या रॅपिड रीडर म्हणून अभ्यासात होत्या. त्याही अशाच सर्वोत्कृष्ट होत्या.

हेमंतकुमार 13/03/2020 - 16:14
छान प्रतिसाद.
जॉन स्टाईनबेकच्या पुलित्झरविजेत्या 'द पर्ल'
>>> यावर जरूर काही लिहा. धन्यवाद.

लई भारी 13/03/2020 - 16:26
बऱ्याच वर्षांपूर्वी लायब्ररीमधून 'एका कोळियाने' आणून वाचले होते आणि कसा भारावून गेलो होतो ते आठवले. निर्मितीकथा आणि इतर गोष्टी रंजक आहेत. इंग्रजी पुस्तक वाचले नाही, बघावे लागेल. धन्यवाद!
लेखनविषय:
साहित्यिक
लेखनप्रकार
आस्वाद
लेखाच्या शीर्षकावरून गोंधळला असाल ना ? लगेच खुलासा करतो. एका प्रसिद्ध पुस्तकाबद्दल हा लेख आहे. मूळ इंग्लीश पुस्तक आहे ‘The old man and the sea’ आणि त्याचा मराठी अनुवाद म्हणजे ‘एका कोळीयाने’. अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांचे हे पुस्तक १९५२मध्ये प्रकाशित झाले आणि पुढे ते जगभर गाजले. त्याचा मराठी अनुवाद पु ल देशपांडे यांनी केला आणि तो १९६५मध्ये प्रकाशित झाला. हे मराठी पुस्तक माझ्या संग्रही असून नुकतेच मी त्याचे पुनर्वाचन केले. पुस्तकाचा अनुवाद ही देखील एक साहित्यकला आहे. चांगला अनुवाद करणे हे काही येरा गबाळ्याचे काम नाही.

कृतघ्न -3

बाप्पू ·

बाप्पू 05/03/2020 - 12:17
वाटणी च्या दिवशी, तुकाराम आणि भाऊकी च्या बाजूने सगळे निर्णय होत होते. आजपर्यंत तुकाराम सोबत काम केले यापुढेही त्याच्यासोबत च काम करता येईल हा उद्देश. शिवाय गावात राहून तुकारामशी आणि भाऊकिची नाराजी ओढवून घ्यायची नव्हती.

बाप्पू 10/03/2020 - 00:23
प्रतिसादाबद्दल खूप धन्यवाद. प्रत्येक भागावर फक्त मोजकेच प्रतिसाद येत आहेत, त्यामुळे पुढे लिहायचे कि नाही असा प्रश्न कधीतरी पडतो. पण तुमच्यासारख्यांच्या प्रतिक्रियांमुळे हुरूप वाढतो. खूप धन्यवाद. !

बाप्पू 05/03/2020 - 12:17
वाटणी च्या दिवशी, तुकाराम आणि भाऊकी च्या बाजूने सगळे निर्णय होत होते. आजपर्यंत तुकाराम सोबत काम केले यापुढेही त्याच्यासोबत च काम करता येईल हा उद्देश. शिवाय गावात राहून तुकारामशी आणि भाऊकिची नाराजी ओढवून घ्यायची नव्हती.

बाप्पू 10/03/2020 - 00:23
प्रतिसादाबद्दल खूप धन्यवाद. प्रत्येक भागावर फक्त मोजकेच प्रतिसाद येत आहेत, त्यामुळे पुढे लिहायचे कि नाही असा प्रश्न कधीतरी पडतो. पण तुमच्यासारख्यांच्या प्रतिक्रियांमुळे हुरूप वाढतो. खूप धन्यवाद. !
लेखनविषय:
कथा
साहित्यिक
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
प्रकटन
विचार
लेख
याआधीचे भाग भाग 1 : https://www.misalpav.com/node/46154 भाग 2 : https://www.misalpav.com/node/46159 आता पुढे - ‌घरातील वातावरण आता बदलत होत. रामदास ला देखील याची थोडीफार जाणीव झालेली होती, इतके वर्ष घरातील प्रत्येकाच्या सुख दुःखाची काळजी घेणाऱ्या आणि कुटुंबावर आलेले प्रत्येक संकट लिलया पेलणाऱ्या माउलीच्या विरोधात आता घरातील च काही लोकं छुपा मोर्चा उभारत होते. ज्या सुना माउलीने घरात वाजत गाजत आणल्या होत्या त्याच सुनांनी आता माऊलीच्या विरोधात आपल्या नवऱ्याचे कान भरले होते.

एक चांदणी माझ्या घरात डोकावते

चांदणे संदीप ·

प्रचेतस 03/03/2020 - 08:30
अप्रतिम. प्राची अश्विनी, तू आणि पैजारबुवा (खंग्री विडंबने)... मिपावरील कवितांना सध्या परत भाग्याचे दिवस येत आहेत.

चांदणे संदीप 03/03/2020 - 12:22
कविता कशी सुचते यावर एक गंमत सांगतो. खरं म्हणजे मलाही ते न उलगडलेले कोडेच आहे म्हणा अजून... असो, म्हणूनच गंमत! या आणि याआधीच्या माझी कवितेचा संदर्भ घेऊन: साधारणपणे कुणालाही असं वाटणं साहजिक आहे की कवितेत चांदण्या वगैरे आणल्यात म्हणजे कवी मस्त रात्री निवांत बसून चांदण्या एन्जॉय वगैरे करतोय किंवा प्रेयसी नाही किमान बायकोला रात्री छान जवळ घेऊन बसला आहे रात्रीच्या आभाळाकडे बघत किंवा गेलाबाजार, घराच्या बाहेर रात्री गार वार्‍यात मित्रांसोबत 'बसून' गप्पा वगैरे मारत बसलेला असताना अशा छान छान कल्पना डोक्यात असतील. कसलं आलंय डोंबलाच! याच्या अगदी उलट गेल्या दोन आठवड्यापासून रोज ऑफिसमध्ये लेट होतोय. रात्रीच्या त्या ऑफिसमधल्या नीरस, नव्हे, अतीईईईईई-नीरस वातावरणात, हातातलं काम मारूतीच्या शेपटासारखं वाढतच चाललंय असं दिसत असताना या कविता आजिबात कुठेही एक चांदणी दिसत नसताना डोस्क्यात आलेल्या आहेत आणी मी त्या हातातले काम बाजूला ठेऊन लिहून काढत रात्रीच्या उशीराला अजून ताणलेलं आहे. आता बोला! आहे की नाही गंमत? सं - दी - प

प्रचेतस 03/03/2020 - 08:30
अप्रतिम. प्राची अश्विनी, तू आणि पैजारबुवा (खंग्री विडंबने)... मिपावरील कवितांना सध्या परत भाग्याचे दिवस येत आहेत.

चांदणे संदीप 03/03/2020 - 12:22
कविता कशी सुचते यावर एक गंमत सांगतो. खरं म्हणजे मलाही ते न उलगडलेले कोडेच आहे म्हणा अजून... असो, म्हणूनच गंमत! या आणि याआधीच्या माझी कवितेचा संदर्भ घेऊन: साधारणपणे कुणालाही असं वाटणं साहजिक आहे की कवितेत चांदण्या वगैरे आणल्यात म्हणजे कवी मस्त रात्री निवांत बसून चांदण्या एन्जॉय वगैरे करतोय किंवा प्रेयसी नाही किमान बायकोला रात्री छान जवळ घेऊन बसला आहे रात्रीच्या आभाळाकडे बघत किंवा गेलाबाजार, घराच्या बाहेर रात्री गार वार्‍यात मित्रांसोबत 'बसून' गप्पा वगैरे मारत बसलेला असताना अशा छान छान कल्पना डोक्यात असतील. कसलं आलंय डोंबलाच! याच्या अगदी उलट गेल्या दोन आठवड्यापासून रोज ऑफिसमध्ये लेट होतोय. रात्रीच्या त्या ऑफिसमधल्या नीरस, नव्हे, अतीईईईईई-नीरस वातावरणात, हातातलं काम मारूतीच्या शेपटासारखं वाढतच चाललंय असं दिसत असताना या कविता आजिबात कुठेही एक चांदणी दिसत नसताना डोस्क्यात आलेल्या आहेत आणी मी त्या हातातले काम बाजूला ठेऊन लिहून काढत रात्रीच्या उशीराला अजून ताणलेलं आहे. आता बोला! आहे की नाही गंमत? सं - दी - प
लेखनविषय:
वाङ्मय
कविता
मुक्तक
साहित्यिक
काव्यरस
कविता माझी
शांतरस
दुधाळ चांदव्यात, प्रखर तेजाळते एक चांदणी माझ्या, घरात डोकावते मी बसतो दडून, तिच्यापासून ती हलत नाही, टक लावते माझा मी लिहितो, हळुवार गुणगुणतो ही, मी लिहिलेले, गावाला ऐकवते चालत राहते रात्र, ही चांदणी मात्र अमीट असल्याच्या, थाटात वावरते उशीरा कधीतरी, फिरते माघारी ती गेल्यावर तिची, टिमटिम आठवते रात्रभर छळते, मला जागवते पहाटे निमूट माझ्या, कवितेत उतरते - संदीप चांदणे

२७ फेब्रुवरी, मराठी भाषा दिवसाच्या निमित्ताने...

पाषाणभेद ·

चौथा कोनाडा 25/02/2020 - 13:31
समयोचित लेख ! कळकळ जाणवली !
आणखी एक विचार मनात आला. मराठीतले लिखाण हे शुद्धलेखनानुसारच व्हायला पाहिजे हा दंडक म्हणा किंवा भिती आपल्याला शालेय वयापासून घातली गेली आहे. पहिला उकार, दुसरा उकार, पहिली मात्रा दुसरी मात्रा यातच आपण अडकून पडलो आहोत. याबाबतीत श्री.शुभानन गांगल यांनी भरपुर संशोधन केले आहे. त्यांच्या मते मराठी भाषा संस्कृतोद्भव नाही. तिचे स्वतंत्र अस्तित्व आहे. आणि मराठी शुद्धलेखनाचे व्याकरण हे इंग्रजांनी त्यांच्या सोईने मराठी भाषीकांवर लादलेले आहे. त्यामुळे दुसरी वेलांटी, दुसरा उकार वापरणे योग्य आहे. मराठी भाषेच्या लिखाणासाठी, शुद्धलेखनाचा न्युनगंड मनातून काढून टाकण्यासाठी शिक्षणाच्या सुरूवातीच्या का होईना काळात या लिखाणाचा प्रयोग करायला हरकत नाही.
स्वागतार्ह आहे, सध्या हे सुरुच आहे, टिव्हीच्या बातम्या पाहिल्यातर कित्येक मथळे चुकीचे / अशुद्ध लिहिलेले आढळतात ! तेच फ्लेक्स अन हाताने लिहिलेल्या फलकांबाबतीतही ! इंग्लीश माध्यमातली मराठी युवापिढी अन नव-मराठी / स्वत:ला महाराष्ट्रीयन म्हणवणारे अ-मराठी लोक आधी पासुनच हे करताहेत ! शेवटी कायय, जो समुह धनशक्ती हरवून बसतो, त्याची भाषा र्‍हासमार्गाचीच वाटचाल करते !

चौकस२१२ 25/02/2020 - 14:32
दुर्दैवाने खालील विचारसरणी मुळे आपल्या भाषेचा ऱ्हास होत आहे - महाराष्ट्रात चांगले मराठी ( १०० गुणांचे) सक्तीचे नाही ( १०० गुणांचे मराठी शिकलेलं सुद्धा जगात यशस्वी झाले आहेत ) - एवढेच काय मला वाटते कि काही शाळेत शिताफीने मराठी शिकणे टाळता येते ( हे कोडं मला कधी उलगडलं नाही, इंग्रजी माध्यमाच्या शाळेत नेहमी स्थानिक भाषा हि कमी दर्जाचीच का? गोरा साहेब गेला पण राखाडी राहिला याचे हे प्रतीक आहे कि काय ? या वरील गोष्टींमुळे मराठी वाचन नाही हि सर्वात मोठी खटकणारी गोष्ट - इंग्रजी किंवा इतर भाषा शिकणे म्हणजे मराठी कडे दुर्लक्ष करणे हि एक अतिशय चुकीची समजूत - अनेक भाषा शिकणे हे चांगलेच आहे पण त्याचा असा विपर्यास केला जातो कि "बघा माझा मुलगा फ्रेंच बोलतो = म्हणजे तो हुशार...प्रगत वैगरे.. अरे पण आज आफ्रिकेतील लाखो लोक अस्खलित फ्रेंच बोलतात याचा अर्थ ते सर्व हुशार आणि प्रगत आहेत का? - मराठी प्रांत सोडला कि मराठी विसरायला होते!.. तद्दन खोटं आहे हे ... आज ४-५ पिढ्यातील ग्रीक , इटालियन आणि चिनी लोक त्यान्ची स्वतःची भाषा बोलतात ३०-४० वर्षे मराठी प्रांता बाहेर राहिलेले लोक चांगले मराठी बोलतात . पिकत तिथे विकत नाही असे दिसतंय

हेमंतकुमार 26/02/2020 - 11:45
सहमत. सध्या लोकसत्ता, चतुरंगमध्ये एक सुरेख लेखमाला चालू आहे. १०वी पर्यंत पूर्ण मराठीत शिकून पुढे आयुष्यात देशविदेशांत खूप यशस्वी झालेल्यांच्या मुलाखती त्यात असतात. सदराचे नाव : गर्जा मराठीचा जयजयकार एक दुवा: https://www.loksatta.com/chaturang-news/interview-with-manohar-shete-founder-of-nashiks-mm-industries-abn-97-2079471/

चौथा कोनाडा 26/02/2020 - 13:32
मनोहर शेटे यांची सुंदर मुलाखत आहे ! विचार करण्यासारखा मुद्दा आहे हा. हा चिवटपणा, या मुलांमध्ये का कमी पडत असावा? इंग्रजी माध्यमातील मुलं दोन जगात वावरत असल्यामुळे, त्या संघर्षांमुळे होतंय का?
नाही. मी जेव्हा याची मीमांसा करतो, तेव्हा मला वाटतं की मराठी शाळा या मुलांना वास्तववादी बनवतात. त्यांना नेहमीच जमिनीवर ठेवतात. ही मुलं जे काही असतं तेच दाखवतात. मात्र इंग्रजी माध्यमातील मुलांचं बोलणं, वागणं, त्यांची शरीरभाषा लहानपणापासून आभासी, बेगडी, इतरांना दाखवण्यासाठी, शो ऑफ करण्यासाठी असते अनेकदा. त्यातून मग अहंगंड निर्माण होतो आणि मग या मुलांच्या आयुष्याकडून असलेल्या अपेक्षा पूर्ण होत नाहीत तेव्हा ती गळून जातात.
हे विशेष आवडले. धन्यू कुमार१जी !

मुक्त विहारि 27/02/2020 - 13:31
आपण कितीही बोंबललो तरी, मराठी भाषा टिकवायला राज्यकर्ते प्रयत्न करत नाहीत. ज्या क्षेत्राला राज्यकर्ते आश्रय देत नाहीत, ते क्षेत्र हळूहळू रोडावते आणि मृत्यूमुखी पडते. उदा. पाली, ब्राह्मी अशावेळी सामान्य माणूस आपला आपला मार्ग निवडतो.

पाषाणभेद 27/02/2020 - 18:56
गुरूत्वाकर्षण = जडओढ पेट्रोल = पेटतेल डिजेल = जळतेल गाडीची कीक = पायधक्क्याचा खटका (खटका) यासारखे शब्द मराठीत रुजवायला हवेत. यासाठी इस्त्रायल अर्थात हिब्रू भाषेचे उदाहरण देता येईल. हिब्रू भाषेत बरेचसे नवे शब्द कायदेशीरपणे रुजवले गेले आहे. तेथील व्यवस्थेने तेथल्या लोकांकरता हिब्रू भाषेत नवे शब्द तयार करायला प्रोत्साहन दिले. उलट आपल्या येथील शासकिय शब्दकोष बघा. त्यातील मराठी शब्द संक्रूतोध्बव आहेतच पण क्लिष्ट देखील आहेत. त्यापेक्षा इंग्रजी शब्द सोपे वाटतात. अर्थात मराठी फोफवायची असेल तर शुद्धलेखनाचे क्लिष्ट नियम नाकारले पाहिजे. तद्भव शब्दांऐवजी नवे शब्द स्विकारले पाहिजे.

