आयुर्वेदाला वैज्ञानिक ज्ञानशाखा मानावे का?

ग
ग्रेटथिन्कर यांनी
 ·  लेख
लेख
आयुर्वेद हि भारतीयांनी जगाला दिलेली देणगी आहे असे म्हणतात. आयुर्वेदात अनेक औषधी काढे ,आसवं यांचा वापर केला जातो. आयुर्वेदात वात, कफ, पित्त अश्या तीन प्रकृत्ती मानल्या गेल्या आहेत, त्याद्वारे निदान करण्याची पद्धत आहे. प्रश्न असा आहे कि वैज्ञानिक कसोट्यांवर आयुर्वेदाचे वात कफ पित्त आदी विचार सत्य ठरतात का? double blind trial पद्धतिने आयुर्वेदीक औषधांचे परिक्षण झाले आहे का? या औषधांची काढ्यांची आसवे वगैरेची bioavailability ,metabolism, pregnancy category ,side effects विषयी अभ्यास झाला आहे काय? असल्यास त्याची माहिती कुठे मिळेल. एकुणात आयुर्वेदाला वैज्ञानिक ज्ञानशाखा मानावे का?
वर्गीकरण
76095 वाचन
💬 प्रतिसाद (196)

प्रतिक्रिया

नक्शत्त्रा
Fri, 02/08/2013 - 10:44 नवीन
आनन्दिता -पण तुज भाचा किती खर बोलला .........हि नवीन पिढी जोपर्यंत असे विचार मनात बिम्बवणार नाही, तोपर्यंत कितेक ड्रॅगन बघायला मिळणार देव जाने.

jaypal
Fri, 02/08/2013 - 11:08 नवीन
प्रास कॉलिंग प्रास प्रास कम ईन प्रास कम ईन

अनुराधा१९८०
Fri, 02/08/2013 - 11:41 नवीन
double blind trial पद्धतिने आयुर्वेदीक औषधांचे परिक्षण झाले आहे का?
झालेली नाही कुठल्याही प्रकारची trial. double blind तर फारच लांब राहिली. अश्या trials आधी कराव्यात आणि मग ऑषधे विकवीत.

बाबा पाटील
Fri, 02/08/2013 - 12:40 नवीन
जगात कुठलेच शास्त्र पारिपुर्ण नसते,प्रत्येक शास्त्राला त्याच्या काही मर्यादा निश्चितच असतात,उदा.आधुनिक शास्त्रामध्ये,संधीगत वात्,मुत्राश्मरी,सगळ्या आजारांचे मुळ असणार्‍या पचनाच्या तक्रारी,सिरोटीक लिव्हर्,असायटीस यासारख्या आजारांवर उपचार नाहीयेत्,तेथे आयुर्वेद अत्यंत उत्कृष्ठ काम करतो,सोरियॅसिस सारखा आजार अ‍ॅलोपॅथी बरीच करु शकत नाही,तेथे आयुर्वेदीय औषधपद्धती ४ ते ६ महिन्यात हा आजार पुर्ण बरा करते,पण तुम्ही सर्जिकल प्रोसिजर मध्ये आयुर्वेदाचा आग्रह नाही धरु शकत.ही त्याची निश्चित मर्यादा आहे. त्यामुळे आयुर्वेद हे शास्त्रच नाही हा दावा खरच चुकीचा आहे.

पिंपातला उंदीर
Fri, 02/08/2013 - 13:20 नवीन
अहो काही लोकांच्या मते रामायण-महाभारतमध्ये विमान आणि अणुबॉम्ब यांचा पण उल्लेख आहे. वेदम वाक्यं प्रमाणं हे माहीत नाही का? यातून उज्वल हिंदू संस्कृतीचा इतिहास कळतो.

विकास
Fri, 02/08/2013 - 18:43 नवीन
विषय काय चाललाय, तुम्ही काय लिहीताय? ज्यांचे म्हणणे आयुर्वेद हे सायन्स आहे असे आहे, त्यातील कोणीही असले काही बरळले नाही. पण विषय नसताना जात आणि धर्म काढला नाही तर स्वतःचा निधर्मीपणा दिसत नाही असे कुठेतरी वाटत असावे आणि त्याव्यतिरीक्त चर्चेत लिहीण्यासारल्जे माहितीपूर्ण काही माहीत नसावे असेच असले प्रतिसाद वाचले की वाटते. असो,
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

पिंपातला उंदीर
Fri, 02/08/2013 - 20:58 नवीन
सर्वप्रथम मी कुठल्याही जाती-धर्मावर टीका केलेली नाही. नंबर २ मागच्या काही धाग्यांवर मी मांडलेली मत पटत नाहीत म्हणून इथे गुस्सा होऊ नका. नंबर ३ हे नेटवरच virtual life एवढ सीरीयस घेऊ नका हो. लोभ असावा.
↩ प्रतिसाद: विकास

विकास
Fri, 02/08/2013 - 21:39 नवीन
#१ & २: मी टिका केली असे कुठे म्हणले? नको तेथे जाती-धर्म काढता, हे दाखवून दिले, इतकेच. आणि ते विधान हे वास्तव आहे. #३: virtual life सिरीयसली घेयचे का नाही हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे. तुम्ही मात्र जातीय आणि धार्मिक आणि ते देखील काही माहीती नसताना लिहू नका असे मी नक्की विनंती म्हणून म्हणेन.
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

विश्वनाथ मेहेंदळे
Sat, 02/09/2013 - 00:00 नवीन
विकासराव, काही कुत्री ट्रेनिंग दिलेली असतात. त्यांना आपण बस म्हणायला सांगितले की बसतात, बऱ्याच ट्रिक करून दाखवतात. त्यांच्याकडे प्रेमाने बोलून फायदा असतो. कधीमधी खाऊ दिला तर खुशही होतात. पण हेच पिसाळलेल्या कुत्र्यांकडे करून चालत नाही. ती चावायला अंगावर येतात. त्यांना एकतर स्वतः ठोकून काढावे किंवा म्युनिसिपालिटीला फोन करावा. काय म्हणता ;-) टीप :- हे नेटवरच virtual life आहे. एवढ सीरीयस घ्यायचे नसते. त्यामुळे मी काहीही उपमा देऊ शकतो.
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

