मिपावर तर नक्कीच.

पण कोकणात लक्ष ठेवूनही काही उपयोग नसतो. कामाला येतात ते उपकार केल्यासारखे. आमच्या काजूच्या बागेत बिया गोळा करायला येतात त्यांची कामाची पद्धत सांगते. सकाळी ९ वाजता येणार. आल्या की एकदा चहा करून पिणार. मग काजुबिया गोळा करायला सुरुवात. जेमतेम बारा झाले की थांबल्या. गेल्या घरी जेवाययला. तीन वाजता परत येतात. साडेचार वाजता परत एकदा चहा करून पितात. साडेपाच सहा झाले की निघाल्या घरी. एवढे करून दिवसभरात १०/१२ किलो बिया गोळा करत्तात. तेच आम्ही तीन तास काम केले तर १० किलो बिया गोळा करतो. मधे पानतंबाकू खाणे, चहा पाणी यात किती वेळ जातो परमेश्वराला माहीत. त्यांच्या घरच्या शेतीची कामे, पालख्या, जत्रा यासाठी नित्य आणि नैमित्तिक सुट्या सतत चालूच असतात. त्या दिवसात आम्ही तिथे हजर नसलो तर चोराना बागेत मुक्त प्रवेश. हा, आम्ही तिथे शेतघरात रहात नव्हतो तेव्हा काही इरसाल बाया संध्याकाळी सगळ्या घरी गेल्यावर परत येऊन पटापट मिळेल तेवढ्या बिया उचलून पळून गेलेल्याही सापडल्या आहेत. काजू बिया १००/१५० रुपये किलो म्हटले तर रोज २ किलो बिया चोरून नेल्या तर तीन महिन्यात एकेकीकडे मजुरीव्यतिरिक्त शंभरेक किलो बिया नक्कीच जात असतील. या गोष्टीला काही इलाज नाही. खविसासारखे वागले तर झाडांचे नुकसान करणे, शेतघराचे नुकसान करणे असे प्रकार गेल्याच वर्षी अनुभवले आहेत. अर्थात मुविंशी बोलणे झाले त्याप्रमाणे ते असले पीक घेणार नाहीयेत. पण सावध रहावेच लागेल. कोकणी मजुरांकडून काम काढून घेणे भयंकर त्रासाचे आहे. मुवि, तुम्ही नाम कडून काही लोक आणणार होतात ना?

विदर्भातली परिस्थिती फार वेगळी आहे. आमच्या मामाने ह्या दराला त्रासूनच विदर्भात शेती करणे सोडून दिले. तुम्ही ज्याला त्रास म्हणता, जसे "अगदी भाकरी खायला बसलो तरी डोक्यात दांड (पाट) कुठं घालायचे, वखराच्या सरी कुठल्या दिशेने पक्क्या करायच्या म्हणजे ट्रॅक्टर किंवा बैलजोडी शेतात शिरायला अन बाहेर पडायला सोपे पडेल हे ठरवावे लागते, शेजाऱ्याने तूर कपाशीतल्या ओळी दाबू नये अन आपलेही नुकसान होऊ नये त्याप्रकारे वरंबी कश्या घालाव्या, पाट फोडून गाठ कुठं पडल ती अशी असावी की थकलेली बैलजोडी पीक न तुडवता तिथं पाण्यावर आणता यायला हवेत, एक न एक हजार मुद्दे असतात," अगदी तसाच त्रास २० वर्षे गुलामगिरी करतांना भोगला आहे. उद्या ट्रे वर्क कुणाला द्यायचे? केबल पुलींग कुणाला द्यायचे? २ पेयर आधी टाकू का १६ पेयर? जंक्शन बॉक्स लावले खरे, पण त्याची झाकणे नीट लागत नाहीत, त्यांचे ग्रीसींग करायला हवे. अद्यापही साईट वर मल्टी मीटर आलेले नाहीत. उद्या मीटींग मध्ये हा पॉइंट येणारच. ट्रान्सपोर्टवाला जाण्या-येण्याचे अंतर वाढवत आहे.त्याला आत्ता दाबला तर ऐनवेळी दुसरा कुठूण आणायचा? पुढच्या आठवड्यापासून रोझे चालू होणार.त्या आधीच जड कामे उरकून घ्यावी लागणार. हार्ट कम्युनिकेटर एकच आहे त्यामुळे वर्क-शॉप मध्ये कॅलिब्रेशनचा स्पीड कमी पडतोय.गेले ३ महिने बोंबलतोय पण अद्यापही दुसरा हार्ट कम्युनिकेटर साईट वर नाही. ३ महिन्यांनी लूप टेस्ट चालू होइल आणि अद्यापही मेगरिंग मशीन नाही.तो शर्मा सध्या देतोय पण त्याला रोज त्यासाठी बाटली द्यावी लागते. असो, कुणाला गुलामगिरीत सुख तर कुणाला स्वमर्जीने २ घास खाण्यात समाधान. पण बापू एक सांगू..... साला कितीही त्रास झाला तरी, बायकोच्या हातचा वरण-भात खाल्ला की, सगळे टेंशन खल्लास. आणि खूपच त्रास व्हायला लागला की, सरळ एखादा मिपा कट्टा करायचा.