चौथा कोनाडा 28/02/2020 - 17:48
हिब्रू भाषेत बरेचसे नवे शब्द कायदेशीरपणे रुजवले गेले आहे.
+ १ या पातळी वरची चर्चा सुद्धा होत नाही, होतात त्या फक्त साहित्य संमेलनं, अनुदानं, उद्घाटन, अध्यक्षपदाचे वाद इ. इ. हे दुर्दवी आहे.

हुप्प्या 29/02/2020 - 21:09
इस्रायल हा एक अत्यंत छोटा देश आहे. एका धर्म त्या देशवासियांना घट्ट धरुन ठेवतो. हा देश अत्यंत हिंस्र अशा शत्रूंनी वेढलेला असल्यामुळे त्यांच्यातील एकी जास्त तीव्र आहे. आपण कुणीतरी वेगळे आहोत, आपल्यावर कायम अन्याय होत आला आहे म्हणून आपण एक नव्याने सुरवात केली पाहिजे. ह्या विचारांनी तो देश बनला. हिब्रू ह्या भाषेचे पुनरुज्जीवन हा त्याचाच भाग. ह्या ज्यू अस्मितेमुळे ती भाषा, त्यातील नवे नियम इस्रायली लोकांनी स्वीकारले. मराठीचे असे नाही त्यामुळे तसे होणे दुरापास्त आहे.

चौथा कोनाडा 25/02/2020 - 13:31
समयोचित लेख ! कळकळ जाणवली !
आणखी एक विचार मनात आला. मराठीतले लिखाण हे शुद्धलेखनानुसारच व्हायला पाहिजे हा दंडक म्हणा किंवा भिती आपल्याला शालेय वयापासून घातली गेली आहे. पहिला उकार, दुसरा उकार, पहिली मात्रा दुसरी मात्रा यातच आपण अडकून पडलो आहोत. याबाबतीत श्री.शुभानन गांगल यांनी भरपुर संशोधन केले आहे. त्यांच्या मते मराठी भाषा संस्कृतोद्भव नाही. तिचे स्वतंत्र अस्तित्व आहे. आणि मराठी शुद्धलेखनाचे व्याकरण हे इंग्रजांनी त्यांच्या सोईने मराठी भाषीकांवर लादलेले आहे. त्यामुळे दुसरी वेलांटी, दुसरा उकार वापरणे योग्य आहे. मराठी भाषेच्या लिखाणासाठी, शुद्धलेखनाचा न्युनगंड मनातून काढून टाकण्यासाठी शिक्षणाच्या सुरूवातीच्या का होईना काळात या लिखाणाचा प्रयोग करायला हरकत नाही.
स्वागतार्ह आहे, सध्या हे सुरुच आहे, टिव्हीच्या बातम्या पाहिल्यातर कित्येक मथळे चुकीचे / अशुद्ध लिहिलेले आढळतात ! तेच फ्लेक्स अन हाताने लिहिलेल्या फलकांबाबतीतही ! इंग्लीश माध्यमातली मराठी युवापिढी अन नव-मराठी / स्वत:ला महाराष्ट्रीयन म्हणवणारे अ-मराठी लोक आधी पासुनच हे करताहेत ! शेवटी कायय, जो समुह धनशक्ती हरवून बसतो, त्याची भाषा र्‍हासमार्गाचीच वाटचाल करते !

चौकस२१२ 25/02/2020 - 14:32
दुर्दैवाने खालील विचारसरणी मुळे आपल्या भाषेचा ऱ्हास होत आहे - महाराष्ट्रात चांगले मराठी ( १०० गुणांचे) सक्तीचे नाही ( १०० गुणांचे मराठी शिकलेलं सुद्धा जगात यशस्वी झाले आहेत ) - एवढेच काय मला वाटते कि काही शाळेत शिताफीने मराठी शिकणे टाळता येते ( हे कोडं मला कधी उलगडलं नाही, इंग्रजी माध्यमाच्या शाळेत नेहमी स्थानिक भाषा हि कमी दर्जाचीच का? गोरा साहेब गेला पण राखाडी राहिला याचे हे प्रतीक आहे कि काय ? या वरील गोष्टींमुळे मराठी वाचन नाही हि सर्वात मोठी खटकणारी गोष्ट - इंग्रजी किंवा इतर भाषा शिकणे म्हणजे मराठी कडे दुर्लक्ष करणे हि एक अतिशय चुकीची समजूत - अनेक भाषा शिकणे हे चांगलेच आहे पण त्याचा असा विपर्यास केला जातो कि "बघा माझा मुलगा फ्रेंच बोलतो = म्हणजे तो हुशार...प्रगत वैगरे.. अरे पण आज आफ्रिकेतील लाखो लोक अस्खलित फ्रेंच बोलतात याचा अर्थ ते सर्व हुशार आणि प्रगत आहेत का? - मराठी प्रांत सोडला कि मराठी विसरायला होते!.. तद्दन खोटं आहे हे ... आज ४-५ पिढ्यातील ग्रीक , इटालियन आणि चिनी लोक त्यान्ची स्वतःची भाषा बोलतात ३०-४० वर्षे मराठी प्रांता बाहेर राहिलेले लोक चांगले मराठी बोलतात . पिकत तिथे विकत नाही असे दिसतंय

हेमंतकुमार 26/02/2020 - 11:45
सहमत. सध्या लोकसत्ता, चतुरंगमध्ये एक सुरेख लेखमाला चालू आहे. १०वी पर्यंत पूर्ण मराठीत शिकून पुढे आयुष्यात देशविदेशांत खूप यशस्वी झालेल्यांच्या मुलाखती त्यात असतात. सदराचे नाव : गर्जा मराठीचा जयजयकार एक दुवा: https://www.loksatta.com/chaturang-news/interview-with-manohar-shete-founder-of-nashiks-mm-industries-abn-97-2079471/

चौथा कोनाडा 26/02/2020 - 13:32
मनोहर शेटे यांची सुंदर मुलाखत आहे ! विचार करण्यासारखा मुद्दा आहे हा. हा चिवटपणा, या मुलांमध्ये का कमी पडत असावा? इंग्रजी माध्यमातील मुलं दोन जगात वावरत असल्यामुळे, त्या संघर्षांमुळे होतंय का?
नाही. मी जेव्हा याची मीमांसा करतो, तेव्हा मला वाटतं की मराठी शाळा या मुलांना वास्तववादी बनवतात. त्यांना नेहमीच जमिनीवर ठेवतात. ही मुलं जे काही असतं तेच दाखवतात. मात्र इंग्रजी माध्यमातील मुलांचं बोलणं, वागणं, त्यांची शरीरभाषा लहानपणापासून आभासी, बेगडी, इतरांना दाखवण्यासाठी, शो ऑफ करण्यासाठी असते अनेकदा. त्यातून मग अहंगंड निर्माण होतो आणि मग या मुलांच्या आयुष्याकडून असलेल्या अपेक्षा पूर्ण होत नाहीत तेव्हा ती गळून जातात.
हे विशेष आवडले. धन्यू कुमार१जी !

मुक्त विहारि 27/02/2020 - 13:31
आपण कितीही बोंबललो तरी, मराठी भाषा टिकवायला राज्यकर्ते प्रयत्न करत नाहीत. ज्या क्षेत्राला राज्यकर्ते आश्रय देत नाहीत, ते क्षेत्र हळूहळू रोडावते आणि मृत्यूमुखी पडते. उदा. पाली, ब्राह्मी अशावेळी सामान्य माणूस आपला आपला मार्ग निवडतो.

पाषाणभेद 27/02/2020 - 18:56
गुरूत्वाकर्षण = जडओढ पेट्रोल = पेटतेल डिजेल = जळतेल गाडीची कीक = पायधक्क्याचा खटका (खटका) यासारखे शब्द मराठीत रुजवायला हवेत. यासाठी इस्त्रायल अर्थात हिब्रू भाषेचे उदाहरण देता येईल. हिब्रू भाषेत बरेचसे नवे शब्द कायदेशीरपणे रुजवले गेले आहे. तेथील व्यवस्थेने तेथल्या लोकांकरता हिब्रू भाषेत नवे शब्द तयार करायला प्रोत्साहन दिले. उलट आपल्या येथील शासकिय शब्दकोष बघा. त्यातील मराठी शब्द संक्रूतोध्बव आहेतच पण क्लिष्ट देखील आहेत. त्यापेक्षा इंग्रजी शब्द सोपे वाटतात. अर्थात मराठी फोफवायची असेल तर शुद्धलेखनाचे क्लिष्ट नियम नाकारले पाहिजे. तद्भव शब्दांऐवजी नवे शब्द स्विकारले पाहिजे.

चौथा कोनाडा 28/02/2020 - 17:48
हिब्रू भाषेत बरेचसे नवे शब्द कायदेशीरपणे रुजवले गेले आहे.
+ १ या पातळी वरची चर्चा सुद्धा होत नाही, होतात त्या फक्त साहित्य संमेलनं, अनुदानं, उद्घाटन, अध्यक्षपदाचे वाद इ. इ. हे दुर्दवी आहे.

हुप्प्या 29/02/2020 - 21:09
इस्रायल हा एक अत्यंत छोटा देश आहे. एका धर्म त्या देशवासियांना घट्ट धरुन ठेवतो. हा देश अत्यंत हिंस्र अशा शत्रूंनी वेढलेला असल्यामुळे त्यांच्यातील एकी जास्त तीव्र आहे. आपण कुणीतरी वेगळे आहोत, आपल्यावर कायम अन्याय होत आला आहे म्हणून आपण एक नव्याने सुरवात केली पाहिजे. ह्या विचारांनी तो देश बनला. हिब्रू ह्या भाषेचे पुनरुज्जीवन हा त्याचाच भाग. ह्या ज्यू अस्मितेमुळे ती भाषा, त्यातील नवे नियम इस्रायली लोकांनी स्वीकारले. मराठीचे असे नाही त्यामुळे तसे होणे दुरापास्त आहे.
लेखनविषय:
साहित्यिक
समाज
जीवनमान
लेखनप्रकार
लेख
मत
वाद
२७ फेब्रुवरी, मराठी भाषा दिवसाच्या निमित्ताने... मराठी भाषा आपली मातृभाषा आहे. व्यवसाय किंवा इतर कारणांमुळे ज्या व्यक्ती महाराष्ट्रात दिर्घकाळ राहत आहेत त्यांना देखील मराठी भाषा येणे अपेक्षीत आहे. इतर राज्यांत किंवा इतर देशांत तेथील स्थानिक भाषेलाच जास्त महत्व असते. सामान्य व्यवहार भले मग ते टॅक्सीचालक, मॉलमधील विक्रेते किंवा इतर सेवा देणारे असोत किंवा अगदी कार्पोरेट असोत, एकमेकांशी बोलणे हे स्थानिक भाषेतच होते. स्थानिक भाषा आपसूक बोलण्यातून येते. त्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न तेथील लोकांना करावे लागत नाहीत.

इथे पुस्तके राहतात !

हेमंतकुमार ·

कोमल 29/01/2020 - 12:07
मस्त लेख. भूतकाळाला उजाळा मिळाला. उन्हाळ्याच्या सुट्टीत कोणत्या तरी वाचनालयात नाव नोंदवले जाई. काही दिवसांनी घराजवळील छोटी लायब्ररी अपुरी वाटू लागल्यावर गावातील मोठ्या लायब्ररीचे सभासदत्व घेतले होते. ते आजही आहे. माहेरी गेल्यावर त्याच्या समोरून अनेकदा जाते फक्त आत जाणं होत नाही ही गोष्ट वेगळी.
कधीकधी तर मोठे घरात असतानाही आम्ही अभ्यासाच्या पुस्तकात ते पुस्तक लपवून वाचत असू.
हे मी आणि बहीण सुद्धा सारखे करायचो. एकदा पकडले गेल्यावर छान खरपूस मार पण खाल्ला होता. त्यानंतर मग आईच्या पायाची चाहूल लागताच उशीच्या अभऱ्यात पुस्तक लपवून ठेवली जाऊ लागली. आई दुसऱ्या खोलीत गेल्यावर परत पुस्तकं बाहेर. :D

गवि 29/01/2020 - 13:23
तुम्ही अत्यंत सज्जन आहात हो. लायब्ररी म्हणजे आमच्या दृष्टीने नेमक्या त्या कपाटातील कादंबऱ्या उघडून पाने झरझर नजरेने स्कॅन करुन नेमके शब्द झपकन रडारमध्ये येताच* मग त्या पानाचे निवांत वाचन करणे आणि शेवटी गरम कानशील आणि थंड हातपाय घेऊन नाईलाजाने पुस्तक परत कपाटात ठेवून अन्य ठिकाणाहून भारा भागवत वगैरे घेऊन घरी जाणे.. गेले ते दिवस, राहिल्या त्या आठवणी, चालायचेच. कालाय तस्मै नमः * हे एक संगणकपूर्व काळातील Ctrl + f च्या तोडीचे स्किल त्या वयात असायचे.

गॉडजिला 13/04/2021 - 22:15
तो पुढिल आयुश्यात रसिक, जाणकार व अभ्यासु वाचक बनु शकतो यावर कोणिही वाचनप्रेमि विश्वास ठेउ शकणार नाही.

हेमंतकुमार 29/01/2020 - 14:06
प्रतिसाद धमाल आहेत ! आईच्या पायाची चाहूल लागताच उशीच्या अभऱ्यात पुस्तक लपवून ठेवली जाऊ लागली >> पुस्तक लपवायची मस्त जागा ! आणि शेवटी गरम कानशील आणि थंड हातपाय घेऊन नाईलाजाने पुस्तक परत कपाटात ठेवून वा, स्मरणरंजन झाले !