पिंपातला उंदीर
Sat, 02/09/2013 - 09:15 नवीन
उतार वय, आयुष्यात काही भरीव न केल्यामुळे आलेले frustration , आयुष्यात नैराश्य असणे अशा काही गोष्टी तुमच्या आयुष्यात आहेत. त्यामुळे याचा अर्थ हा नाही के ते फ्रस्ट्रेशन इथे काढावे. तुमच्यासारख्या सीनियर सिटिज़न ला असली भाषा वापरणे शोभत नाही. हा माझा शेवटचा प्रतिसाद. आणि शेवटच my sympathies.
↩ प्रतिसाद: विश्वनाथ मेहेंदळे

विश्वनाथ मेहेंदळे
Sat, 02/09/2013 - 15:32 नवीन
तुमच्यासारख्या सीनियर सिटिज़न ला असली भाषा वापरणे शोभत नाही.
आणि विकास यांच्याशी तुम्ही उद्धटपणे वागलात ते शोभले वाटते तुम्हाला. वरून एक वाक्य आधी माझ्यासारख्या सीनियर सिटिज़नचा पाणउतारा करणे पण शोभले वाटते. आता असेल आमचे उतार वय, नसेल काही भरीव केले आम्ही, असू आयुष्यात निराश आम्ही, पण हे असे चारचौघात बोलणे शोभले काय ?? वडीलधाऱ्या माणसांशी असे बोलतात होय ???
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

पैसा
Sun, 02/10/2013 - 09:43 नवीन
विमे काका होते ते आजोबा कधी झाले? मला वाटलं होतं हा धागा शिरेस आहे म्हणून! इथे भलताच विनोदी प्रकार चालू आहे! =))
↩ प्रतिसाद: विश्वनाथ मेहेंदळे

कवितानागेश
Sun, 02/10/2013 - 09:54 नवीन
अमोल उद्गीरकर काकांनी लहानपणी आजोबा-आजींचा हातचा मार खाल्लीला दिसतोय. आजोबा लोकांवर इतके कावलेले दिसतायत ते! ;) अजून एक अवांतर प्रश्नः आयुष्यात भरीव काही केलेल्यांनी काहीही बोललेले चालते का? - विमेआजोबांच्या नातीची वर्गमैत्रिण
↩ प्रतिसाद: पैसा

दादा कोंडके
Tue, 02/12/2013 - 02:35 नवीन
हसून हसून डोळ्यातून पाणी आलं हो! :))
↩ प्रतिसाद: विश्वनाथ मेहेंदळे

परिकथेतील राजकुमार
Mon, 02/11/2013 - 15:26 नवीन
उतार वय, आयुष्यात काही भरीव न केल्यामुळे आलेले frustration , आयुष्यात नैराश्य असणे अशा काही गोष्टी तुमच्या आयुष्यात आहेत.
=)) =)) अहो तो 'विश्वनाथ' लोकाच्या आयुष्यात नैराश्य आणेल. त्याला कसले येतेय नैराश्य.
हा माझा शेवटचा प्रतिसाद. आणि शेवटच my sympathies.
बघा, आले की नाही तुम्हाला नैराश्य. बाकी, तुम्ही अजून थोडी चर्चा करून ह्या धाग्यावर काही भरीव कामगिरी करावी असे वाटते.
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

विश्वनाथ मेहेंदळे
Mon, 02/11/2013 - 22:44 नवीन
अहो तो 'विश्वनाथ' लोकाच्या आयुष्यात नैराश्य आणेल. त्याला कसले येतेय नैराश्य.
हीहीही !!!
↩ प्रतिसाद: परिकथेतील राजकुमार

निनाद मुक्काम …
Sun, 02/24/2013 - 01:26 नवीन
परा ने हे बाकी मनापासून लिहिले आहे असे वाटते. ;)
↩ प्रतिसाद: विश्वनाथ मेहेंदळे

मृत्युन्जय
Sat, 04/06/2013 - 13:05 नवीन
लोकांना कमालीचे नैराश्य आणुन वर असे निर्लज्जपणे हसायचे म्हणजे तर कळस झाला अक्षरशः. कुठे फेडाल ही पापे विमेकाका (की आजोबा? नक्की तुमचे ष्टेटास काय आहे आहे सध्या ते सांगा बरे). असो. मी याचा जाहीर णिषेध नोंदवतो. एक आंतरजालीय पेटिशन काढावी असाही विचार आहे. तुमच्या वेद पुराणांमुळे खुप माजले आहात तुम्ही. तुम्हाला कंपल्सरी अ‍ॅलोपॅथिक औषधे खायला घालीन म्हणतो. अजुन बरेच काही लिहायचे आहे. पण तुर्तास एवढेच. मनुवादी कुठचे.
↩ प्रतिसाद: विश्वनाथ मेहेंदळे

मोदक
Wed, 02/13/2013 - 02:09 नवीन
जाऊ द्या हो अमोल शेठ.. मेहेंदळेकाकांची जालीय वाटचाल बघून त्यांचा समीक्षकी खाक्या लगेच लक्षात येतो. बद्धकोष्ठी प्रतिसाद देवून आपल्यासारख्यांना नाऊमेद करतात हे सगळे म्हातारे लोक. माझा तुम्हाला पाठिंबा आहे. (मात्र तो चुकून घेतलाच तुम्ही, तर नक्की काय कराल हाही एक प्रश्नच आहे.!)
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

विश्वनाथ मेहेंदळे
Fri, 02/08/2013 - 23:51 नवीन
नंबर ३ हे नेटवरच virtual life एवढ सीरीयस घेऊ नका हो.
हे तुम्ही पण लक्षात ठेवा म्हणजे झाले. भविष्यात कधी गरज पडेल सांगता येत नाही.
↩ प्रतिसाद: पिंपातला उंदीर

दादा कोंडके
Fri, 02/08/2013 - 14:08 नवीन
फक्त अनुभव आणि विश्वास यांच्या कसोटीवर उतरलेल्यांनी आयुर्वेदीक उपचार करावे उगाच त्याला शास्त्र वगैरेचा दर्जा कशासाठी द्यायचा?

