उजव्या सोंडेचा गणपती

सोवळे हे एक रेशमी वस्त्र असते ते नेसावयाचे असले तर ते मऊ असण्याची आवश्यकता आहे. गणपती चे सोवळे म्हणजे काय? पूजा करणार्‍याने जर हे काही असे सोवळे नेसणे अपेक्षित असेल तर ते कडक कसे असू शकेल? यात पूजेमधल्या फरकाचा काय संबंध असू शकतो? काहीतरी कुठेतरी गोंधळ होतो आहे.

पण गणपतीची सोंड उजवीकडे असते अन डावीकडे असते,त्यात देखिल काही गोम आहे ही माहिती ह्या लेखातुन मला कळाली म्हणुन हा लेख माझ्या करिता माहितीपुर्ण आहे.

ती देवी रिद्धी असावी कारण सिध्दीविनायकाच्या मुर्ती मध्ये गजाननाची सोंड हि उजव्या बाजुस सिद्धी कडे वळलेली असते असे म्हणतात..

दुकानदारानं का परावृत्त केलं हे कारण शुचि, तूच लेखात लिहीलं आहेस, 'सोवळं कडक असतं'. आता मला विचारशील तर गणपतीचं सोवळं कडक असतं का नाही याचं खरं-खोटं आधी ठरवावं लागेल आणि ते ठरवण्यासाठी गणपतीला उत्तरं द्यावी लागतील. तेव्हा गणपतीबद्दल माहित नाही, पण काही माणसांच्या लेखी उजव्या सोंडेच्या गणपतीचं सोवळं (म्हणजे काय असतं ते ही मला माहित नाही) कडक असतं. आता अशीच काही माहितीची देवाणघेवाणः १. ओवळा नावाचं गाव ठाण्याच्या जवळ आहे. २. 'म्हैस'मधे पुलं "... सुपे, रोवळ्या,फणस, इ.इनी आपल्या जागा सोडल्या" असा उल्लेख करतात. यातल्या 'रोवळ्या' म्हणजे काय? ३. अतिअवांतरः पुलंच्या उल्लेखावरून आठवलं, 'आयुका'त आजपासून १२ नोव्हेंबरपर्यंत पुलंच्या जयंतीनिमित्त पुलस्त्य आठवडा साजरा होणार आहे. यातले कार्यक्रम विशेषतः शाळेतल्या विद्यार्थ्यांसाठी असतील, पण मोठ्यांनीही जाण्यास हरकत नाही. संध्याकाळी आकाशदर्शनाचे कार्यक्रम होतील. (बाकीच्या भाषांतराचा कंटाळा आल्यामुळे मला आलेलं इमेल तसंच चिकटवत आहे.) The activities planned are Science experiment demonstrations, Learning how to indulge in basic Astronomy, Story-telling drama about Constellation, Question-Answer sessions, Public talks and exciting Sky Watching sessions with telescopes at night. These activities will repeat daily in a pre planned schedule (given below) from 2:00 pm to 10:30 pm. The venue would be the Chandrasekhar Auditorium and the Science Park of IUCAA. There are no fees charged for any session. However seats for various sessions will be given strictly on first-come-first-served basis until all the seats are taken. For the sky watching session Free passes are being issued, which can be collected from the security office of IUCAA. IUCAA invite the parents and guardians to bring wards to participate in these activities on any one of these six days according to their convenience. In case a large group is coming from a school or an organization then they are requested to confirm their participation in advance. कार्यक्रमाची रूपरेखा 2:00 pm to 3:00 pm : Science Toys Demonstration 3:30 pm to 4:30 pm : Visual Astronomy learning session 5:00 pm to 5:30 pm : Astro-drama – 'Constellation Stories' 6:00 pm to 7:00 pm : Public Lecture by various scientists 7:30 pm to 10:30 pm : Skywatching sessions ( in 1 hr batches ) subject to the weather - in-case of cloudy sky IUCAA plans to conduct extra show on some other day. Contact IUCAA reception number - 25604 100 In-case of any special request Mr Samir Dhurde / Aparna Joshi may be contacted via above number

पुण्याच्या सारसबागेतील गणपती बहुदा उजव्या सोंडेचा आहे. त्याची पूजा करण्याची पद्धती किंवा वर शुचि ताईंनी सांगितलेल्या असंख्य गोष्टी फारश्या निराळ्या पद्धतीने केल्या जातात असे ऐकिवात तरी नाही. त्यामुळे उजव्या सोंडेच्या गणपतीची पूजा विशेष पद्धतीनेच करावी लागते असे दिसत नाही.

पण जी काय प्रथा आहे ,रीत आहे , नियम आहे जे काही आहे ते त्यांना माहिती म्हणून हवे असेल.

मीदेखील तीच माहिती दिली आहे.. 'एक तत्व नाम..' आणि 'निर्व्याज भक्ति..' हा एकच नियम आहे, रीत आहे..! बाकी उजवी सोंड, डावी सोंड, अशी सगुण रुपं अनेक असू शकतील. परंतु त्या अनुषंगाने येणार्‍या कडक-मवाळ सोवळं-ओवळं वगैरे गोष्टी केवळ अवडंबर आहे.. 'अरे बापरे..! तो तर उजव्या सोंडेचा गणपति आहे.. त्याची पूजा-अर्चा नीट झाली नाही, एकदष्णी, आवर्तनं वगैरे नीट झाली नाहीत तर तो कोपेल..!' अशी मग वर्षानुवर्ष भिती घातली जाते..! असो.. तात्या.

प्रयत्न करायचे म्हणजे तुमचा विश्वासही झाला. तुम्ही अंधश्रद्धा पसरवण्याचा हा उद्योग थांबवावा अशी तुम्हाला कळकळीची विनंती आहे. मिसळपाव संपादकांनी याकडे लक्ष पुरवावे.