ज्ञानोबाचे पैजार 29/01/2020 - 14:14
वाचनालय किंवा ग्रंथालय म्हटले की माझ्या डोळ्या समोर पहिले नाव येते ते म्हणजे पुण्याच्या मुकुंदनगर मधले शलाका ग्रंथालय. आमच्या भावेकाकांनी छोट्याशा जागेत नेटकेपणाने आणि अथंत शिस्तीने हे ग्रंथालय चालवले होते. होते असे म्हणण्याचे कारण म्हणजे आता मी या ग्रंथालयाचा सभासद नाहीये. इंग्रजी आणि मराठी या दोनही भाषांमधली अनेक पुस्तके भावेकाकांच्या संग्रहालयात होती. निरनिराळी लोकप्रिय मासिके, दिवाळी अंक इथे नियमित पणे वाचायला मिळायचे. शिवाय मराठीतली अनेक नामवंत पुस्तके मी इथे वाचली. शिस्तीच्या बाबतीत भावे काका एकदम काटेकोर होते. एखाद्या पुस्तकाचे पान कोणी फाडले किंवा खरब केले तर अशा सभासदाची ते अजिबात गय करत नसत. इतर सभासदांच्या देखतच ते त्याचा कोणताही मुलाहिजा न बाळगता पाणउतारा करायचे. असा की त्याची काय हिम्मत की तो परत पुस्तक खराब करुन आणेल. पण याच भावेकाकांना कोणते नवे पुस्तक मागितले आणि त्यांनी ते आणून दिले नाही असे कधिच झाले नाही आपण मागितलेले पुस्तक उपलब्ध झाले की ते आठवणीने बाजूला काढून ठेवलेले असायचे व ग्रंथालयात पाउल टाकताच ते हातात पडायचे. भावेकाकांमुळे मला पाश्चिमात्य संगीताची सुध्दा ओळख झाली. ग्रंथालयात मंद आवाजात गाणी सुरु असायची. त्या बद्दल विचारले की काकांचा माहितीचा धबधबा सुरु व्हायचा. मग त्या गाण्याच्या तबकडीचे / कॅसेटचे कव्हर ते वाचायला द्यायचे आणि त्यातल्या इतर गाण्यांबद्दलही माहिती द्यायचे. इकडे ऐकलेल्या गाण्यांची यादी करुन त्याची मी एक कॅसेटच बनवुन घेतली होती. समग्र फास्टर फेणे, बोक्या सातबंडे, टिनटीन, किशोर, रिडर्स डायजेस्ट, अमृत, इत्यादी पासुन सुरु झालेली ही सफर नंतर सुहास शिरवळकर, गुरुनाथ नाईक, यांच्या पर्यंत पोचली. या शिवाय श्री ना पेंडसे, पु ल देशपांडे आचार्य अत्रे, हे मराठी लेखक तर सिडने शेल्डन, फ्रेड्रीक फोर्सिथ, डॅन ब्राउन, आयर्विंग वॉलेस, इयान फ्लेमिंग हे लोक देखिल इथेच भेटले. भाषांतरीत पुस्तकांचा तर इथे मोठा खजिनाच होता. या नंतर अनेक वाचनालयांचा सभासद झालो पण भावेकाकांसारखा शिस्तप्रिय आणि प्रेमळ ग्रंथपाल कुठेही भेटला नाही. असेच मन लावून वाचन केले ते आमच्या गरवारे महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयात. इथले ग्रंथपाल होते नातुसर. भावेकाकांच्या अगदी उलट पध्दतिने त्यांनी ग्रंथालय सांभाळले आणि वाढवले होते. त्यांच्या जवळ गेलो की अत्यंत आस्थेने ते माझी चौकशी करायचे. स्वतःहून संदर्भग्रंध सुचवायचे. एवढ्या मोठ्या पसार्‍यात कुठे काय आहे ते त्यांना बरोब्बर माहित असायचे. आणि त्यातले बरेचसे त्यांनी हमखास वाचलेले असायचे. पुस्तक परत द्यायला गेलो की त्या बद्दल एखादा प्रश्ण विचारुन नक्की वाचले आहे की नाही याची ते खात्री करुन घ्यायचे. एखादे पुस्तक जर आमच्या गंथालयात उपलब्ध नसले तर ते दुसरी कडे कुठे मिळेल ते बरोब्बर सांगायचे. आणि ते उपलब्ध होईल याची व्यवस्था करुन द्यायचे. ते आणि त्यांचे सहकारी मोठ्या आस्थेने पुस्तकांची काळजी घ्यायचे. लहानपणापासून वाचनाची गोडी लागली ती माझे बाबा (ज्यांनी वयाच्या ८० व्या वर्षीही वाचन सोडलेले नाही) भावेकाका आणि नातुसरांसारख्या वाचनप्रेमी लोकांमुळेच. पैजारबुवा,

गवि 29/01/2020 - 14:21
"अमृत"मध्ये विविध मनोरंजन असे. त्याचा आकारही डायजेस्टसारखा होता. त्यात एक मुद्राराक्षसाचा विनोद आणि उपसंपादकांच्या डुलक्या असं काहीतरी सदर यायचं. त्यातली काही वाक्यं अजून लक्षात आहेत. - तू उगीच चहात पाय गाळतोस. -बंदूक घेऊन पळणाऱ्या सशाचा पाठलाग करताना तो ठेच लागून पडला. - पाच सुवासिनींनी मंत्र्यांना आवळले. - दाताचा ठोसा लागून तो खाली पडला

हेमंतकुमार 29/01/2020 - 14:34
गवि, अहो, डॉक्टरला पण तारुण्य असतेच की वो ! उपसंपादकांच्या डुलक्या >>> हा, हा ! आठवल्या. ज्ञा पै, सुंदर आठवणी. अशा शिस्तप्रिय ग्रंथपालांबद्दल नक्कीच आदर वाटतो.

अनिंद्य 29/01/2020 - 17:23
कुमार, तुमचे समृद्ध वाचन बघून (वाचून खरेतर :-) ) हेवा वाटला. साधारण आठवीनंतर वाचनाची गोडी लागली. शाळेत 'पुस्तक संचयिका' होती, ऑफ पिरियड / शिक्षक नसले की एका मोठ्या पेटीतून पुस्तके येत. वर्गातच हवे ते वाचता येई. हे छोटेखानी 'पेटी ग्रंथालय' त्यावेळी खूप आवडत असे पण एकही पुस्तक त्या ४५ मिनिटात किंवा फार तर ७० मिनिटात वाचून होत नसे त्याचा राग यायचा. बाबांचे एक मित्र शहराच्या दुसऱ्या टोकावर ग्रंथालय चालवायचे. त्यांच्याकडून भाषा शिकण्यासाठीची पुस्तके वगैरे आणायची हा उन्हाळ्याच्या सुट्टीतला उद्योग. खरी मजा दहावीनंतर, शेकडो पानांचा एका दिवसात फडशा पडे. घरी बाबांचा मोठा ग्रंथसंग्रह होता आणि कामाच्या ठिकाणी सुसज्ज ग्रंथालय. त्यामुळे बे-रोकटोक हवे ते वाचण्याची मुभा. हिंदी आणि इंग्रजीत भाषांतरित झालेले प्रसिद्ध लेखकांचे साहित्य सर्वात जास्त वाचण्यात आले. हिंदी / इंग्रजी क्लासिक श्रेणीतलेही वाचले. ग्रंथपाल पटेल काका एकावेळी ३ (नियमानुसार) आणि वर ३ (त्यांच्या स्वतःच्या नावावर) वाचायला नेऊ देत. चंगळ वाटायची. बडोद्याला असतांना एका खाजगी ग्रंथालयातली गुजराती, मराठी आणि हिंदी पुस्तके इंटरनेटच्या बाल्यकाळातला विरंगुळा होती. दक्षिण मुंबईतल्या ब्रिटिश लायब्ररी आणि काही नामांकित खाजगी ग्रंथालयांमध्ये डोकावणे व्हायचे. मराठीतले वाचन फार जुजबी होते आणि ते गेल्या १२ वर्षात घडले आहे. आता नो ग्रंथालय. बहुतेक वाचन डिजिटल.

हेमंतकुमार 29/01/2020 - 17:58
अनिंद्य, छान आठवणी.
आता नो ग्रंथालय. बहुतेक वाचन डिजिटल.
>>>>> कालसुसंगत बदल योग्यच. ........... लेखात पी जी वुडहाउस यांचा उल्लेख आहे. त्याबद्दलची एक आठवण. काही काळ एक ब्रिटीश डॉ. वुडहाउस यांच्याबरोबर हॉस्पिटलमध्ये काम करीत होतो. त्यांच्या व माझ्या पहिल्या भेटीत मी त्यांना अगदी ठराविक प्रश्न विचारला, “ ते लेखक वुडहाउस तुमचे कोण?” त्यावर त्यांनी मंद स्मित करीत उत्तर दिले, “कोणीच नाही, आडनावबंधू देखील नाही. कारण, I am Woodhouse and he is Wodehouse !” .... असे हे आडनावांचे बारकावे.

सुधीर कांदळकर 29/01/2020 - 20:56
प्रथम या जिव्हाळ्याच्या विषयावरच्या लेखाबद्दल धन्यवाद देतो आणि मग माझा लांबलचक प्रतिसाद देतो. काही आठवणी: वाचनाचे व्यसन बालपणीचे आठवते त्याआधीपासूनचे आहे. अगदी वस्तू बांधलेल्या सामानाच्या पुडीचे कागद देखील आम्ही भावंडे वाचत असू. आजोबांकडे बर्‍यापैकी ग्रंथसंचय होता. त्यातली वाटेल ती कळणारी न कळणारी पुस्तके वाचत असू. पुराणातल्या कथा वाचायला मजा येत असे. भीम, अर्जुन, हनुमान यांच्या पराक्रमांच्या कथा पण वाचायला मजा येत असे. नंतर चार आणेवाली राजपुत्र राजकन्यांच्या कथांची पुस्तके आली. मीही मोठा झाल्यावर एकाद्या राजकन्येशीच लग्न करणार होतो. घरी तीर्थरूपांची पुस्तके एका मोठ्ठ्या पत्र्याच्या ट्रंकेत असत. त्यात झेंडूची फुले, साष्टांग नमस्कार, घराबाहेर इ. नाटके, वुडहाऊसची एकदोन पुस्तके, डॉन क्विझोट (दोन किखोते) अशी काही पुस्तके आठवताहेत. शाळेत ऑफ तासाला कधीतरी पुस्तकपेठी येई. यूसिसमधे वाचलेल्या काही अभिजात कादंबर्‍या आठवताहेत. द पर्ल, टु सर विथ लव्ह वगैरे. बीसीएलमध्ये जास्तकरून खगोलशास्त्रावरील पुस्तके वाचली आणि कार्टूनसंग्रह पाहिले. दादरच्या राम मारुती रोड कोपर्‍यावरच्या ;नवीन वाचनालय' या खाजगी ग्रंथालयात छान इंग्रजी पुस्तके मिळत. तिथे ऑर्थर हॅले, सिडनी शेल्डन, आयर्विंग वॉलेस, इ. ची जगप्रसिद्ध पुस्तके वाचायला मिळाली. जेम्स हॅडली चेस म्हणजे इंग्रजीतले बाबुराव अर्नाळकर. तेही इथे लाभले. काही काळाने ते ग्रंथालय बंद ह्गाले. आता तिथे पोलीस ठाणे आहे.भागवत नावाचे एक गृहस्थ पिशवीतून मासिके घरपोच फिरवून मराठी मासिकांची लायब्ररी चालवीत. त्यांच्या सभासदात बहुतेक गृहिणीच असत. फोर्ट एरियात पेटिट लायब्ररीत इंग्रजी पुस्तकांचा छान संग्रह होता. काही किस्से: दासावा ऊर्फ दादर सार्वजनिक वाचनालयात जोशी नावाचे एक सेवक होते. तोंडी सांगितलेले पुस्तक नेहमी भलतेच आणीत. अतिश्य गोड बोलत. नंतर कळले की ते बहिरे होते. या दासावाची माहीम मराठी ग्रंथसंग्रहालय म्हणून एक शाखा होती. आता ती त्याच नावाने आहे पण स्वतंत्र ग्रंथालय म्हणून. तिथला सेवकवर्ग अतिशय बेशिस्त आहे. नेहमी मोबाईलवर मोठमोठ्या आवाजात बोलत असतात. त्याउलट नारायण पेठेतल्या पुणे मराठी ग्रसंचा मी काही काळ सभासद होतो. तिथला सेवकवर्ग शिस्तबद्ध आहे. तिथले संचालक नेमाने येतात आणि शिस्त राखतात. उगीच कोणाला बिनकामाचे उभे पण राहू देत नाहीत. अशी शिस्त पाहिजे. त्या सर्वांना माझा सलाम. कीर्ती कॉलेजमधले एक प्राध्यापक माझे स्नेही होते. त्यांनी आमच्या समान आवडीच्या विषयांवरची अनेक पुस्तके मला वाचायला दिली. पुस्तक हाताळल्यामुळे खराब होऊ नये, नवेच राहावे म्हणूनमी कव्हर घालतो. मला आठवते 'मिचिओ काकू'च्या 'व्हीजन' या जगप्रसिद्ध पुस्तकाला मी कव्हर घातले. पुस्तक परत घेतांना ग्रंथपालांनी कव्हर काढा म्हणून सुचना केली, नव्हे तसा आग्रहच धरला. तेव्हा या प्राध्यापकमहाशयांनी कव्हर घालणे कसे चांगले यावर एक व्याख्यान देऊन कव्हर तसेच ठेवले. आमच्या मालवणच्या नगर वाचन मंदिरातील सेवकवर्ग छान आहे. ग्रंथपाल शिंदेसाहेब बहुश्रुत आहेत. वाचन चांगले आहेच. नाटक या विषयावर भरभरून बोलतात. तिथल्या दळवी मॅडम सभासदांची आवडनिवड जाणून घेऊन पुस्तकांची शिफारस करतात. आमच्या शेजारच्या माझ्यापेक्षा १० वर्षांनी ज्येष्ठ असलेल्या जयबालाताईंनी माझ्या वाचनाला दिशा दिली. त्याही नंतर ग्रंथपालनातील पदवी घेऊन ग्रंथपाल झाल्या. असो. प्रतिसाद अति लांबला. पुस्तके म्हटले की असे होते आणि आमचे हसे होते. पुन्हा एकदा अनेक, अनेक धन्यवाद.

सर्वसाक्षी 30/01/2020 - 11:12
आपल्या तसेच प्रतिसाददात्यांच्या वाचन व्यासंगाला प्रणाम. लहानपणी पासून ते अगदी तिशीपर्यंत मला वाचनाचे फार वेड होते. मी लहान असताना नातेवाईक तक्रार करायचे की हा आला की पुस्तकात डोकं खुपसून बसतो, काहीही बोलत नाही. पुढे का कोणास ठाऊक पण उनाडपणा आला, वाचन कमी झाले. मध्यंतरी भारतिय क्रांतिकारकांविषयक माहिती मिळवण्याच्या निमित्ताने पुन्हा वाचन झाले. या विषयावरील पन्नास एक तरी पुस्तके घरात आहेत. अनेक पुस्तके मी पुन्हा वाचणार आहे कारण एकतर ती भराभर वाचली असावीत किंवा निवडक मजकूर वाचताना अन्य तपशिलाकडे दुर्लक्ष झालं असावं. नुकतच जनरल जी डी बक्शी यांचं "बोस ऑर गांधी हू गॉट इंडिया हर फ्रिडम" वाचुन झालं आपल्या लेखाच्या निमित्ताने पुन्हा वाचनाची उर्मी आली, धन्यवाद

हेमंतकुमार 30/01/2020 - 11:55
सुधीर, छान अनुभव.
मीही मोठा झाल्यावर एकाद्या राजकन्येशीच लग्न करणार होतो.
>>>> बघा, पुस्तकांचे मनोराज्य किती मस्त असते ! सर्वसाक्षी, सुंदर वाचन आहे तुमचे , चालू ठेवा.

एस 30/01/2020 - 12:00
लहानपणी वाचनालय म्हणजे अगदी देहभान हरपून कुठल्याश्या कोपऱ्यात वाचत बसायचं आणि बंद व्हायची वेळ झाली की ग्रंथपाल किंवा शिपायाने बखोटीला धरून बाहेर काढायचं हे ठरलेलं असे. लेख आवडला हेवेसांनल.

गुल्लू दादा 30/01/2020 - 15:47
आजच एका वाचनालयात जाऊन आलो. शासकीय असल्याने सभासद न होता कमीतकमी न्युज पेपर्स आणि मासिके वाचता येतील हे ठाऊक होते. आतमध्ये एक दर्शनी खोलीमध्ये कर्मचारी होता. त्याला चौकशी करावी म्हणून काही विचारलं तर तो भलतेच उत्तरे देई. मासिके वगैरे आता काहीच वाचता येणार नाहीत आणि तुम्ही सभासद व्हा त्याशिवाय तुम्हाला कशालाच हात लावता येणार नाही हे जाहीर करून टाकले. मी सुद्धा मग जास्ती गोंधळ न घालता त्याच्या साहेबांना भेटलो आणि सगळी कहाणी कथन केली. सुदैवाने साहेबांनी सहकार्य केले मला मासिकेच काय अगदी पुस्तके पण वाचन्याची मुभा दिली , सभासद न होता. अर्थात मी लगेच सभासद होण्यासाठी लागणारी सर्व प्रक्रिया लगेच पूर्ण केली. सांगायचे तात्पर्य इतकेच की कधी कधी खालच्या कर्मचार्यांशी वाद न घालता सरळ वरिष्ठांना भेटले तर काम सहज होते. माफ करा थोडं विषयांतर झाले. मला सुद्धा वेळ मिळेल तसा वाचत असतो. लेख छान झालाय. धन्यवाद :)

हेमंतकुमार 30/01/2020 - 16:27
एस, योगेश व गुल्लू, सहमत. कधी कधी खालच्या कर्मचार्यांशी वाद न घालता सरळ वरिष्ठांना भेटले तर काम सहज होते. बरोबर, आलेत असे काही अनुभव.