गवि
Fri, 02/08/2013 - 14:22 नवीन
सर्वजण प्रासची आठवण काढताहेत आणि मत मागताहेत. प्रासभाऊने लिहीलेला हा लेख ज्यांनी वाचला नसेल त्यांच्यासाठी: http://www.misalpav.com/diwali2012/ayurved_way_of_life

jaypal
Fri, 02/08/2013 - 14:29 नवीन
गवि. धागा वाचन खुण म्हणुन साठवला आहे
↩ प्रतिसाद: गवि

केदार-मिसळपाव
Fri, 02/08/2013 - 14:40 नवीन
मला आपल्या आयुर्वेदिक पद्धतीन्वर विश्वास आहे बुआ.. १० वषान्पुर्वी मला काविळ हा रोग झाला होता. म.ब.ब.स. वैद्यान्कडे जाउनही काही फरक पडत नव्हता. मग औरन्गाबाद च्या जवळ भेन्डाळा गावाजवळच्या एका वैद्यबुवान्बद्दल ऐकले. ते म्हणे नाकात काही औषधाचे थेम्ब टाकतात ज्याने काविळ बरा होतो. हा उपाय पण करावयाचे ठरवले. तिथे जाउन त्या वैद्यबुआन्कडुन औषध नाकात टाकुन घेतले. वैद्यबुआ म्हणाले कि म्हणाले कि इथुन पुढे ३-४ दिवस नाकाद्वारे सतत पिवळा स्त्राव (त्यान्च्या शब्दात काविळ) बाहेर येइल तो एका कोरड्या फडक्याने साफ करत जा. पुढे म्हणाले की आता काळजी सोडा आणी फक्त आठवडाभर आराम करा.(तिथे जमलेली लोक तर मजेत म्हणाली कि बाहेर टपरीवर भजी खाउन गेलात तरी चालेल. आम्ही मात्र इथे आमच्या म.ब.ब.स. वैद्याचा सल्हा ऐकला कि यक्रुताला तेल्-तुप सध्या पुर्णपणे बन्द). उपचाराचे शुल्क फक्त २० रुपये (१९९७ चि गोष्ट आहे ही). पुढील १० दिवसानन्तर मी पुर्ण बरा आणी कालीजात जायला लागलो.

अनुराधा१९८०
Fri, 02/08/2013 - 21:07 नवीन
काविळ ही स्वता शरीरच बरी करते. आपण फक्त पथ्य पाळुन बरे होण्याला मदत करायची असते. काही केले नाही तरी काविळ बरी होते, त्यामुळे तुम्ही एकुन ७-१० दिवस घालवल्यानंतर ती बरी झाली, नाकात ऑषध घातल्यामुळे नाही
↩ प्रतिसाद: केदार-मिसळपाव

केदार-मिसळपाव
Fri, 02/08/2013 - 14:45 नवीन
मानावी. ज्या ज्या गोष्टीने माणसच्या उत्कर्षात भर पडते आणी ज्या गोष्टीची तार्किक पद्धतीने उकल करता येते त्याला वैज्ञानिक ज्ञान म्हणता येइल. असे बुआ मला फक्त वाटते. मी आयुर्वेदाला वैज्ञानिक ज्ञानशाखा मानतो.

ग्रेटथिन्कर
Fri, 02/08/2013 - 14:48 नवीन
double blind trial विषयी विकीपेडीयावरची माहिती.सर्वात शेवटची ओळ वाचा. A blind or blinded experiment is a scientific experiment where some of thepeople involved are prevented from knowing certain information that might lead to conscious or subconscious bias on their part, thus invalidating the results. For example, when asking consumers to compare the tastes of different brands of aproduct, the identities of the product should be concealed –otherwise consumers will generally tend to prefer the brand they are familiar with. Similarly, when evaluating the effectiveness of a medical drug , both the patients and the doctors who administer the drug may be kept in the dark about the dosage being applied in each case – to forestall any chance of a placebo effect , observer bias ,or conscious deception. Blinding can be imposed on researchers, technicians, subjects, funders, or any combination of them. The opposite of a blind trial is an open trial . Blind experiments are an important tool of the scientific method , in many fields of research— medicine , psychology and the social sciences , natural sciences such as physics and biology , applied sciences such as market research , and many others. In some disciplines, such as drug testing, blind experiments are considered essential हा विकी दुवा. http://www.wikipedia.org/wiki/Blind_experiment