कंजूस 23/02/2020 - 06:10
पुस्तकाला कवर घालणे, बाइंडिंग करणे हा आवडता छंद होता लहानपणी. दोऱ्याने शिवून शब्दश: बाइंडिंग केलेली पुस्तके मला अजिबात आवडत नसत. ही पद्धत कुणी शोधली? दिवाळी अंकांसारख्या सुंदर अंकांनाही प्रथम मुसक्या बांधून प्रतिपदेला पुजा करून सोडत काढून वाचनालयात दिले जातात. नोव्हेंबर आणि डिसेंबरात आठ वाचक वाचत असावेत पण दहा वर्षे ठेवायचेत असा बंदोबस्त करतात.

हेमंतकुमार 23/02/2020 - 08:58
* पुस्तकाला कवर घालणे, बाइंडिंग करणे हा आवडता छंद होता >>> अगदी, अगदी ! मी सुद्धा अगदी आवडीच्या पुस्तकांना वेष्टण घालतो. जर असे पुस्तक कोणी उधार मागितले, तर "जपून वापरा, दुमडून उलटे ठेवू नका, वाचायची खूण म्हणून कागद ठेवा", अशा सूचना करतो.

Bhakti 14/10/2020 - 14:18
अफाट!! मलापण वाचनाची आवड लागलघ होतं, तेव्हा मी खूप पुस्तक वाचलीत.आणि टिपण काढायला डायरी केली होती.अजूनही ती डायरी उघडून वाचायला मौज येते.मलापण पुस्तक विकत घेऊन वाचयला आवडत..ही पुस्तके स्वकीयांमध्ये​ पाहुण्यांसारखी फिरत असतात."हे तर माझं पुस्तक..असू द्या वाचा..असं म्हणत त्यांचं दुसरं पुस्तक आणते"..

हेमंतकुमार 12/05/2021 - 17:54
अ‍ॅड. असीम सरोदे यांनी नुकतीच मुंबई उच्च न्यायालयात एक याचिका दाखल केली आहे. पुस्तकांना ‘अत्यावश्यक वस्तू’ म्हणून दर्जा मिळावा आणि पुस्तक विक्री ही औषध व अन्नधान्य विक्री याप्रमाणे अत्यावश्यक सेवा समजली जावी, अशी मागणी या यचिकेत केली आहे. https://www.aksharnama.com/client/article_detail/5153

विनायक पाटील 04/11/2021 - 09:14
आपला लेख वाचून सगळ्यांसारख्याच माझ्याही वाचनाच्या आठवणी जाग्या झाल्या. धन्यवाद. एका अगदी लहान गावात वाढल्यामुळे वाचनालय हा प्रकार फार वाट्याला आला नाही. त्यामुळे वाचनालयात बसून वाचण्याची सवय लागली नाही. आणि त्यामुळेच कदाचित मराठीतील बहुतेक लेखक, कवी वाचलेले नाहीत. पण वाचनाच्या आठवणी अगदी भरघोस आहेत. त्यातली एक म्हणजे बारावीची परीक्षा झाल्यावर आमच्या इंग्रजीच्या बाईंच्या गावी एसटीने जाऊन दोन मोठ्या पिशव्या भरून आणलेली आणि मग सुट्टीत मनमुराद वाचलेली पुस्तकं. त्यात वाचलेलं "डोह" अजून मनात उरलेलं आहे. पुन्हा एकदा धन्यवाद.

हेमंतकुमार 04/11/2021 - 10:11
**एसटीने जाऊन दोन मोठ्या पिशव्या भरून आणलेली आणि मग सुट्टीत मनमुराद वाचलेली पुस्तकं. >> हे आवडले छान, धन्यवाद व दिवाळी शुभेच्छा

जेम्स वांड 04/11/2021 - 13:22
काय पण स्मरणरंजन आहे.... आमची वाचन सुरुवात म्हणजे आत्या घरी येत असे तेव्हा, आमचे पाहुणे मिलीटरीत होते ते कायम लुधियाना, अंबाला, दिल्ली, लखनऊ, मेरठ वगैरेकडे असत पोस्टींगवर. आत्या तर आत्या पाहुणे पण प्रेमळ होते आमचे फार, आमच्या बहीण भावाने वाचलेली जुनी डायमंड कॉमिक्स, नागराज, चाचा चौधरी, सुपर कमांडो ध्रुव, बांकेलाल, इत्यादी कैक कॉमिक्स असत, चंपक, चांदोबाचे कधी मराठी कधी हिंदीतले नवे अंक पण घेऊन येत, उन्हाळ्यात भावंडासोबत घरात बसून आमरस खाऊन पेंगताना कॉमिक्स वाचणे एक स्वर्गसुख असे. पुढे वाचनाची आवड आणि सामान्यज्ञान विषयात वार्षिक परीक्षेत पैकीच्या पैकी मार्क काढल्यावर बाबांनी एकदम पंचवार्षिक शुल्क भरून किशोर मासिक लावले होते घरी, दर महिन्याला ४-५ तारखेच्या दरम्यान बालभारती पुणेच्या पत्त्यावरून येणाऱ्या किशोरची आम्ही आतुरतेने वाट पाहत असू, किशोरमध्ये निनाद बेडेकर ते बाबासाहेब पुरंदरे ह्यांच्या शिवकालीन गोष्टी, शौर्यगाथा, कोडी, सामान्यज्ञान, विज्ञानजगतातील घडामोडी इत्यादी वाचण्याचे एक वेगळे सुख असे, संपूर्ण चित्रांकीत कॉमिक्स ते किशोर प्रवास घडला होता, अश्यातच, आमचे स्नेही असणाऱ्या एकाजणांच्या पत्नींनी (आम्ही त्यांना नानी म्हणत असू लाडाने) एक वाढदिवशी एक होता कार्व्हर हातात सरकवले मला वाटते तेरा चौदाचा असेन तेव्हा, बिनचित्राची पुस्तके इतकी जबरदस्त असतात अशी कक्षा रुंदावण्याचा तो काळ होता, त्यानंतर मागे वळून बघितले नाही. रोज किमान अर्धातास वाचन करूनच झोपतो, वाचनालय किंवा एकंदरीत पुस्तक भाड्याने घेऊन वाचणे आवडत नाही शक्यतो, निवडक वाचतो पण जे आवडलं ते पुस्तक संग्राह्य घेतोच शक्यतो, जवळपास ७५० पुस्तके आहेत मालकीची, तोच आता खजिना आहे माझा, अजूनही वाढवतो आहेच. विषय त्याज्य नाहीत त्यामुळे युगंधर अन शहेनशहा सोबत बसलेले असतात, मधेच एखाद अनुवाद असतो, कुठेतरी एक नाझी भस्मासुराचा उदयास्त असतो, तो विषय फारच व्यग्र वाटावा म्हणून का काय म्हणून मधेच अत्रेंची कमाल असणारी झेंडूची फुले डोकावत असतात, राजाशिवछत्रपती सोबत रियासतकार आठ खंड असतात, लेनिन, हो चि मिन्ह, सुभाषचंद्र बोस ह्यांची चरित्र असतात, पंचावन्न कोटींचे बळी असतात, १८५७चे स्वातंत्र्यसमर असतं, विषय जज न करता लेखक जज न करता पुस्तक वाचण्याचे गॉड गिफ्ट मला आहे असे म्हणले तरी चालेल, पण हो वाचन जीव का प्राण आहे. थँक्स कुमार सर, आमच्यातील माहिती उत्तमरीत्या काढून घेताय तुम्ही ;) .

हेमंतकुमार 04/11/2021 - 14:25
सुंदर प्रतिसाद ** जवळपास ७५० पुस्तके आहेत मालकीची, तोच आता खजिना आहे माझा, अजूनही वाढवतो आहेच. >>> हे खूपच छान त्याबद्दल कौतुक दिवाळी शुभेच्छा.!

हेमंतकुमार 12/02/2022 - 09:19
चांगभलं : कोकणातल्या खेड्यात बहरला ‘वाचन कोपरा’ https://www.loksatta.com/maharashtra/changbhala-story-of-reading-corner-movement-in-ratnagiri-kokan-pbs-91-2800619/ हा उपक्रम नेटाने चालवणाऱ्या रत्नागिरी जिल्ह्यातील सालपे (ता. लांजा) येथील प्राथमिक शिक्षक श्रीकांत पाटील यांचे हार्दिक अभिनंदन !

श्रीगणेशा 19/02/2022 - 15:44
तुम्हां सर्वांचा वाचन व्यासंग वाचून हेवा वाटला. एवढं पद्धतशीरपणे वाचायला कधी सुचलं नाही विद्यार्थीदशेत, पण त्याची कसर भरून निघेल असा प्रयत्न आहे आता. कुमार सर, (नेहमीप्रमाणे) खूप अभ्यासपूर्ण लेख आणि त्यावरील चर्चाही! धन्यवाद _/\_

हेमंतकुमार 19/02/2022 - 16:02
@ सासा चांगली भावना आहे. अनुभव जरूर लिहा. …. @श्रीग वाचन कमी झाले असेल तरी खंत बाळगण्याचे काही कारण नाही. एक मजेशीर किस्सा सांगतो. या मुद्द्यावर फ्रेंच साहित्य अभ्यासक बायर्ड यांचे एक पुस्तक आहे. त्यात ते असे म्हणतात, "जगात एकूण प्रकाशित होणाऱ्या पुस्तकांची संख्या अफाट आहे. त्यामुळे एखाद्या वाचकाने कितीही पुस्तके वाचली, तरी त्यापेक्षा त्याने न वाचलेल्या पुस्तकांचीच संख्या अधिक राहते. म्हणजेच पुस्तके वाचली जाण्यापेक्षा ती वाचली न जाणे हीच अधिक नैसर्गिक गोष्ट आहे !" … झेपेल तितके वाचले तरी पुरे आहे :)

नीलकंठ देशमुख 24/02/2022 - 20:59
खूप छान... बीडच्या वाचनालयांच्या माझ्या पण खूप आठवणी आहेत. सविस्तर लिहावे लागेल. अमृत ची आठवण झाली. किती वर्षानी..धन्यवाद. वुडहाऊस तर सध्या सोबत आहे. तुमचे वाचनाचा आवाका खूप मोठा आहे .

हेमंतकुमार 24/02/2022 - 21:03
वुडहाऊस तर सध्या सोबत आहे.
वा, मग अगदी सुरेख रंजन होत असेल माझा वूडहाऊ शी संपर्क सुटून बरीच दशके उलटली......

हेमंतकुमार 23/04/2022 - 11:51
जागतिक पुस्तक दिनाच्या सर्व वाचनप्रेमींना शुभेच्छा ! १९९५पासून २३ एप्रिल हा जागतिक पुस्तक दिन म्हणून युनेस्कोतर्फे साजरा केला जातो. या दिनी विल्यम शेक्सपियर यांची पुण्यतिथी असते.

मनिष 23/04/2022 - 15:43
मी माझ्या वाचनाविषयी मिसळपाववर पुर्वी लिहिलं होते. तुमचा लेख वाचून त्याची आठवण झाली.
मला आपले उगाचच वाटते की मी बराच स्वतंत्र विचारांचा आहे आणि मुळातूनच वेगळा आहे, पण ह्या पुस्तकांच्या आठवणींच्या निमित्ताने जाणवते की कित्येक न पाहिलेल्या विचारवंतांनी/लेखकांनी किती प्रभावीत केलंय मला त्यांच्या पुस्तकांमधून. खरंतर माझे विचार तसे होते म्हणून त्या पुस्तकांनी मी प्रभावित झालो की ती पुस्तकं आवडली म्हणून विचारांवर प्रभाव पडला हे कोडे बर्‍याच पुस्तकांच्या बाबतीत अजुनही उलगडत नाही. जाऊ दे, काही कोडी न उलगडण्यातच गंमत असते!
पुस्तकांचे देणे

हेमंतकुमार 23/04/2022 - 17:06
तुमचा तो लेख मी मिपावर येण्याच्या अगोदरच्या काळातील आहे. आज वाचून तिकडे प्रतिसाद दिला आहे. लेख आवडलाच ! शुभेच्छा व धन्यवाद.

हेमंतकुमार 07/05/2022 - 10:47
मुंबईतील एशियाटिक सोसायटीने नुकतेच ग्रंथ विक्री प्रदर्शन आयोजित केले होते. या ग्रंथालयाकडे भेट म्हणून अनेक पुस्तके येत असतात. ज्या पुस्तकांच्या दोनपेक्षा जास्त प्रती उपलब्ध होत्या त्या सर्व त्यांनी अतिशय स्वस्तात विकण्याची योजना जाहीर केली. एकूण ४००० पुस्तके विक्रीसाठी होती. तीस रुपयात पुस्तक आणि वीस रुपयात नियतकालिक अशी ही योजना होती. 5 ते 18 मे हा कालावधी ठेवला होता. परंतु उद्घाटनाच्या दिवशीच अवघ्या दोन तासात संपूर्ण ग्रंथविक्री झाली !

हेमंतकुमार 02/06/2022 - 16:24
पाचवी ते दहावीतील विद्यार्थ्यांसाठी पुण्याच्या बालक पालक प्रतिष्ठानने वाचनसाखळी प्रकल्प सुरू केला आहे. हे विद्यार्थी सोलापूर, औरंगाबाद व उस्मानाबाद जिल्ह्यातील आहेत. प्रतिष्ठानने 25 प्रकारची विविध वाचनीय पुस्तके घेऊन मुलांना घरपोच पाठवली आहेत. एका मुलाचे पुस्तक वाचून झाले की तो ते जवळच्या मित्र-मैत्रिणींना देणार आहे. अशी ही साखळी आहे अभिनंदन !

हेमंतकुमार 17/10/2022 - 21:51
सुंदर उपक्रम ! माझ्या नात्यातील एका बाईंनी नुकतीच वयाची पंच्याहत्तरी गाठली. त्यानिमित्त त्यांनी विविध विषयांवरील 75 पुस्तके खरेदी केली असून त्यांच्या ओळखीतील प्रत्येक घरी त्या एकेक पुस्तक भेट देत आहेत. असे एक पुस्तक त्यांनी मलाही दिले.

हेमंतकुमार 18/10/2022 - 07:55
वाचन प्रेरणा दिनानिमित्त भिलार या पुस्तकांच्या गावात उत्सव शब्दांचा ही कार्यशाळा संपन्न बातमी : छापील सकाळ , १८/१०/२२

हेमंतकुमार 22/10/2022 - 09:38
अफाट पुस्तकवेडाचे एक ज्वलंत उदाहरण म्हणजे हुतात्मा भगतसिंग. त्यासंबंधी एक लेख इथे आहे : https://www.aksharnama.com/client/article_detail/6376 त्यातील हे निवडक :
.....पुस्तकांशिवाय भगतसिंगांची कल्पना करणेही अवघड आहे. २३ मार्च १९३१. भगतसिंगांच्या फाशीला अवघे काही तास उरले होते. त्यांचे वकील प्राणनाथ मेहता त्यांना भेटायला आले. ही त्यांची शेवटची भेट होती. त्यांनी भगतसिंगांसाठी एक पुस्तक आणले होते. त्याचे नाव होते – ‘The Revolutionry Lenin’. मेहतांनी पुस्तक दिल्यावर भगतसिंगांनी ते लगेच वाचायला सुरुवात केली. आपल्याकडे फार थोडा वेळ उरलेला आहे, हे त्यांना कळून चुकले होते. त्यांच्या फाशीची वेळ अकरा तासांनी अलीकडे आणण्यात आली होती. त्या वेळी थंड वारे पाहत होते. भगतसिंग लेनिनचे पुस्तक वाचण्यात गढून गेले होते. ....

हेमंतकुमार 23/10/2022 - 10:27
‘किर्लोस्कर' नियतकालिकाची जन्मकथा .....१ जानेवारी १९२० ...
. ‘किर्लोस्कर खबर’चा अंक प्रकाशित झाला अन् मराठी साहित्यजगतात लहानशी खळबळ उठली. ‘किर्लोस्कर खबर’मध्ये उत्पादनांच्या जाहिराती, कारखान्यातील घडामोडी, गावातील लोकांच्या कथा-कविता असे एकंदर त्याचे स्वरूप होते. .....

हेमंतकुमार 23/10/2022 - 10:27
‘किर्लोस्कर' नियतकालिकाची जन्मकथा .....१ जानेवारी १९२० ...
. ‘किर्लोस्कर खबर’चा अंक प्रकाशित झाला अन् मराठी साहित्यजगतात लहानशी खळबळ उठली. ‘किर्लोस्कर खबर’मध्ये उत्पादनांच्या जाहिराती, कारखान्यातील घडामोडी, गावातील लोकांच्या कथा-कविता असे एकंदर त्याचे स्वरूप होते. .....