गवि
Fri, 02/08/2013 - 14:51 नवीन
जगात कोणतीच थिअरी परिपूर्ण नाही. अ‍ॅलोपथी (याचा उल्लेख मॉडर्न मेडिसिन असा करावा हेच योग्य) त्यातल्यात्यात प्रमाणित, डॉक्युमेंटेड आणि शिस्तबद्ध आहे. (उदा. अमुक औषधातील अमुक द्रव्याने हा वाईट परिणाम होऊ शकतो, इव्हन काही जणांना टॉलरेट न झाल्यास मृत्यूही येऊ शकतो हे सोबतच्या पत्रकातही स्वच्छ आणि प्रामाणिकपणे लिहीलेलं असतं.) इथे लपवाछपवी नाही. अचाट दावे नाहीत. कोणत्याही रोगावर हमखास इलाजाची ग्यारंटी नाही. अमुक एका डॉक्टरांच्या "हाताला" जास्त "गुण" येतो अशातला प्रकार नाही. अमुक औषध, मग ते त्या क्वांटिटीत कोणीही दिलं तरी परिणाम सारखाच. मात्र मुळात योग्य डायग्नोसिस करण्यातलं ज्ञान मात्र अ‍ॅलोपथीतही डॉक्टरसापेक्ष राहणारच. आयुर्वेदातलं प्रत्येक औषध अक्सीर नसेलही, पण काहीना काही द्रव्य शरीरात जातंय तोपर्यंत परिणामांची अपेक्षा आणि चर्चा करण्यासाठी वाव राहतोच. आयुर्वेद हे निश्चितच मॉडर्न सायन्स नव्हे, पण ती क्वॅकरीदेखील नव्हे. त्याला एक "पोटेन्शियल शास्त्र" म्हणून बघायलाच हवं. होमिओपथीमधे औषधाचा अंशच शरीरात जात नसल्याने चर्चाच खुंटते, आणि "अ‍ॅट बेस्ट प्लासेबो अँड अ‍ॅट वर्स्ट क्वॅकरी" असं होमिओपथीचं वर्णन करावं लागतं. होमिओपथीत नुसत्याच पर्सनल स्टोरीज असतात. दिलेल्या औषधात मुळात औषधाचा एक तरी रेणू डिटेक्ट करुन दाखवा म्हटलं की तिथेच अडतं सगळं.. परत टंकावे लागू नये म्हणून तपशील इथे पहा आयुर्वेदाची थिअरी मुळातूनच वेगळी आहे. ती खरी मानली तर अन्य पथी चुकीच्या मानाव्या लागतील.. आयुर्वेदात काटेकोर परीक्षण आणि तत्सम कसोट्यांवर किती सिद्धता झाल्या आहेत हे माहीत नसलं तरी त्यामधे "औषधी द्रव्य थेट नैसर्गिक स्वरुपात/अर्काच्या रुपात रुग्णाच्या शरीरात जाणं" ही घटना घडते आहे. त्याचा परिणामही अनेक केसेसमधे दिसतो. त्यातल्या काही औषधींचं विश्लेषण करुन त्यातला मूळ घटक आणि त्याचा रोगावर होणारा परिणाम यातला कार्यकारणभाव सिद्ध झालेला आहे. आयुर्वेद आणि अन्य सर्व बाजूला ठेवून केवळ एक थॉट एक्स्पिरिमेंट करता येईल: समजा अश्मयुगीन काळात कोणाचा पाय मुरगळला, तर त्यावर गारपिटीत हाती लागलेला बर्फ टेकवला की तात्पुरती का होईना वेदनामुक्ती मिळते असा अनुभव घेऊन बर्फ हे वेदनेवर "औषध" म्हणून वापरलं गेलं असेल. याचं स्पष्टीकरण म्हणून बर्फाची प्रवृती शांत असते आणि वेदनेची प्रवृत्ती तीव्र असते, त्या एकमेकींना रोखतात असं काही लिहीलं गेलं असेल. (हे फक्त उदाहरण आहे) नंतर प्रगती झाली तेव्हा त्या बर्फाने तापमान कमी होऊन त्या वेदनाग्रस्त भागातल्या रक्तपुरवठ्यावर किंवा अदरवाईज घटकांवर काय परिणाम होतो आणि त्यामुळे वेदनेची जाणीव कशी कमी होते याचा उलगडा झाला. त्याउपर जाऊन त्या पेशींवर तसाच परिणाम बर्फाशिवाय करता येईल असं रसायन शोधलं गेलं. प्रयोग करुन वजनानुसार नेमका डोस ठरवला गेला.. या सर्व पार्श्वभूमीवर, हजारो वर्षांनी आजही बर्फ लावला की वेदना कमी होतेच..त्यामुळे आजरोजी केवळ अश्मयुगीन "कारणमीमांसा" बाद करा, "तीव्र" "शांत" हे कसले शास्त्र असं म्हणून बर्फाचा उपयोग अतएव औषधत्वच बाद करा असं नव्हे.. जिथे त्याचे परिणाम गंभीर होऊ शकतात तिथे पुन्हा एकदा नव्या कसोटीवर चाचण्या हव्यात (उदा. संपूर्ण शरीर बर्फात बुडवणे अशी पोटेन्शियली प्राणघातक चिकित्सा असेल तर नवीन पद्धतीने चाचण्या घेऊन रिस्क बेनिफिट पाहिला पाहिजे) ओव्याचा अर्क खाऊन पोटदुखी थांबते आणि दुष्परिणाम होत नाहीत हा अनुभव सामान्यजनांना अनेकदा येऊन गेलेला असताना त्याची चाचणी केली नाही तरी ठीक असं वाटू शकेल, पण अशा वेळी ओव्यापासून अधिक प्रमाणित औषध बनवायचं असेल किंवा मूळ रेणू शोधायचा असेल तर संशोधन करता येईल.. शिवाय आयुर्वेदाला चाचण्यांची भीती किंव वावडं आहे असाही भाग नाही. उत्तम संशोधन आणि काटेकोर चाचण्यांना तोंड द्यायला नवीन आयुर्वेद तज्ञ तयार आहेत आणि तसं संशोधन होतंही आहे. मूळ तत्वांमधली काही आता कालबाह्य किंवा चुकीची ठरली तर ते मान्य करुन स्वतःला मूळ आणि होलिस्टिक अशा वैद्यकीय प्रवाहासोबत ठेवण्याचा प्रांजळपणा आयुर्वेदिक तज्ञ दाखवतील अशी मनापासून अपेक्षा आणि इच्छा आहे.

दादा कोंडके
Fri, 02/08/2013 - 16:09 नवीन
समजा अश्मयुगीन काळात कोणाचा पाय मुरगळला, तर त्यावर गारपिटीत हाती लागलेला बर्फ टेकवला की तात्पुरती का होईना वेदनामुक्ती मिळते असा अनुभव घेऊन बर्फ हे वेदनेवर "औषध" म्हणून वापरलं गेलं असेल. याचं स्पष्टीकरण म्हणून बर्फाची प्रवृती शांत असते आणि वेदनेची प्रवृत्ती तीव्र असते, त्या एकमेकींना रोखतात असं काही लिहीलं गेलं असेल. (हे फक्त उदाहरण आहे)
अगदी खरंय.
त्याला एक "पोटेन्शियल शास्त्र" म्हणून बघायलाच हवं.
हे पटलं नाही. आयुर्वेद बकवास आहे असं नाही पण ते शास्त्रसुद्धा नाही. जो पर्यंत मायक्रोलेवलला जाउन कारणमिमांसा होत नाही तोपर्यंत ते भरवश्याचं म्हणता येत नाही. हजार वर्षांआधी अनुभवावरून काही ठोकताळे काढले इतकच ते आता तेव्हडेच अ‍ॅप्लिकेबल होत असतीलच कशावरून? शास्त्र कशाला म्हणावं याचं पुस्तकी उत्तर मला माहीत नाही. पण त्याच्या उपयुक्ततेसाठी त्यातल्या मूळ नियमांचं 'सिंथसीस' करता यायला पाहिजे. म्हणूनच तर इतर शास्त्र प्रगत होत आहेत. शतकानुशतके आयुर्वेद तिथेच आहे. कारण ते शास्त्र नाहिये. आयुर्वेदातल्या औषधांचा फायदा म्वाडर्न मेडीसीन मधूनही समजाउन घेता येतोच. त्याचा फक्त फायदा असा की त्यातल्या औषधासाठी लागणारी घटकं घरगुती आहेत.

गवि
Fri, 02/08/2013 - 16:17 नवीन
"पोटेन्शियल शास्त्र" म्हणजे सध्या ऑलरेडी "शास्त्र"च असं नव्हे दादा.. पोटेन्शियल शास्त्र म्हणजे (पुढे कधीतरी) शास्त्र बनण्याची (कदाचित) क्षमता असलेली पद्धती... व्यक्तिगत निरीक्षणावरुन तरी प्रांजळपणा /शिस्त / पुरोगामित्व कमी पडतं बहुधा अशा प्रगतीसाठी. एक बीएएमएसच्या अभ्यासक्रमातलं पुस्तक मागे वाचण्यात आलं. बाकी तपशील आठवत नाही पण एका विभागात रुग्णाला रक्त देण्यासाठी रक्त प्यावे (पाजावे) असा उल्लेख आहे. शिवाय अमुक देताना पूर्वेकडे तोंड करावे (कारण पूर्वेकडे देव असतात असे अमुकने म्हटले आहे) -- कंसही पुस्तकातलाच.. त्यामधे पुढे जणू फूटनोट, किंवा जाताजाता टिपणी असावी तसा उल्लेख होता की "हल्ली सुईवाटेही रक्त देतात".. हा प्रॉब्लेम आयुर्वेदाच्या प्रगतीत धोंडा होऊ शकतो.. अरे सुईनेच रक्त द्यायला पाहिजे हे निर्विवाद मान्य झालंय.. रक्त प्यायलात तर ते पचेल आणि अन्य काही घटक मिळतील पण रक्त देण्याचा तातडीचा उद्देश सफल व्हायचा तर सुईनेच दिलं पाहिजे.. "प्यावे" हे परंपरागत असलं तरी आता ते खोडा.. किंवा सुईने द्यावे हे वर मुख्य जागी लिहून पूर्वी पीत असत असं जाताजाता लिहा... पूर्वेकडे तोंड करुन अमुक औषध द्यावे हे काढून टाका जर त्यात दम नाही हे सिद्ध झालं तर.. पोथीनिष्ठता हा आयुर्वेदालाच नव्हे इतरही बर्‍याच गोष्टींना महाशाप आहे...तसे तर पृथ्वी सपाट आहे असं समजणाराही पंथ आजरोजी शिल्लक आहे, आणि ते पृथ्वीच्या टोकावरुन खाली न कोसळता जगू शकतातच... :)
↩ प्रतिसाद: दादा कोंडके

अस्वस्थामा
Fri, 02/08/2013 - 20:42 नवीन
गवि.. तोडलंत.. !! माझ्या मनातला प्रतिसाद इतक्या चांगल्या स्वरूपांत मांडलेला इथे वाचून आनंद झाला.. त्यामुळे अगदी शब्दा-शब्दाशी सहमत.. गेल्या दोन प्रतिसादांमध्ये थोडक्यात या प्रश्नाचं बरंचस उत्तर आहे असं म्हणता येईल.
"पोटेन्शियल शास्त्र म्हणजे (पुढे कधीतरी) शास्त्र बनण्याची (कदाचित) क्षमता असलेली पद्धती..."
हे अगदी अचूक!
↩ प्रतिसाद: गवि

दादा कोंडके
Sat, 02/09/2013 - 00:33 नवीन
"पोटेन्शियल शास्त्र" म्हणजे सध्या ऑलरेडी "शास्त्र"च असं नव्हे दादा.. पोटेन्शियल शास्त्र म्हणजे (पुढे कधीतरी) शास्त्र बनण्याची (कदाचित) क्षमता असलेली पद्धती...
हे कळलं हो, पण पोटेंशिअल तरी का? काही थंब रुल्स सांगितले आहेत बस्स. आणि म्वाडर्न सायन्स आणि आयुर्वेद काही समांतर वैदक शास्त्र नाहियेत. जी हमखास औषधं (हळद वगैरे) म्हणून आयुर्वेदात सांगितलेले आहेत ती (काही) म्वाडर्न सायन्सच्या कसोटीवर खरी उतरतातच. कारण त्यात अ‍ॅलोपॅथीच्या औढधांचे गुणधर्म सापडतात. पण आयुर्वेद त्याची कारण देत नाही. (आणि उद्या जाउन आणखी इतर औषध जरी खरी उतरली तरी त्याला शास्त्र का म्हणावं?) कारण ती फक्त "अ‍ॅड हॉक" पधतीचे उपचार सुचवतात. (त्यामुळे तुलना करायचीच असेल तर त्या काळात असणारे इतर मागास समाजातल्या वैद्यकलेशी करावी ज्यांनी असे वेगवेगळे प्रयोग करून बघितले नाहीत, आणि त्याची नोंद केली नाही.) त्याची ओढून ताणून अ‍ॅलोपॅथीची तुलना का करायची? आणि त्याकाळी ते पुढारलेलं शास्त्र होतं आणि कलौघात ते नष्ट झालं असं ही नव्हे. कारण अगदी काही शतकं आधी (आत्ता वाटणार्‍या) साध्या साध्या रोगांनी राजेलोक दगावल्याचा इतिहास आहे. आणि फक्त वैदक शास्त्रच पुढारलेलं असू शकत नाही त्यामगे प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षपणे रसायनशास्त्रापासून इलेक्ट्रोनिक्सपर्यंत प्रगत हवं. असो.
↩ प्रतिसाद: गवि