हेमंतकुमार 27/11/2022 - 11:53
जॉन वूड : जागतिक ग्रंथप्रसाराची चळवळ मायक्रोसोफ्ट मधील उच्चपदस्थ नोकरी सोडली. नेपाळमधील एका शाळेत ग्रंथालय उभारून दिले. तिथून एका मोठ्या शिक्षण प्रसारक योजनेचा प्रारंभ केला. त्याला “रूम टू रीड” असे समर्पक नाव दिले. जगातील अनेक देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणीत पुढाकार. नेपाळ नंतर दक्षिण आफ्रिका, झांबिया, टांझानिया भारत व बांगलादेशसह अन्य काही देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणी. आजमितीस या ग्रंथालयांची संख्या वीस हजारांच्यावर आहे. तसेच 20, 000 मुलींनाही संपूर्ण शिक्षण शिष्यवृत्ती दिलेली आहे.

हेमंतकुमार 27/11/2022 - 11:53
जॉन वूड : जागतिक ग्रंथप्रसाराची चळवळ मायक्रोसोफ्ट मधील उच्चपदस्थ नोकरी सोडली. नेपाळमधील एका शाळेत ग्रंथालय उभारून दिले. तिथून एका मोठ्या शिक्षण प्रसारक योजनेचा प्रारंभ केला. त्याला “रूम टू रीड” असे समर्पक नाव दिले. जगातील अनेक देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणीत पुढाकार. नेपाळ नंतर दक्षिण आफ्रिका, झांबिया, टांझानिया भारत व बांगलादेशसह अन्य काही देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणी. आजमितीस या ग्रंथालयांची संख्या वीस हजारांच्यावर आहे. तसेच 20, 000 मुलींनाही संपूर्ण शिक्षण शिष्यवृत्ती दिलेली आहे.

हेमंतकुमार 24/12/2022 - 16:31
मौलिक विज्ञान आणि वैद्यकीय ग्रंथ वाचविण्यासाठी दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात अमेरिकेत एक अभूतपूर्व मोहीम आखली होती. तेव्हा नाझी फौजांचे युरोपमध्ये सर्वत्र थैमान होते. त्यांचा सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक महत्त्वाच्या गोष्टी नष्ट करण्याकडे कल होता. त्यामध्ये ग्रंथालयांवरही अर्थातच त्यांचा डोळा होता. अमेरिकेलाही नाझींच्या रॉकेट हल्ल्याची भीती होती. म्हणून 25/ 8/ 1942 रोजी अमेरिकेच्या वॉशिंग्टन डी सी येथे असलेल्या लष्करी ग्रंथालयातील अनेक मौल्यवान पुस्तके (एकूण वजन 75 टन !) गुप्तपणे तिथून 350 मैलांवर असलेल्या Cleveland येथे लष्करी संरक्षणात हलवण्यात आली. तेव्हा वाचवलेल्या पुस्तकांमध्ये, सन १५४३ मधील मानवी शरीररचनेसंबंधीचा मूलभूत ग्रंथ आणि नंतर प्रसिद्ध झालेल्या रक्ताभिसरणावरील बृहदग्रंथांचा समावेश होता. पुढे या हलवलेल्या ग्रंथालयातून अमेरिकेचे सुसज्ज राष्ट्रीय वैद्यकीय ग्रंथालय उभे राहिले.

हेमंतकुमार 30/01/2023 - 11:02
'बोईमेला’ आजपासून बुकसेलर्स अँड पब्लिशर्स गिल्ड’ या संस्थेच्या वतीने दरवर्षी ‘इंटरनॅशनल कोलकाता बुक फेअर’ अर्थात बोईमेला आयोजित केला जातो. मेळय़ाचे वैशिष्टय़ हे की पुस्तकप्रेमींच्या उपस्थितीच्या निकषावर याचा जगात फ्रँकफर्ट येथील पुस्तकमेळय़ानंतर दुसरा क्रमांक लागतो.

हेमंतकुमार 06/02/2024 - 07:56
इथे ‘अमृत’ मासिक देखील होते.
या लोकप्रिय मासिकाचे माजी संपादक आणि साहित्यिक मनोहर शहाणे यांचे वयाच्या 93व्या वर्षी निधन झाले. आदरांजली ! अमृतमधील उपसंपादकांच्या डुलक्या हे सदर विशेष लोकप्रिय होते.

नपा 06/02/2024 - 15:27
खरोखर जिव्हाळ्याचा विषय... आपल्या लेखामुळे लहानपणीच्या खूप आठवणी जाग्या झाल्यात.. मस्त लेख आणि तसेच प्रतिसाद देखील.. शाळेत असताना वाचनप्रेमापायी मी आणि माझा एक मित्र आमच्या 'ग्रंथालय' या साधारणपणे दुर्लक्षित प्रदेशात 'पडीक' असायचो. ग्रंथपाल हे बऱ्यापैकी स्थूल होते - तेव्हा त्यांना आमची बरीच मदत व्हायची - नवी पुस्तकं आली कि त्यांना नंबर नुसार लावणे, कपाटातील पुस्तकांच्या अदलाबदली, त्याबदल्यात आम्हाला इतरांपेक्षा जास्त पुस्तक मिळायची. पुस्तकं वाचून संपवायच्या नादात अभ्यासाच्या पुस्तकात गोष्टीचं पुस्तक घालून वाचणे - कधी कधी यावरून बाबांचे फटके खाणे.. तेव्हा आजसारखे 'एंटरटेनमेंट ब्लॅकहोल्स' (OTT, तुनळी, चेपू, कायप्पा ....) जे आपला नुसता वेळच नाही तर अजूनही बराच काही गिळंकृत करतात, ते नव्हते. मनोरंजनासाठी वाचन हे उत्तम साधन होता. आणि त्यावेळच्या सक्षम लेखकांनी वाचनाची गोडी वाढवली. आताच्या पिढीला वाचनाची गोडी लागावी म्हणून जमेल तसे प्रयन्त करत असतो - गिफ्ट म्हणून पुस्तक हा नियम त्याचाच भाग.

हेमंतकुमार 06/02/2024 - 16:50
'ग्रंथालय' या साधारणपणे दुर्लक्षित प्रदेशात
वा ! &#128578 ..
गिफ्ट म्हणून पुस्तक हा नियम त्याचाच भाग.
कल्पना छान पण .. माझा अनुभव : एरवीच्या पारंपरिक समारंभात आपण जर एखाद्याला पुस्तक भेट म्हणून घेऊन गेलो तर आपण अपवाद ठरतो. पुन्हा संबंधित यजमानाला साहित्य वाचनाची आवड आहे का नाही, हा मुद्दा असतो. अजिबात आवडत नसल्यास तो भेट उघडून बघताना आपल्या नावाने खडे सुद्धा फोडू शकतो ! पूर्वी मी नात्यात / परिचितांकडे घरगुती कार्यक्रमास बोलवले असताना ‘दैनंदिन पर्यावरण’ हे पुस्तक भेट देत असे. परंतु त्यानंतर संबंधित व्यक्तींनी कालांतराने त्या संदर्भात कधी काही मत व्यक्त केल्याचे आढळले नाही. तेव्हापासून मी उगाचच कोणालाही पुस्तक भेट देत नाही.

अहिरावण 22/02/2024 - 11:31
मी एका पुस्तक विक्रेत्याशी साटं लोटंच म्हणाना तसे केले आहे. मित्रांना वाढदिवस, लग्न इ साठी एक भेटपत्र देतो. त्यात त्या पुस्तक विक्रेत्याच्या नावाचा आणि विशिष्ट रकमेचा चेक देतो. ज्यांना भेट मिळाली त्यांनी जाऊन त्या दुकानातुन हवे ते पुस्त्क खरेदी करावे. अधिकचे पैसे स्वतः टाकावे. पुस्त्क विक्रेता १५ ते २० टक्के सवलत देतो. अनेक जण हवे ते पुस्तक घेतात... काही जण पिना स्टॅपलर पेन घेतात... ते पण असो. तीन महिन्यात एखाद्याने नेले नही चेक रद्द होतो.. भविष्यात त्या व्यक्तीस काहीही माझ्यातर्फे दिले जात नाही...

हेमंतकुमार 22/02/2024 - 11:47
ज्यांना भेट मिळाली त्यांनी जाऊन त्या दुकानातुन हवे ते पुस्त्क खरेदी करावे.
कल्पना आवडली. कूपनच्या धर्तीवर आहे. :)

सुधीर कांदळकर 16/02/2024 - 20:41
कांहीतरी सापडते इथे. महायुद्धात पुस्तके वाचवण्यासाठी केलेली खास कारवाई पाहून छान वाटले. इतिहासातल्या ग्रंथालये जाळून वा इतर मार्गांनी नष्ट करणार्‍या राज्यकर्त्यांच्या पार्श्वभूमीवर हे छानच वाटले. काल रेडिओ दिनानिमित्त तुमच्या धाग्याची आठवण येऊन गेली. तुमचा रेलवेचा धागा देखील असाच चिरतरुण आहे. अनेक अनेक धन्यवाद.

हेमंतकुमार 16/02/2024 - 21:13
धन्यवाद ! तुमच्यासारखी चिरतरुण मंडळी प्रतिसादातून प्रोत्साहन देतात. त्यामुळेच धागा तरुण राहतो :) बऱ्याच दिवसांनी लिहिते झालात. येत चला……

कोमल 29/01/2020 - 12:07
मस्त लेख. भूतकाळाला उजाळा मिळाला. उन्हाळ्याच्या सुट्टीत कोणत्या तरी वाचनालयात नाव नोंदवले जाई. काही दिवसांनी घराजवळील छोटी लायब्ररी अपुरी वाटू लागल्यावर गावातील मोठ्या लायब्ररीचे सभासदत्व घेतले होते. ते आजही आहे. माहेरी गेल्यावर त्याच्या समोरून अनेकदा जाते फक्त आत जाणं होत नाही ही गोष्ट वेगळी.
कधीकधी तर मोठे घरात असतानाही आम्ही अभ्यासाच्या पुस्तकात ते पुस्तक लपवून वाचत असू.
हे मी आणि बहीण सुद्धा सारखे करायचो. एकदा पकडले गेल्यावर छान खरपूस मार पण खाल्ला होता. त्यानंतर मग आईच्या पायाची चाहूल लागताच उशीच्या अभऱ्यात पुस्तक लपवून ठेवली जाऊ लागली. आई दुसऱ्या खोलीत गेल्यावर परत पुस्तकं बाहेर. :D

गवि 29/01/2020 - 13:23
तुम्ही अत्यंत सज्जन आहात हो. लायब्ररी म्हणजे आमच्या दृष्टीने नेमक्या त्या कपाटातील कादंबऱ्या उघडून पाने झरझर नजरेने स्कॅन करुन नेमके शब्द झपकन रडारमध्ये येताच* मग त्या पानाचे निवांत वाचन करणे आणि शेवटी गरम कानशील आणि थंड हातपाय घेऊन नाईलाजाने पुस्तक परत कपाटात ठेवून अन्य ठिकाणाहून भारा भागवत वगैरे घेऊन घरी जाणे.. गेले ते दिवस, राहिल्या त्या आठवणी, चालायचेच. कालाय तस्मै नमः * हे एक संगणकपूर्व काळातील Ctrl + f च्या तोडीचे स्किल त्या वयात असायचे.

गॉडजिला 13/04/2021 - 22:15
तो पुढिल आयुश्यात रसिक, जाणकार व अभ्यासु वाचक बनु शकतो यावर कोणिही वाचनप्रेमि विश्वास ठेउ शकणार नाही.

हेमंतकुमार 29/01/2020 - 14:06
प्रतिसाद धमाल आहेत ! आईच्या पायाची चाहूल लागताच उशीच्या अभऱ्यात पुस्तक लपवून ठेवली जाऊ लागली >> पुस्तक लपवायची मस्त जागा ! आणि शेवटी गरम कानशील आणि थंड हातपाय घेऊन नाईलाजाने पुस्तक परत कपाटात ठेवून वा, स्मरणरंजन झाले !

ज्ञानोबाचे पैजार 29/01/2020 - 14:14
वाचनालय किंवा ग्रंथालय म्हटले की माझ्या डोळ्या समोर पहिले नाव येते ते म्हणजे पुण्याच्या मुकुंदनगर मधले शलाका ग्रंथालय. आमच्या भावेकाकांनी छोट्याशा जागेत नेटकेपणाने आणि अथंत शिस्तीने हे ग्रंथालय चालवले होते. होते असे म्हणण्याचे कारण म्हणजे आता मी या ग्रंथालयाचा सभासद नाहीये. इंग्रजी आणि मराठी या दोनही भाषांमधली अनेक पुस्तके भावेकाकांच्या संग्रहालयात होती. निरनिराळी लोकप्रिय मासिके, दिवाळी अंक इथे नियमित पणे वाचायला मिळायचे. शिवाय मराठीतली अनेक नामवंत पुस्तके मी इथे वाचली. शिस्तीच्या बाबतीत भावे काका एकदम काटेकोर होते. एखाद्या पुस्तकाचे पान कोणी फाडले किंवा खरब केले तर अशा सभासदाची ते अजिबात गय करत नसत. इतर सभासदांच्या देखतच ते त्याचा कोणताही मुलाहिजा न बाळगता पाणउतारा करायचे. असा की त्याची काय हिम्मत की तो परत पुस्तक खराब करुन आणेल. पण याच भावेकाकांना कोणते नवे पुस्तक मागितले आणि त्यांनी ते आणून दिले नाही असे कधिच झाले नाही आपण मागितलेले पुस्तक उपलब्ध झाले की ते आठवणीने बाजूला काढून ठेवलेले असायचे व ग्रंथालयात पाउल टाकताच ते हातात पडायचे. भावेकाकांमुळे मला पाश्चिमात्य संगीताची सुध्दा ओळख झाली. ग्रंथालयात मंद आवाजात गाणी सुरु असायची. त्या बद्दल विचारले की काकांचा माहितीचा धबधबा सुरु व्हायचा. मग त्या गाण्याच्या तबकडीचे / कॅसेटचे कव्हर ते वाचायला द्यायचे आणि त्यातल्या इतर गाण्यांबद्दलही माहिती द्यायचे. इकडे ऐकलेल्या गाण्यांची यादी करुन त्याची मी एक कॅसेटच बनवुन घेतली होती. समग्र फास्टर फेणे, बोक्या सातबंडे, टिनटीन, किशोर, रिडर्स डायजेस्ट, अमृत, इत्यादी पासुन सुरु झालेली ही सफर नंतर सुहास शिरवळकर, गुरुनाथ नाईक, यांच्या पर्यंत पोचली. या शिवाय श्री ना पेंडसे, पु ल देशपांडे आचार्य अत्रे, हे मराठी लेखक तर सिडने शेल्डन, फ्रेड्रीक फोर्सिथ, डॅन ब्राउन, आयर्विंग वॉलेस, इयान फ्लेमिंग हे लोक देखिल इथेच भेटले. भाषांतरीत पुस्तकांचा तर इथे मोठा खजिनाच होता. या नंतर अनेक वाचनालयांचा सभासद झालो पण भावेकाकांसारखा शिस्तप्रिय आणि प्रेमळ ग्रंथपाल कुठेही भेटला नाही. असेच मन लावून वाचन केले ते आमच्या गरवारे महाविद्यालयाच्या ग्रंथालयात. इथले ग्रंथपाल होते नातुसर. भावेकाकांच्या अगदी उलट पध्दतिने त्यांनी ग्रंथालय सांभाळले आणि वाढवले होते. त्यांच्या जवळ गेलो की अत्यंत आस्थेने ते माझी चौकशी करायचे. स्वतःहून संदर्भग्रंध सुचवायचे. एवढ्या मोठ्या पसार्‍यात कुठे काय आहे ते त्यांना बरोब्बर माहित असायचे. आणि त्यातले बरेचसे त्यांनी हमखास वाचलेले असायचे. पुस्तक परत द्यायला गेलो की त्या बद्दल एखादा प्रश्ण विचारुन नक्की वाचले आहे की नाही याची ते खात्री करुन घ्यायचे. एखादे पुस्तक जर आमच्या गंथालयात उपलब्ध नसले तर ते दुसरी कडे कुठे मिळेल ते बरोब्बर सांगायचे. आणि ते उपलब्ध होईल याची व्यवस्था करुन द्यायचे. ते आणि त्यांचे सहकारी मोठ्या आस्थेने पुस्तकांची काळजी घ्यायचे. लहानपणापासून वाचनाची गोडी लागली ती माझे बाबा (ज्यांनी वयाच्या ८० व्या वर्षीही वाचन सोडलेले नाही) भावेकाका आणि नातुसरांसारख्या वाचनप्रेमी लोकांमुळेच. पैजारबुवा,

गवि 29/01/2020 - 14:21
"अमृत"मध्ये विविध मनोरंजन असे. त्याचा आकारही डायजेस्टसारखा होता. त्यात एक मुद्राराक्षसाचा विनोद आणि उपसंपादकांच्या डुलक्या असं काहीतरी सदर यायचं. त्यातली काही वाक्यं अजून लक्षात आहेत. - तू उगीच चहात पाय गाळतोस. -बंदूक घेऊन पळणाऱ्या सशाचा पाठलाग करताना तो ठेच लागून पडला. - पाच सुवासिनींनी मंत्र्यांना आवळले. - दाताचा ठोसा लागून तो खाली पडला

हेमंतकुमार 29/01/2020 - 14:34
गवि, अहो, डॉक्टरला पण तारुण्य असतेच की वो ! उपसंपादकांच्या डुलक्या >>> हा, हा ! आठवल्या. ज्ञा पै, सुंदर आठवणी. अशा शिस्तप्रिय ग्रंथपालांबद्दल नक्कीच आदर वाटतो.