निनाद मुक्काम …
Sun, 02/24/2013 - 01:33 नवीन
गवि ह्यांची एखादा विषय सुलभरीत्या कोणाच्याही गळी उतरविण्याची हातोटी मला भयंकर आवडते. त्याच्या प्रतिसादावर शक्यतो प्रतिवाद झालेला पहिला मिळाला नाही आहे. ह्यामुळे पॉपकॉर्न घेऊन बसलेल्याची निराशा होते.
↩ प्रतिसाद: दादा कोंडके

नाना चेंगट
Sat, 02/09/2013 - 13:31 नवीन
एक बीएएमएसच्या अभ्यासक्रमातलं पुस्तक मागे वाचण्यात आलं. बाकी तपशील आठवत नाही पण एका विभागात रुग्णाला रक्त देण्यासाठी रक्त प्यावे (पाजावे) असा उल्लेख आहे. शिवाय अमुक देताना पूर्वेकडे तोंड करावे (कारण पूर्वेकडे देव असतात असे अमुकने म्हटले आहे) -- कंसही पुस्तकातलाच.. त्यामधे पुढे जणू फूटनोट, किंवा जाताजाता टिपणी असावी तसा उल्लेख होता की "हल्ली सुईवाटेही रक्त देतात"..
कोणतं हो पुस्तक ? काही नाव गाव? तसे आमचे अनेक आयुर्वेदिक डागतर ओळखीचे आहेत.. नीट अभ्यास केला नसावा त्यांनी... सूईनेच रक्त देतात.
↩ प्रतिसाद: गवि

मनीषा
Fri, 02/08/2013 - 16:41 नवीन
आयुर्वेद हे शास्त्रच असावे असे वाटते. पण त्याच्या काही मर्यादा आहेत. आयुर्वेदिक औषधांचा गुण येण्यासाठी बराचा कालावधी जावा लागतो. तसेच त्याची पथ्ये आणि इतर नियमही व्यवस्थित सांभाळले तरच गुण येतो. माझ्या माहितीतले एक आयुर्वेदिक डॉक्टर आहेत. ते बर्‍याच वेळा त्यांच्या पेशंटस ना अ‍ॅलोपॅथिक औषधे घेण्यास सूचवतात. त्यामुळे असे वाटते कि आयुर्वेद हे शास्त्र असले तरी ते परिपूर्ण नाही. तसेच आयुर्वेदिक औषधांचे गुणकारित्व आनुभवांवरून मान्य करण्यात आलेले असले तरी त्याच्या अधिकारिक चाचण्या घेतल्या जातात का ?

गवि
Fri, 02/08/2013 - 16:46 नवीन
माझ्या माहितीतले एक आयुर्वेदिक डॉक्टर आहेत. ते बर्‍याच वेळा त्यांच्या पेशंटस ना अ‍ॅलोपॅथिक औषधे घेण्यास सूचवतात.
अहो... तुमचे डॉक्टर वेगळ्या उद्देशाने तसं करत असतील पण हे फार फार सामान्यपणे होत असतं.. एम्बीबीएसला अ‍ॅडमिशन मिळाली नाही म्हणून बीएएमएस हे इतकं कॉमन आहे की सांगता सोय नाही. प्रासभाऊसारखे आवर्जून आयुर्वेदात प्रावीण्य मिळवून आयुर्वेदिक ट्रीटमेंटच देऊन त्यात संशोधनही करणारे आयुर्वेदनिष्ठ वैद्य खूप कमी आहेत. हेच तर वाईट आहे..
↩ प्रतिसाद: मनीषा

धन्या
Sat, 02/09/2013 - 00:05 नवीन
प्रासभाऊसारखे आवर्जून आयुर्वेदात प्रावीण्य मिळवून आयुर्वेदिक ट्रीटमेंटच देऊन त्यात संशोधनही करणारे आयुर्वेदनिष्ठ वैद्य खूप कमी आहेत. हेच तर वाईट आहे..
आमचा एक वायझेड मित्र तर फक्त "प्युअर होमिओपथी" चा बोर्ड लावून बसला आहे. त्याच्या सुदैवाने सध्या होमिओपथीला चांगले दिवस आल्याने त्याचं बरं चाललंय. :)
↩ प्रतिसाद: गवि

आजानुकर्ण
Fri, 02/08/2013 - 19:04 नवीन
बटाटेवडे तळताना मायलार्ड रिऍक्शन होऊन वड्यांचा रंग सोनेरी होतो. यामध्ये विज्ञान आहे. तितपत विज्ञान आयुर्वेदातही आहे. आयुर्वेदातील तत्त्वे आणि औषधे यांच्या मर्यादित वातावरणात झालेल्या चाचण्या पुरेशा समाधानकारक नाहीत. आयुर्वेदिक औषधांचे साईड इफेक्ट्स नाहीत, किंवा आयुर्वेदिक उपचार 'उलटत' नाहीत हे खोटे आहे. आयुर्वेदाबद्दल माझ्या मनात प्रचंड आदर आहे. आपल्या पारंपरिक ज्ञानाचा तो ठेवा आहे. प्राथमिक उपचारापुरते त्याचे स्थान निर्विवाद आहे. मला सर्दी खोकला वगैरे झाला तर मी डॉक्टरकडे जाण्यापूर्वी गवती चहा किंवा सुंठ वगैरे वापरण्याला प्राधान्य देतो. कारण मला ते सोयीचे वाटते. मात्र आधुनिक वैद्यकशास्त्राशी त्याची तुलना आणि बरोबरी करणे चुकीचे आहे. ज्याला कोणाला आयुर्वेदावर संशोधन करायचे असेल त्याने करुन ते अगदी रॉकेट सायन्स आहे असे सिद्थ केले तरी जोपर्यंत ते आधुनिक विज्ञान असल्याचे सिद्ध होत नाही तोपर्यंत आयुर्वेदाची स्थिती ही पारंपरिक ज्ञान इतकीच राहते.

विकास
Fri, 02/08/2013 - 21:34 नवीन
... जोपर्यंत ते आधुनिक विज्ञान असल्याचे सिद्ध होत नाही तोपर्यंत आयुर्वेदाची स्थिती ही पारंपरिक ज्ञान इतकीच राहते. ...
मूळ चर्चाप्रस्तावात अथवा ज्यांनी आयुर्वेदाच्या बाजूने (येथे) लिहीले आहे त्यातील कोणी "आधुनिक" हा शब्द वापरलेला आहे? विशेष करून ते "आधुनिक विज्ञान" आहे असे म्हणत? म्हणूनच तुम्हाला विचारले की विज्ञानाची व्याख्या काय? तर त्याचे उत्तर तुम्ही (दादा कोडके आयडीने म्हणल्याप्रमाणेच) म्हणणार की माहीत नाही. मग जीथे बेसीसच ठरले नाही तेथे तुमच्या मुद्याला काय अर्थ राहीला. ते अवैज्ञानिक झाले. :-) बाकी तुमची आयुर्वेद म्हणून जी काही माहिती आहे ती गवती चहा - सुंठ इतकीच मर्यादीत वाटली. म्हणूनच एन आय एच चा संदर्भ दिला. चरक आणि शुशृत संहीतेत गवती चहा प्या म्हणून सांगत होती असे म्हणायचे असेल तर ते हास्यास्पद आहे. त्या दोन्ही संहीतांचा आजही संदर्भ ग्रंथ म्हणून वापर करत पुढचे संशोधन चालू आहे. बाकी आयुर्वेदाबद्दल आदर आहे का नाही हा येथे प्रश्न नाही. मला अणूबाँबबद्दल, बायोलॉजिकल वेपन्स बद्दल तिरस्कार आहे, पण म्हणून ते विज्ञान नाही असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. असो.
↩ प्रतिसाद: आजानुकर्ण

आजानुकर्ण
Fri, 02/08/2013 - 22:03 नवीन
मूळ चर्चाप्रस्तावात अथवा ज्यांनी आयुर्वेदाच्या बाजूने (येथे) लिहीले आहे त्यातील कोणी "आधुनिक" हा शब्द वापरलेला आहे? विशेष करून ते "आधुनिक विज्ञान" आहे असे म्हणत?
नाही. त्यांनीही विज्ञानाची व्याख्या दिलेली नाही. तुम्ही त्याला विज्ञान मानता तुम्हीही विज्ञानाची व्याख्या दिलेली नाही. त्यामुळे माझा समज आधुनिक विज्ञान जिथे प्रयोगशाळेत मर्यादित संचात प्रयोग करुन निरीक्षणे नोंदवली जातात व त्यांची एकवाक्यता तपासली जाते असा झाला. तुमची विज्ञानाची व्याख्या वेगळी असल्यास आयुर्वेदाला विज्ञान म्हणता येईलच. त्यामुळे मी बटाटवड्याचे उदाहरण दिले. बटाटवड्याचे आवरण सोनेरी होण्यासाठी मायलार्ड रिऍक्शन होणे आवश्यक असते. ती रासायनिक आणि विज्ञानाने तपासलेली प्रक्रिया आहे. तितपत विज्ञान आयुर्वेदात आहे. आयुर्वेद पूर्णपणे अवैज्ञानानिक आहे असे मी कुठेही म्हटले नाही. कुणीही आधुनिक विज्ञान म्हटले नाही तसेच मीही त्याला पारंपरिक ज्ञान म्हटले आहे. फारतर पारंपरिक विज्ञान म्हणूया. चालेल का? त्याने आयुर्वेदाच्या सद्यस्थितीत काही फरक पडत नाही.
म्हणूनच तुम्हाला विचारले की विज्ञानाची व्याख्या काय? तर त्याचे उत्तर तुम्ही (दादा कोडके आयडीने म्हणल्याप्रमाणेच) म्हणणार की माहीत नाही. मग जीथे बेसीसच ठरले नाही तेथे तुमच्या मुद्याला काय अर्थ राहीला. ते अवैज्ञानिक झाले. smiley
मर्यादित संचात प्रयोग करुन निरीक्षणे नोंदवली जातात व त्यांची एकवाक्यता तपासली जाते. त्यांचे साईड इफेक्ट्स वगैरे तपासले जातात वगैरे. दादा कोंडके यांनी पुरेसा प्रतिसाद दिलाच आहे.
बाकी तुमची आयुर्वेद म्हणून जी काही माहिती आहे ती गवती चहा - सुंठ इतकीच मर्यादीत वाटली. म्हणूनच एन आय एच चा संदर्भ दिला. चरक आणि शुशृत संहीतेत गवती चहा प्या म्हणून सांगत होती असे म्हणायचे असेल तर ते हास्यास्पद आहे. त्या दोन्ही संहीतांचा आजही संदर्भ ग्रंथ म्हणून वापर करत पुढचे संशोधन चालू आहे.
याव्यतिरिक्त मला आयुर्वेदाची फारशी माहिती नाही. संशोधन चालू आहे ही आनंदाची गोष्ट आहे. जर संशोधनातून आयुर्वेद हे आधुनिक वैद्यकशास्त्राशी स्पर्धा करु करण्याइतके किंवा त्यास पूरक इतके उपयुक्त ठरले तर चांगलेच आहे.
बाकी आयुर्वेदाबद्दल आदर आहे का नाही हा येथे प्रश्न नाही. मला अणूबाँबबद्दल, बायोलॉजिकल वेपन्स बद्दल तिरस्कार आहे, पण म्हणून ते विज्ञान नाही असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. असो.
धन्यवाद. आयुर्वेद, अणुबाँब आणि बायोलॉजिकल वेपन्स हे एकाच ओळीत मांडण्याचे प्रयोजन कळले नाही.
↩ प्रतिसाद: विकास