अनिंद्य 29/01/2020 - 17:23
कुमार, तुमचे समृद्ध वाचन बघून (वाचून खरेतर :-) ) हेवा वाटला. साधारण आठवीनंतर वाचनाची गोडी लागली. शाळेत 'पुस्तक संचयिका' होती, ऑफ पिरियड / शिक्षक नसले की एका मोठ्या पेटीतून पुस्तके येत. वर्गातच हवे ते वाचता येई. हे छोटेखानी 'पेटी ग्रंथालय' त्यावेळी खूप आवडत असे पण एकही पुस्तक त्या ४५ मिनिटात किंवा फार तर ७० मिनिटात वाचून होत नसे त्याचा राग यायचा. बाबांचे एक मित्र शहराच्या दुसऱ्या टोकावर ग्रंथालय चालवायचे. त्यांच्याकडून भाषा शिकण्यासाठीची पुस्तके वगैरे आणायची हा उन्हाळ्याच्या सुट्टीतला उद्योग. खरी मजा दहावीनंतर, शेकडो पानांचा एका दिवसात फडशा पडे. घरी बाबांचा मोठा ग्रंथसंग्रह होता आणि कामाच्या ठिकाणी सुसज्ज ग्रंथालय. त्यामुळे बे-रोकटोक हवे ते वाचण्याची मुभा. हिंदी आणि इंग्रजीत भाषांतरित झालेले प्रसिद्ध लेखकांचे साहित्य सर्वात जास्त वाचण्यात आले. हिंदी / इंग्रजी क्लासिक श्रेणीतलेही वाचले. ग्रंथपाल पटेल काका एकावेळी ३ (नियमानुसार) आणि वर ३ (त्यांच्या स्वतःच्या नावावर) वाचायला नेऊ देत. चंगळ वाटायची. बडोद्याला असतांना एका खाजगी ग्रंथालयातली गुजराती, मराठी आणि हिंदी पुस्तके इंटरनेटच्या बाल्यकाळातला विरंगुळा होती. दक्षिण मुंबईतल्या ब्रिटिश लायब्ररी आणि काही नामांकित खाजगी ग्रंथालयांमध्ये डोकावणे व्हायचे. मराठीतले वाचन फार जुजबी होते आणि ते गेल्या १२ वर्षात घडले आहे. आता नो ग्रंथालय. बहुतेक वाचन डिजिटल.

हेमंतकुमार 29/01/2020 - 17:58
अनिंद्य, छान आठवणी.
आता नो ग्रंथालय. बहुतेक वाचन डिजिटल.
>>>>> कालसुसंगत बदल योग्यच. ........... लेखात पी जी वुडहाउस यांचा उल्लेख आहे. त्याबद्दलची एक आठवण. काही काळ एक ब्रिटीश डॉ. वुडहाउस यांच्याबरोबर हॉस्पिटलमध्ये काम करीत होतो. त्यांच्या व माझ्या पहिल्या भेटीत मी त्यांना अगदी ठराविक प्रश्न विचारला, “ ते लेखक वुडहाउस तुमचे कोण?” त्यावर त्यांनी मंद स्मित करीत उत्तर दिले, “कोणीच नाही, आडनावबंधू देखील नाही. कारण, I am Woodhouse and he is Wodehouse !” .... असे हे आडनावांचे बारकावे.

सुधीर कांदळकर 29/01/2020 - 20:56
प्रथम या जिव्हाळ्याच्या विषयावरच्या लेखाबद्दल धन्यवाद देतो आणि मग माझा लांबलचक प्रतिसाद देतो. काही आठवणी: वाचनाचे व्यसन बालपणीचे आठवते त्याआधीपासूनचे आहे. अगदी वस्तू बांधलेल्या सामानाच्या पुडीचे कागद देखील आम्ही भावंडे वाचत असू. आजोबांकडे बर्‍यापैकी ग्रंथसंचय होता. त्यातली वाटेल ती कळणारी न कळणारी पुस्तके वाचत असू. पुराणातल्या कथा वाचायला मजा येत असे. भीम, अर्जुन, हनुमान यांच्या पराक्रमांच्या कथा पण वाचायला मजा येत असे. नंतर चार आणेवाली राजपुत्र राजकन्यांच्या कथांची पुस्तके आली. मीही मोठा झाल्यावर एकाद्या राजकन्येशीच लग्न करणार होतो. घरी तीर्थरूपांची पुस्तके एका मोठ्ठ्या पत्र्याच्या ट्रंकेत असत. त्यात झेंडूची फुले, साष्टांग नमस्कार, घराबाहेर इ. नाटके, वुडहाऊसची एकदोन पुस्तके, डॉन क्विझोट (दोन किखोते) अशी काही पुस्तके आठवताहेत. शाळेत ऑफ तासाला कधीतरी पुस्तकपेठी येई. यूसिसमधे वाचलेल्या काही अभिजात कादंबर्‍या आठवताहेत. द पर्ल, टु सर विथ लव्ह वगैरे. बीसीएलमध्ये जास्तकरून खगोलशास्त्रावरील पुस्तके वाचली आणि कार्टूनसंग्रह पाहिले. दादरच्या राम मारुती रोड कोपर्‍यावरच्या ;नवीन वाचनालय' या खाजगी ग्रंथालयात छान इंग्रजी पुस्तके मिळत. तिथे ऑर्थर हॅले, सिडनी शेल्डन, आयर्विंग वॉलेस, इ. ची जगप्रसिद्ध पुस्तके वाचायला मिळाली. जेम्स हॅडली चेस म्हणजे इंग्रजीतले बाबुराव अर्नाळकर. तेही इथे लाभले. काही काळाने ते ग्रंथालय बंद ह्गाले. आता तिथे पोलीस ठाणे आहे.भागवत नावाचे एक गृहस्थ पिशवीतून मासिके घरपोच फिरवून मराठी मासिकांची लायब्ररी चालवीत. त्यांच्या सभासदात बहुतेक गृहिणीच असत. फोर्ट एरियात पेटिट लायब्ररीत इंग्रजी पुस्तकांचा छान संग्रह होता. काही किस्से: दासावा ऊर्फ दादर सार्वजनिक वाचनालयात जोशी नावाचे एक सेवक होते. तोंडी सांगितलेले पुस्तक नेहमी भलतेच आणीत. अतिश्य गोड बोलत. नंतर कळले की ते बहिरे होते. या दासावाची माहीम मराठी ग्रंथसंग्रहालय म्हणून एक शाखा होती. आता ती त्याच नावाने आहे पण स्वतंत्र ग्रंथालय म्हणून. तिथला सेवकवर्ग अतिशय बेशिस्त आहे. नेहमी मोबाईलवर मोठमोठ्या आवाजात बोलत असतात. त्याउलट नारायण पेठेतल्या पुणे मराठी ग्रसंचा मी काही काळ सभासद होतो. तिथला सेवकवर्ग शिस्तबद्ध आहे. तिथले संचालक नेमाने येतात आणि शिस्त राखतात. उगीच कोणाला बिनकामाचे उभे पण राहू देत नाहीत. अशी शिस्त पाहिजे. त्या सर्वांना माझा सलाम. कीर्ती कॉलेजमधले एक प्राध्यापक माझे स्नेही होते. त्यांनी आमच्या समान आवडीच्या विषयांवरची अनेक पुस्तके मला वाचायला दिली. पुस्तक हाताळल्यामुळे खराब होऊ नये, नवेच राहावे म्हणूनमी कव्हर घालतो. मला आठवते 'मिचिओ काकू'च्या 'व्हीजन' या जगप्रसिद्ध पुस्तकाला मी कव्हर घातले. पुस्तक परत घेतांना ग्रंथपालांनी कव्हर काढा म्हणून सुचना केली, नव्हे तसा आग्रहच धरला. तेव्हा या प्राध्यापकमहाशयांनी कव्हर घालणे कसे चांगले यावर एक व्याख्यान देऊन कव्हर तसेच ठेवले. आमच्या मालवणच्या नगर वाचन मंदिरातील सेवकवर्ग छान आहे. ग्रंथपाल शिंदेसाहेब बहुश्रुत आहेत. वाचन चांगले आहेच. नाटक या विषयावर भरभरून बोलतात. तिथल्या दळवी मॅडम सभासदांची आवडनिवड जाणून घेऊन पुस्तकांची शिफारस करतात. आमच्या शेजारच्या माझ्यापेक्षा १० वर्षांनी ज्येष्ठ असलेल्या जयबालाताईंनी माझ्या वाचनाला दिशा दिली. त्याही नंतर ग्रंथपालनातील पदवी घेऊन ग्रंथपाल झाल्या. असो. प्रतिसाद अति लांबला. पुस्तके म्हटले की असे होते आणि आमचे हसे होते. पुन्हा एकदा अनेक, अनेक धन्यवाद.

सर्वसाक्षी 30/01/2020 - 11:12
आपल्या तसेच प्रतिसाददात्यांच्या वाचन व्यासंगाला प्रणाम. लहानपणी पासून ते अगदी तिशीपर्यंत मला वाचनाचे फार वेड होते. मी लहान असताना नातेवाईक तक्रार करायचे की हा आला की पुस्तकात डोकं खुपसून बसतो, काहीही बोलत नाही. पुढे का कोणास ठाऊक पण उनाडपणा आला, वाचन कमी झाले. मध्यंतरी भारतिय क्रांतिकारकांविषयक माहिती मिळवण्याच्या निमित्ताने पुन्हा वाचन झाले. या विषयावरील पन्नास एक तरी पुस्तके घरात आहेत. अनेक पुस्तके मी पुन्हा वाचणार आहे कारण एकतर ती भराभर वाचली असावीत किंवा निवडक मजकूर वाचताना अन्य तपशिलाकडे दुर्लक्ष झालं असावं. नुकतच जनरल जी डी बक्शी यांचं "बोस ऑर गांधी हू गॉट इंडिया हर फ्रिडम" वाचुन झालं आपल्या लेखाच्या निमित्ताने पुन्हा वाचनाची उर्मी आली, धन्यवाद

हेमंतकुमार 30/01/2020 - 11:55
सुधीर, छान अनुभव.
मीही मोठा झाल्यावर एकाद्या राजकन्येशीच लग्न करणार होतो.
>>>> बघा, पुस्तकांचे मनोराज्य किती मस्त असते ! सर्वसाक्षी, सुंदर वाचन आहे तुमचे , चालू ठेवा.

एस 30/01/2020 - 12:00
लहानपणी वाचनालय म्हणजे अगदी देहभान हरपून कुठल्याश्या कोपऱ्यात वाचत बसायचं आणि बंद व्हायची वेळ झाली की ग्रंथपाल किंवा शिपायाने बखोटीला धरून बाहेर काढायचं हे ठरलेलं असे. लेख आवडला हेवेसांनल.

गुल्लू दादा 30/01/2020 - 15:47
आजच एका वाचनालयात जाऊन आलो. शासकीय असल्याने सभासद न होता कमीतकमी न्युज पेपर्स आणि मासिके वाचता येतील हे ठाऊक होते. आतमध्ये एक दर्शनी खोलीमध्ये कर्मचारी होता. त्याला चौकशी करावी म्हणून काही विचारलं तर तो भलतेच उत्तरे देई. मासिके वगैरे आता काहीच वाचता येणार नाहीत आणि तुम्ही सभासद व्हा त्याशिवाय तुम्हाला कशालाच हात लावता येणार नाही हे जाहीर करून टाकले. मी सुद्धा मग जास्ती गोंधळ न घालता त्याच्या साहेबांना भेटलो आणि सगळी कहाणी कथन केली. सुदैवाने साहेबांनी सहकार्य केले मला मासिकेच काय अगदी पुस्तके पण वाचन्याची मुभा दिली , सभासद न होता. अर्थात मी लगेच सभासद होण्यासाठी लागणारी सर्व प्रक्रिया लगेच पूर्ण केली. सांगायचे तात्पर्य इतकेच की कधी कधी खालच्या कर्मचार्यांशी वाद न घालता सरळ वरिष्ठांना भेटले तर काम सहज होते. माफ करा थोडं विषयांतर झाले. मला सुद्धा वेळ मिळेल तसा वाचत असतो. लेख छान झालाय. धन्यवाद :)

हेमंतकुमार 30/01/2020 - 16:27
एस, योगेश व गुल्लू, सहमत. कधी कधी खालच्या कर्मचार्यांशी वाद न घालता सरळ वरिष्ठांना भेटले तर काम सहज होते. बरोबर, आलेत असे काही अनुभव.

कंजूस 23/02/2020 - 06:10
पुस्तकाला कवर घालणे, बाइंडिंग करणे हा आवडता छंद होता लहानपणी. दोऱ्याने शिवून शब्दश: बाइंडिंग केलेली पुस्तके मला अजिबात आवडत नसत. ही पद्धत कुणी शोधली? दिवाळी अंकांसारख्या सुंदर अंकांनाही प्रथम मुसक्या बांधून प्रतिपदेला पुजा करून सोडत काढून वाचनालयात दिले जातात. नोव्हेंबर आणि डिसेंबरात आठ वाचक वाचत असावेत पण दहा वर्षे ठेवायचेत असा बंदोबस्त करतात.

हेमंतकुमार 23/02/2020 - 08:58
* पुस्तकाला कवर घालणे, बाइंडिंग करणे हा आवडता छंद होता >>> अगदी, अगदी ! मी सुद्धा अगदी आवडीच्या पुस्तकांना वेष्टण घालतो. जर असे पुस्तक कोणी उधार मागितले, तर "जपून वापरा, दुमडून उलटे ठेवू नका, वाचायची खूण म्हणून कागद ठेवा", अशा सूचना करतो.

Bhakti 14/10/2020 - 14:18
अफाट!! मलापण वाचनाची आवड लागलघ होतं, तेव्हा मी खूप पुस्तक वाचलीत.आणि टिपण काढायला डायरी केली होती.अजूनही ती डायरी उघडून वाचायला मौज येते.मलापण पुस्तक विकत घेऊन वाचयला आवडत..ही पुस्तके स्वकीयांमध्ये​ पाहुण्यांसारखी फिरत असतात."हे तर माझं पुस्तक..असू द्या वाचा..असं म्हणत त्यांचं दुसरं पुस्तक आणते"..

हेमंतकुमार 12/05/2021 - 17:54
अ‍ॅड. असीम सरोदे यांनी नुकतीच मुंबई उच्च न्यायालयात एक याचिका दाखल केली आहे. पुस्तकांना ‘अत्यावश्यक वस्तू’ म्हणून दर्जा मिळावा आणि पुस्तक विक्री ही औषध व अन्नधान्य विक्री याप्रमाणे अत्यावश्यक सेवा समजली जावी, अशी मागणी या यचिकेत केली आहे. https://www.aksharnama.com/client/article_detail/5153

विनायक पाटील 04/11/2021 - 09:14
आपला लेख वाचून सगळ्यांसारख्याच माझ्याही वाचनाच्या आठवणी जाग्या झाल्या. धन्यवाद. एका अगदी लहान गावात वाढल्यामुळे वाचनालय हा प्रकार फार वाट्याला आला नाही. त्यामुळे वाचनालयात बसून वाचण्याची सवय लागली नाही. आणि त्यामुळेच कदाचित मराठीतील बहुतेक लेखक, कवी वाचलेले नाहीत. पण वाचनाच्या आठवणी अगदी भरघोस आहेत. त्यातली एक म्हणजे बारावीची परीक्षा झाल्यावर आमच्या इंग्रजीच्या बाईंच्या गावी एसटीने जाऊन दोन मोठ्या पिशव्या भरून आणलेली आणि मग सुट्टीत मनमुराद वाचलेली पुस्तकं. त्यात वाचलेलं "डोह" अजून मनात उरलेलं आहे. पुन्हा एकदा धन्यवाद.

हेमंतकुमार 04/11/2021 - 10:11
**एसटीने जाऊन दोन मोठ्या पिशव्या भरून आणलेली आणि मग सुट्टीत मनमुराद वाचलेली पुस्तकं. >> हे आवडले छान, धन्यवाद व दिवाळी शुभेच्छा

जेम्स वांड 04/11/2021 - 13:22
काय पण स्मरणरंजन आहे.... आमची वाचन सुरुवात म्हणजे आत्या घरी येत असे तेव्हा, आमचे पाहुणे मिलीटरीत होते ते कायम लुधियाना, अंबाला, दिल्ली, लखनऊ, मेरठ वगैरेकडे असत पोस्टींगवर. आत्या तर आत्या पाहुणे पण प्रेमळ होते आमचे फार, आमच्या बहीण भावाने वाचलेली जुनी डायमंड कॉमिक्स, नागराज, चाचा चौधरी, सुपर कमांडो ध्रुव, बांकेलाल, इत्यादी कैक कॉमिक्स असत, चंपक, चांदोबाचे कधी मराठी कधी हिंदीतले नवे अंक पण घेऊन येत, उन्हाळ्यात भावंडासोबत घरात बसून आमरस खाऊन पेंगताना कॉमिक्स वाचणे एक स्वर्गसुख असे. पुढे वाचनाची आवड आणि सामान्यज्ञान विषयात वार्षिक परीक्षेत पैकीच्या पैकी मार्क काढल्यावर बाबांनी एकदम पंचवार्षिक शुल्क भरून किशोर मासिक लावले होते घरी, दर महिन्याला ४-५ तारखेच्या दरम्यान बालभारती पुणेच्या पत्त्यावरून येणाऱ्या किशोरची आम्ही आतुरतेने वाट पाहत असू, किशोरमध्ये निनाद बेडेकर ते बाबासाहेब पुरंदरे ह्यांच्या शिवकालीन गोष्टी, शौर्यगाथा, कोडी, सामान्यज्ञान, विज्ञानजगतातील घडामोडी इत्यादी वाचण्याचे एक वेगळे सुख असे, संपूर्ण चित्रांकीत कॉमिक्स ते किशोर प्रवास घडला होता, अश्यातच, आमचे स्नेही असणाऱ्या एकाजणांच्या पत्नींनी (आम्ही त्यांना नानी म्हणत असू लाडाने) एक वाढदिवशी एक होता कार्व्हर हातात सरकवले मला वाटते तेरा चौदाचा असेन तेव्हा, बिनचित्राची पुस्तके इतकी जबरदस्त असतात अशी कक्षा रुंदावण्याचा तो काळ होता, त्यानंतर मागे वळून बघितले नाही. रोज किमान अर्धातास वाचन करूनच झोपतो, वाचनालय किंवा एकंदरीत पुस्तक भाड्याने घेऊन वाचणे आवडत नाही शक्यतो, निवडक वाचतो पण जे आवडलं ते पुस्तक संग्राह्य घेतोच शक्यतो, जवळपास ७५० पुस्तके आहेत मालकीची, तोच आता खजिना आहे माझा, अजूनही वाढवतो आहेच. विषय त्याज्य नाहीत त्यामुळे युगंधर अन शहेनशहा सोबत बसलेले असतात, मधेच एखाद अनुवाद असतो, कुठेतरी एक नाझी भस्मासुराचा उदयास्त असतो, तो विषय फारच व्यग्र वाटावा म्हणून का काय म्हणून मधेच अत्रेंची कमाल असणारी झेंडूची फुले डोकावत असतात, राजाशिवछत्रपती सोबत रियासतकार आठ खंड असतात, लेनिन, हो चि मिन्ह, सुभाषचंद्र बोस ह्यांची चरित्र असतात, पंचावन्न कोटींचे बळी असतात, १८५७चे स्वातंत्र्यसमर असतं, विषय जज न करता लेखक जज न करता पुस्तक वाचण्याचे गॉड गिफ्ट मला आहे असे म्हणले तरी चालेल, पण हो वाचन जीव का प्राण आहे. थँक्स कुमार सर, आमच्यातील माहिती उत्तमरीत्या काढून घेताय तुम्ही ;) .

हेमंतकुमार 04/11/2021 - 14:25
सुंदर प्रतिसाद ** जवळपास ७५० पुस्तके आहेत मालकीची, तोच आता खजिना आहे माझा, अजूनही वाढवतो आहेच. >>> हे खूपच छान त्याबद्दल कौतुक दिवाळी शुभेच्छा.!

हेमंतकुमार 12/02/2022 - 09:19
चांगभलं : कोकणातल्या खेड्यात बहरला ‘वाचन कोपरा’ https://www.loksatta.com/maharashtra/changbhala-story-of-reading-corner-movement-in-ratnagiri-kokan-pbs-91-2800619/ हा उपक्रम नेटाने चालवणाऱ्या रत्नागिरी जिल्ह्यातील सालपे (ता. लांजा) येथील प्राथमिक शिक्षक श्रीकांत पाटील यांचे हार्दिक अभिनंदन !

श्रीगणेशा 19/02/2022 - 15:44
तुम्हां सर्वांचा वाचन व्यासंग वाचून हेवा वाटला. एवढं पद्धतशीरपणे वाचायला कधी सुचलं नाही विद्यार्थीदशेत, पण त्याची कसर भरून निघेल असा प्रयत्न आहे आता. कुमार सर, (नेहमीप्रमाणे) खूप अभ्यासपूर्ण लेख आणि त्यावरील चर्चाही! धन्यवाद _/\_

हेमंतकुमार 19/02/2022 - 16:02
@ सासा चांगली भावना आहे. अनुभव जरूर लिहा. …. @श्रीग वाचन कमी झाले असेल तरी खंत बाळगण्याचे काही कारण नाही. एक मजेशीर किस्सा सांगतो. या मुद्द्यावर फ्रेंच साहित्य अभ्यासक बायर्ड यांचे एक पुस्तक आहे. त्यात ते असे म्हणतात, "जगात एकूण प्रकाशित होणाऱ्या पुस्तकांची संख्या अफाट आहे. त्यामुळे एखाद्या वाचकाने कितीही पुस्तके वाचली, तरी त्यापेक्षा त्याने न वाचलेल्या पुस्तकांचीच संख्या अधिक राहते. म्हणजेच पुस्तके वाचली जाण्यापेक्षा ती वाचली न जाणे हीच अधिक नैसर्गिक गोष्ट आहे !" … झेपेल तितके वाचले तरी पुरे आहे :)

नीलकंठ देशमुख 24/02/2022 - 20:59
खूप छान... बीडच्या वाचनालयांच्या माझ्या पण खूप आठवणी आहेत. सविस्तर लिहावे लागेल. अमृत ची आठवण झाली. किती वर्षानी..धन्यवाद. वुडहाऊस तर सध्या सोबत आहे. तुमचे वाचनाचा आवाका खूप मोठा आहे .

हेमंतकुमार 24/02/2022 - 21:03
वुडहाऊस तर सध्या सोबत आहे.
वा, मग अगदी सुरेख रंजन होत असेल माझा वूडहाऊ शी संपर्क सुटून बरीच दशके उलटली......

हेमंतकुमार 23/04/2022 - 11:51
जागतिक पुस्तक दिनाच्या सर्व वाचनप्रेमींना शुभेच्छा ! १९९५पासून २३ एप्रिल हा जागतिक पुस्तक दिन म्हणून युनेस्कोतर्फे साजरा केला जातो. या दिनी विल्यम शेक्सपियर यांची पुण्यतिथी असते.

मनिष 23/04/2022 - 15:43
मी माझ्या वाचनाविषयी मिसळपाववर पुर्वी लिहिलं होते. तुमचा लेख वाचून त्याची आठवण झाली.
मला आपले उगाचच वाटते की मी बराच स्वतंत्र विचारांचा आहे आणि मुळातूनच वेगळा आहे, पण ह्या पुस्तकांच्या आठवणींच्या निमित्ताने जाणवते की कित्येक न पाहिलेल्या विचारवंतांनी/लेखकांनी किती प्रभावीत केलंय मला त्यांच्या पुस्तकांमधून. खरंतर माझे विचार तसे होते म्हणून त्या पुस्तकांनी मी प्रभावित झालो की ती पुस्तकं आवडली म्हणून विचारांवर प्रभाव पडला हे कोडे बर्‍याच पुस्तकांच्या बाबतीत अजुनही उलगडत नाही. जाऊ दे, काही कोडी न उलगडण्यातच गंमत असते!
पुस्तकांचे देणे

हेमंतकुमार 23/04/2022 - 17:06
तुमचा तो लेख मी मिपावर येण्याच्या अगोदरच्या काळातील आहे. आज वाचून तिकडे प्रतिसाद दिला आहे. लेख आवडलाच ! शुभेच्छा व धन्यवाद.

हेमंतकुमार 07/05/2022 - 10:47
मुंबईतील एशियाटिक सोसायटीने नुकतेच ग्रंथ विक्री प्रदर्शन आयोजित केले होते. या ग्रंथालयाकडे भेट म्हणून अनेक पुस्तके येत असतात. ज्या पुस्तकांच्या दोनपेक्षा जास्त प्रती उपलब्ध होत्या त्या सर्व त्यांनी अतिशय स्वस्तात विकण्याची योजना जाहीर केली. एकूण ४००० पुस्तके विक्रीसाठी होती. तीस रुपयात पुस्तक आणि वीस रुपयात नियतकालिक अशी ही योजना होती. 5 ते 18 मे हा कालावधी ठेवला होता. परंतु उद्घाटनाच्या दिवशीच अवघ्या दोन तासात संपूर्ण ग्रंथविक्री झाली !

हेमंतकुमार 02/06/2022 - 16:24
पाचवी ते दहावीतील विद्यार्थ्यांसाठी पुण्याच्या बालक पालक प्रतिष्ठानने वाचनसाखळी प्रकल्प सुरू केला आहे. हे विद्यार्थी सोलापूर, औरंगाबाद व उस्मानाबाद जिल्ह्यातील आहेत. प्रतिष्ठानने 25 प्रकारची विविध वाचनीय पुस्तके घेऊन मुलांना घरपोच पाठवली आहेत. एका मुलाचे पुस्तक वाचून झाले की तो ते जवळच्या मित्र-मैत्रिणींना देणार आहे. अशी ही साखळी आहे अभिनंदन !

हेमंतकुमार 17/10/2022 - 21:51
सुंदर उपक्रम ! माझ्या नात्यातील एका बाईंनी नुकतीच वयाची पंच्याहत्तरी गाठली. त्यानिमित्त त्यांनी विविध विषयांवरील 75 पुस्तके खरेदी केली असून त्यांच्या ओळखीतील प्रत्येक घरी त्या एकेक पुस्तक भेट देत आहेत. असे एक पुस्तक त्यांनी मलाही दिले.

हेमंतकुमार 18/10/2022 - 07:55
वाचन प्रेरणा दिनानिमित्त भिलार या पुस्तकांच्या गावात उत्सव शब्दांचा ही कार्यशाळा संपन्न बातमी : छापील सकाळ , १८/१०/२२

हेमंतकुमार 22/10/2022 - 09:38
अफाट पुस्तकवेडाचे एक ज्वलंत उदाहरण म्हणजे हुतात्मा भगतसिंग. त्यासंबंधी एक लेख इथे आहे : https://www.aksharnama.com/client/article_detail/6376 त्यातील हे निवडक :
.....पुस्तकांशिवाय भगतसिंगांची कल्पना करणेही अवघड आहे. २३ मार्च १९३१. भगतसिंगांच्या फाशीला अवघे काही तास उरले होते. त्यांचे वकील प्राणनाथ मेहता त्यांना भेटायला आले. ही त्यांची शेवटची भेट होती. त्यांनी भगतसिंगांसाठी एक पुस्तक आणले होते. त्याचे नाव होते – ‘The Revolutionry Lenin’. मेहतांनी पुस्तक दिल्यावर भगतसिंगांनी ते लगेच वाचायला सुरुवात केली. आपल्याकडे फार थोडा वेळ उरलेला आहे, हे त्यांना कळून चुकले होते. त्यांच्या फाशीची वेळ अकरा तासांनी अलीकडे आणण्यात आली होती. त्या वेळी थंड वारे पाहत होते. भगतसिंग लेनिनचे पुस्तक वाचण्यात गढून गेले होते. ....

हेमंतकुमार 23/10/2022 - 10:27
‘किर्लोस्कर' नियतकालिकाची जन्मकथा .....१ जानेवारी १९२० ...
. ‘किर्लोस्कर खबर’चा अंक प्रकाशित झाला अन् मराठी साहित्यजगतात लहानशी खळबळ उठली. ‘किर्लोस्कर खबर’मध्ये उत्पादनांच्या जाहिराती, कारखान्यातील घडामोडी, गावातील लोकांच्या कथा-कविता असे एकंदर त्याचे स्वरूप होते. .....

हेमंतकुमार 23/10/2022 - 10:27
‘किर्लोस्कर' नियतकालिकाची जन्मकथा .....१ जानेवारी १९२० ...
. ‘किर्लोस्कर खबर’चा अंक प्रकाशित झाला अन् मराठी साहित्यजगतात लहानशी खळबळ उठली. ‘किर्लोस्कर खबर’मध्ये उत्पादनांच्या जाहिराती, कारखान्यातील घडामोडी, गावातील लोकांच्या कथा-कविता असे एकंदर त्याचे स्वरूप होते. .....

हेमंतकुमार 27/11/2022 - 11:53
जॉन वूड : जागतिक ग्रंथप्रसाराची चळवळ मायक्रोसोफ्ट मधील उच्चपदस्थ नोकरी सोडली. नेपाळमधील एका शाळेत ग्रंथालय उभारून दिले. तिथून एका मोठ्या शिक्षण प्रसारक योजनेचा प्रारंभ केला. त्याला “रूम टू रीड” असे समर्पक नाव दिले. जगातील अनेक देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणीत पुढाकार. नेपाळ नंतर दक्षिण आफ्रिका, झांबिया, टांझानिया भारत व बांगलादेशसह अन्य काही देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणी. आजमितीस या ग्रंथालयांची संख्या वीस हजारांच्यावर आहे. तसेच 20, 000 मुलींनाही संपूर्ण शिक्षण शिष्यवृत्ती दिलेली आहे.

हेमंतकुमार 27/11/2022 - 11:53
जॉन वूड : जागतिक ग्रंथप्रसाराची चळवळ मायक्रोसोफ्ट मधील उच्चपदस्थ नोकरी सोडली. नेपाळमधील एका शाळेत ग्रंथालय उभारून दिले. तिथून एका मोठ्या शिक्षण प्रसारक योजनेचा प्रारंभ केला. त्याला “रूम टू रीड” असे समर्पक नाव दिले. जगातील अनेक देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणीत पुढाकार. नेपाळ नंतर दक्षिण आफ्रिका, झांबिया, टांझानिया भारत व बांगलादेशसह अन्य काही देशांमध्ये ग्रंथालय उभारणी. आजमितीस या ग्रंथालयांची संख्या वीस हजारांच्यावर आहे. तसेच 20, 000 मुलींनाही संपूर्ण शिक्षण शिष्यवृत्ती दिलेली आहे.

हेमंतकुमार 24/12/2022 - 16:31
मौलिक विज्ञान आणि वैद्यकीय ग्रंथ वाचविण्यासाठी दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात अमेरिकेत एक अभूतपूर्व मोहीम आखली होती. तेव्हा नाझी फौजांचे युरोपमध्ये सर्वत्र थैमान होते. त्यांचा सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक महत्त्वाच्या गोष्टी नष्ट करण्याकडे कल होता. त्यामध्ये ग्रंथालयांवरही अर्थातच त्यांचा डोळा होता. अमेरिकेलाही नाझींच्या रॉकेट हल्ल्याची भीती होती. म्हणून 25/ 8/ 1942 रोजी अमेरिकेच्या वॉशिंग्टन डी सी येथे असलेल्या लष्करी ग्रंथालयातील अनेक मौल्यवान पुस्तके (एकूण वजन 75 टन !) गुप्तपणे तिथून 350 मैलांवर असलेल्या Cleveland येथे लष्करी संरक्षणात हलवण्यात आली. तेव्हा वाचवलेल्या पुस्तकांमध्ये, सन १५४३ मधील मानवी शरीररचनेसंबंधीचा मूलभूत ग्रंथ आणि नंतर प्रसिद्ध झालेल्या रक्ताभिसरणावरील बृहदग्रंथांचा समावेश होता. पुढे या हलवलेल्या ग्रंथालयातून अमेरिकेचे सुसज्ज राष्ट्रीय वैद्यकीय ग्रंथालय उभे राहिले.

हेमंतकुमार 30/01/2023 - 11:02
'बोईमेला’ आजपासून बुकसेलर्स अँड पब्लिशर्स गिल्ड’ या संस्थेच्या वतीने दरवर्षी ‘इंटरनॅशनल कोलकाता बुक फेअर’ अर्थात बोईमेला आयोजित केला जातो. मेळय़ाचे वैशिष्टय़ हे की पुस्तकप्रेमींच्या उपस्थितीच्या निकषावर याचा जगात फ्रँकफर्ट येथील पुस्तकमेळय़ानंतर दुसरा क्रमांक लागतो.

हेमंतकुमार 06/02/2024 - 07:56
इथे ‘अमृत’ मासिक देखील होते.
या लोकप्रिय मासिकाचे माजी संपादक आणि साहित्यिक मनोहर शहाणे यांचे वयाच्या 93व्या वर्षी निधन झाले. आदरांजली ! अमृतमधील उपसंपादकांच्या डुलक्या हे सदर विशेष लोकप्रिय होते.

नपा 06/02/2024 - 15:27
खरोखर जिव्हाळ्याचा विषय... आपल्या लेखामुळे लहानपणीच्या खूप आठवणी जाग्या झाल्यात.. मस्त लेख आणि तसेच प्रतिसाद देखील.. शाळेत असताना वाचनप्रेमापायी मी आणि माझा एक मित्र आमच्या 'ग्रंथालय' या साधारणपणे दुर्लक्षित प्रदेशात 'पडीक' असायचो. ग्रंथपाल हे बऱ्यापैकी स्थूल होते - तेव्हा त्यांना आमची बरीच मदत व्हायची - नवी पुस्तकं आली कि त्यांना नंबर नुसार लावणे, कपाटातील पुस्तकांच्या अदलाबदली, त्याबदल्यात आम्हाला इतरांपेक्षा जास्त पुस्तक मिळायची. पुस्तकं वाचून संपवायच्या नादात अभ्यासाच्या पुस्तकात गोष्टीचं पुस्तक घालून वाचणे - कधी कधी यावरून बाबांचे फटके खाणे.. तेव्हा आजसारखे 'एंटरटेनमेंट ब्लॅकहोल्स' (OTT, तुनळी, चेपू, कायप्पा ....) जे आपला नुसता वेळच नाही तर अजूनही बराच काही गिळंकृत करतात, ते नव्हते. मनोरंजनासाठी वाचन हे उत्तम साधन होता. आणि त्यावेळच्या सक्षम लेखकांनी वाचनाची गोडी वाढवली. आताच्या पिढीला वाचनाची गोडी लागावी म्हणून जमेल तसे प्रयन्त करत असतो - गिफ्ट म्हणून पुस्तक हा नियम त्याचाच भाग.

हेमंतकुमार 06/02/2024 - 16:50
'ग्रंथालय' या साधारणपणे दुर्लक्षित प्रदेशात
वा ! &#128578 ..
गिफ्ट म्हणून पुस्तक हा नियम त्याचाच भाग.
कल्पना छान पण .. माझा अनुभव : एरवीच्या पारंपरिक समारंभात आपण जर एखाद्याला पुस्तक भेट म्हणून घेऊन गेलो तर आपण अपवाद ठरतो. पुन्हा संबंधित यजमानाला साहित्य वाचनाची आवड आहे का नाही, हा मुद्दा असतो. अजिबात आवडत नसल्यास तो भेट उघडून बघताना आपल्या नावाने खडे सुद्धा फोडू शकतो ! पूर्वी मी नात्यात / परिचितांकडे घरगुती कार्यक्रमास बोलवले असताना ‘दैनंदिन पर्यावरण’ हे पुस्तक भेट देत असे. परंतु त्यानंतर संबंधित व्यक्तींनी कालांतराने त्या संदर्भात कधी काही मत व्यक्त केल्याचे आढळले नाही. तेव्हापासून मी उगाचच कोणालाही पुस्तक भेट देत नाही.

अहिरावण 22/02/2024 - 11:31
मी एका पुस्तक विक्रेत्याशी साटं लोटंच म्हणाना तसे केले आहे. मित्रांना वाढदिवस, लग्न इ साठी एक भेटपत्र देतो. त्यात त्या पुस्तक विक्रेत्याच्या नावाचा आणि विशिष्ट रकमेचा चेक देतो. ज्यांना भेट मिळाली त्यांनी जाऊन त्या दुकानातुन हवे ते पुस्त्क खरेदी करावे. अधिकचे पैसे स्वतः टाकावे. पुस्त्क विक्रेता १५ ते २० टक्के सवलत देतो. अनेक जण हवे ते पुस्तक घेतात... काही जण पिना स्टॅपलर पेन घेतात... ते पण असो. तीन महिन्यात एखाद्याने नेले नही चेक रद्द होतो.. भविष्यात त्या व्यक्तीस काहीही माझ्यातर्फे दिले जात नाही...

हेमंतकुमार 22/02/2024 - 11:47
ज्यांना भेट मिळाली त्यांनी जाऊन त्या दुकानातुन हवे ते पुस्त्क खरेदी करावे.
कल्पना आवडली. कूपनच्या धर्तीवर आहे. :)

सुधीर कांदळकर 16/02/2024 - 20:41
कांहीतरी सापडते इथे. महायुद्धात पुस्तके वाचवण्यासाठी केलेली खास कारवाई पाहून छान वाटले. इतिहासातल्या ग्रंथालये जाळून वा इतर मार्गांनी नष्ट करणार्‍या राज्यकर्त्यांच्या पार्श्वभूमीवर हे छानच वाटले. काल रेडिओ दिनानिमित्त तुमच्या धाग्याची आठवण येऊन गेली. तुमचा रेलवेचा धागा देखील असाच चिरतरुण आहे. अनेक अनेक धन्यवाद.

हेमंतकुमार 16/02/2024 - 21:13
धन्यवाद ! तुमच्यासारखी चिरतरुण मंडळी प्रतिसादातून प्रोत्साहन देतात. त्यामुळेच धागा तरुण राहतो :) बऱ्याच दिवसांनी लिहिते झालात. येत चला……
लेखनविषय:
साहित्यिक
लेखनप्रकार
लेख
लहानपणापासून ते आतापर्यंत वाचन हा माझ्या आयुष्याचा एक महत्वाचा भाग बनलेला आहे. बालपणी त्याची सुरवात छोट्याशा रंगीबेरंगी गोष्टीच्या पुस्तकांनी झाली. पुढे माध्यमिक शाळेत अभ्यासेतर अवांतर वाचन चालू झाले. तेव्हापासून ते थेट कमावता होईपर्यंत जे काही असे वाचन झाले त्यासाठी विविध वाचनालयांचा आधार घेतला. पुढे कमावता झाल्यानंतर काही प्रमाणात पुस्तक खरेदी करीत राहिलो. तरीही पुस्तकांचा मुख्य स्त्रोत हा वाचनालय हाच राहिला होता. ३०-४० वर्षांपूर्वी वाचनालये ही सुसंस्कृत शहरांचे वैभव असायची. आज त्यांचे प्रमाण आणि सर्वसाधारण दुरवस्था आपण जाणतोच.

महाराष्ट्राचा गवगवा वाढत आहे

माहितगार ·

मदनबाण 08/01/2020 - 19:14
तुम्ही तथाकथित बुद्धीवादी आहात का ? तुम्ही तथाकथित विचारवंत आहात का ? तुम्ही इतर कोणत्याही देश उपयोगी कार्यक्रमात न दिसाणारे परंतु देशविघातक रॅली मध्ये आवार्जुन भाग घेणारे बॉलिवूड कलाकार आहात का ? जरा कुठे खुट्ट झाल कि तुम्ही विचार स्वातंत्र्य, प्रदर्शन स्वातंत्र्य यावर ट्विट करुन देशाला उपदेश देता का ? वरील प्रश्नांचे उत्तर जर नाही असेल तर तुम्हाला काश्मिर बद्धल जिव्हाळा, ममत्व, चिंता आणि काळजी करणार्‍या, त्रिभुवनात एकमेव असलेल्या त्या रणरागिणीच्या भावना कश्या बरे समजतील ? असो... लोकांचे मनोरंजन करण्यासाठी खाली उपाय योजना करुन जात आहे :-

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Mushkil Bada Yeh Pyaar Hai... :- Gupt

माहितगार 08/01/2020 - 22:57
मदनबाण, बाहेरचे तर बाहेरचे महाराष्ट्रातल्या मराठी लोकांची आडनावे देशाच्या एकसंघतेस खिळखिळ्या करु इच्छित बाजूंनी दिसली कि स्वतःच्या पंचेंद्रीयांवर विश्वास ठेऊ नये वाटते पण जे होते ते सत्यही आहे. अनेक मराठी आडनावे मंडळी हिंदी इंग्रजीतून बोलताना दिसणारी देश विरोधी वक्तव्यात दिसली की खरेच मराठी आहेत का तपासून पहातो मूळची मराठी कुटूंबातलीच आहेत हे पाहिले कि वैषम्य वाटते. केवळ माध्यमांचा प्रभाव आहे, पालक चुकताहेत की देशाच्या एकात्मतेची आस देण्यास गुरुजन अपयशी होत आहेत ? अपयश नेमके कुणाचे आणि नेमकी कारण मिमांसा काय आहे ?

मदनबाण 08/01/2020 - 19:14
तुम्ही तथाकथित बुद्धीवादी आहात का ? तुम्ही तथाकथित विचारवंत आहात का ? तुम्ही इतर कोणत्याही देश उपयोगी कार्यक्रमात न दिसाणारे परंतु देशविघातक रॅली मध्ये आवार्जुन भाग घेणारे बॉलिवूड कलाकार आहात का ? जरा कुठे खुट्ट झाल कि तुम्ही विचार स्वातंत्र्य, प्रदर्शन स्वातंत्र्य यावर ट्विट करुन देशाला उपदेश देता का ? वरील प्रश्नांचे उत्तर जर नाही असेल तर तुम्हाला काश्मिर बद्धल जिव्हाळा, ममत्व, चिंता आणि काळजी करणार्‍या, त्रिभुवनात एकमेव असलेल्या त्या रणरागिणीच्या भावना कश्या बरे समजतील ? असो... लोकांचे मनोरंजन करण्यासाठी खाली उपाय योजना करुन जात आहे :-

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Mushkil Bada Yeh Pyaar Hai... :- Gupt

माहितगार 08/01/2020 - 22:57
मदनबाण, बाहेरचे तर बाहेरचे महाराष्ट्रातल्या मराठी लोकांची आडनावे देशाच्या एकसंघतेस खिळखिळ्या करु इच्छित बाजूंनी दिसली कि स्वतःच्या पंचेंद्रीयांवर विश्वास ठेऊ नये वाटते पण जे होते ते सत्यही आहे. अनेक मराठी आडनावे मंडळी हिंदी इंग्रजीतून बोलताना दिसणारी देश विरोधी वक्तव्यात दिसली की खरेच मराठी आहेत का तपासून पहातो मूळची मराठी कुटूंबातलीच आहेत हे पाहिले कि वैषम्य वाटते. केवळ माध्यमांचा प्रभाव आहे, पालक चुकताहेत की देशाच्या एकात्मतेची आस देण्यास गुरुजन अपयशी होत आहेत ? अपयश नेमके कुणाचे आणि नेमकी कारण मिमांसा काय आहे ?
लेखनविषय:
संस्कृती
धर्म
इतिहास
वाङ्मय
मुक्तक
साहित्यिक
लेखनप्रकार
बातमी
मी मागे एक महाराष्ट्रीय स्त्री जेव्हा देशाची लाज काढते ? :( नावाचा लेख लिहिला. इंटरेस्टींगली संदर्भाचा व्हिडीओ कदाचित माजी पाकिस्तानी राजदूतांनी चुक उमगल्या नंतर कधितरी हळूवार डिलीट केला त्यामुळे त्या लेखात पोक्ळी निर्माण झाली होती. त्याच महाराष्ट्रीयन स्त्री लेखिकेस स्वदेश विरोधाचे काम सध्या कसे चालू आहे हे माहित नाही पण केवळ स्वदेश विरोध पुरेसा नसतो त्याचा गवगवाही झाला पाहिजे तर गवगवा चालू ठेवणारे आणखी नव्या मराठी कथालेखिकेचे नाव पुढे आले आहे. तर सदर मराठी लेखिका हिवाळ्याची गार हवा खाण्यासाठी बाहेर निघते.

पंखा

मायमराठी ·

Cuty 05/01/2020 - 11:28
शाळेतले दिवस पुन्हा आठवले. आठवणी ताज्या झाल्या.

मायमराठी 11/01/2020 - 19:52
सर्व अभिप्रायांबद्दल मनःपूर्वक आभार. ही गेल्या वर्षी एप्रिलमधली गोष्ट.

Cuty 05/01/2020 - 11:28
शाळेतले दिवस पुन्हा आठवले. आठवणी ताज्या झाल्या.

मायमराठी 11/01/2020 - 19:52
सर्व अभिप्रायांबद्दल मनःपूर्वक आभार. ही गेल्या वर्षी एप्रिलमधली गोष्ट.
लेखनविषय:
मुक्तक
साहित्यिक
जीवनमान
लेखनप्रकार
प्रकटन
विचार
लेख
अनुभव
विरंगुळा
।। पंखा ।। एप्रिल- मे मधील दहावीचे सुट्टीतले वर्ग सुरू होते. गरागरा फिरणाऱ्या पंख्याखाली बसूनही घामाच्या धारा लागलेले विद्यार्थी , त्या धारांशी रुमालांनी लढत होते. मधेच वहीच्या पुठ्ठ्यांनी वारा घ्यायचा फुका प्रयत्न. आजकालचे पुठ्ठेही तसे तकलादूच. मुलंमुली भिजलेल्या चोळामोळा झालेल्या रुमालाने कसेबसे स्वतःला गोळा करत करत अभ्यासाकडे नेत होते. एरवी तसाही गणिताने घाम फुटतोच त्यात उन्हाळ्याच्या नवीन समीकरणांची भर पडली होती! अचानक न जाणे कुठून एक बुलबुल पक्षी खिडकीतून पंख्याकडे झेपावला.
Subscribe to साहित्यिक
© 2026 मिसळपाव