विकास
Sat, 02/09/2013 - 01:34 नवीन
त्यामुळे माझा समज आधुनिक विज्ञान जिथे प्रयोगशाळेत मर्यादित संचात प्रयोग करुन निरीक्षणे नोंदवली जातात व त्यांची एकवाक्यता तपासली जाते असा झाला.
या वाक्यात तुम्ही ज्या कृती लिहील्या आहेत त्याला विज्ञान म्हणत नाही तर विज्ञानाचा अभ्यास करायची एक आधुनिक पद्धती (system) म्हणतात. ती आत्ता जशी वापरली तशी जर वापरली नसली तर ते विज्ञान नाही अशा म्हणण्यास काही अर्थ नाही. उद्या कोणी म्हणेल की, पूर्वीच्या काळात इंजिनियरींग डीझाईन नव्हते याचा अर्थ आपल्याला (आणि जगात इतरत्र अनेक ठिकाणी) बिल्डींग टेक्नॉलॉजी आणि त्याच्या मागचे विज्ञान माहीतच नव्हते... जे काही राजवाडे बांधले गेले, शिवाजी आणि इतरांचे किल्ले, अनेक देवळे, अंजंठामधे आणि इतर अनेक ठिकाणी वापरले गेलेले रंग हे काही विज्ञान नव्हते, नुसतेच माधुरी - अनिलकपूरच्या गाण्यातले बटाटा वडा प्रमाणे इमॅजिन केलेले होते तर ... विज्ञानाचा एकंदरीत अर्थ ढोबळमानाने, भौतिक जगताशी ज्याचा अभ्यास करून, समान कारणांसाठी सातत्याने समान अनुभव येऊन, त्यावर काढलेल्या निरीक्षण असा म्हणता येईल. भारतीय पद्धतीत ओरल हिस्ट्रीला / मौखिक इतिहासाला महत्व होते. त्या व्यतिरीक्त त्याची शास्त्रीय पद्धतीने माहिती देखील लिहून ठेवलेली आहे. भेलसंहीता, चरक संहीता आणि शुशॄत संहीता या त्यातील ज्ञात आहेत. इतर अनेक अज्ञात असू शकतात. बरं या संहीतांमधे त्यांनी असे म्हणलेले नाही की आम्ही यातील सर्व शोधलेले आहे. तर त्यांचे म्हणणे असे होते की यातील बहुतांशी हे शतकोत्तर (मौखिक) इतिहासानुसार अनुभवसिद्ध ज्ञान आहे. जे ते संकलीत करत होते. शुशृताने त्यात स्वत:ची महत्वाची जी भर घातलेली आहे ती सर्जरी आणि प्लॅस्टीक सर्जरीची. त्याने शवविच्छेदन पण (अभ्यासासाठी) वापरात आणले.
याव्यतिरिक्त मला आयुर्वेदाची फारशी माहिती नाही.
ही आयुर्वेदाची मर्यादा नाही.
जर संशोधनातून आयुर्वेद हे आधुनिक वैद्यकशास्त्राशी स्पर्धा करु करण्याइतके किंवा त्यास पूरक इतके उपयुक्त ठरले तर चांगलेच आहे.
ते चांगले आजही घडत आहे. अगदी तुमच्या हळद, सुंठ वगैरेचा पण उपयोग करून... पण आपल्याला माहीत नाही म्हणजे ते नाहीच असे नसते, किमान तसे वाटल्यास खात्री करावी. नाहीतर त्याला अंधबुद्धीप्रामाण्यवाद असे काहीतरी नाव ठेवावे लागेल...
आयुर्वेद, अणुबाँब आणि बायोलॉजिकल वेपन्स हे एकाच ओळीत मांडण्याचे प्रयोजन कळले नाही.
बर्‍याचदा अशा विषयात मांडले जाणारे विचार (मते) मर्यादीत अनुभव, आत्यंतीक अभिमान अथवा आत्यंतिक अभिमान्यांबद्दल आत्यंतिक घृणा दाखवत मांडलेली दिसतात. माझ्या दृष्टीने प्रश्न सिंपल होता, "आयुर्वेद वैज्ञानिक ज्ञानशाखा आहे का?" त्याला अशा कुठल्याही प्रकारात न अडकता, डिसपॅशनेटली उत्तर देणे हे महत्वाचे असते. माझ्या लेखी ते मी दिले, ते मला आयुर्वेदाबद्दल आदर होता म्हणून नाही तर जे वास्तव आहे आणि जे सिद्ध करता येऊ शकते त्याच्या आधारे... जर उलट असते तर तसे देखील म्हणले असते... इतकेच म्हणायचे होते.
↩ प्रतिसाद: आजानुकर्ण

आजानुकर्ण
Sat, 02/09/2013 - 02:38 नवीन
प्रश्न आयुर्वेद हा वैज्ञानिक ज्ञानशाखा आहे का असा नाही. तुमच्या माहितीसाठी प्रश्नकर्त्याचा प्रश्न पुन्हा एकदा सांगतो
प्रश्न असा आहे कि वैज्ञानिक कसोट्यांवर आयुर्वेदाचे वात कफ पित्त आदी विचार सत्य ठरतात का? double blind trial पद्धतिने आयुर्वेदीक औषधांचे परिक्षण झाले आहे का? या औषधांची काढ्यांची आसवे वगैरेची bioavailability ,metabolism, pregnancy category ,side effects विषयी अभ्यास झाला आहे काय? असल्यास त्याची माहिती कुठे मिळेल. एकुणात आयुर्वेदाला वैज्ञानिक ज्ञानशाखा मानावे का?
तुम्हाला याची उत्तरे माहीत असल्यास सांगावी. औषधी काढ्यांची आसवे, आयुर्वेदाची पायाभूत तत्त्वे असणारे कफ-वात-पित्त हे गुणधर्म, आयुर्वेदिक औषधांचे साईड इफेक्ट्स हे कुठे शास्त्रीय प्रयोग करुन नोंद केले आहे का? आधुनिक वैद्यकामार्फत आज माझ्या शरीरातील रक्त, हाडे वगैरेंची तपासणी करुन लालपेशी किंवा बोन मॅरो वगैरेचे विश्लेषण करता येते. आयुर्वेदाने एखाद्या व्यक्तीच्या शरीरात किती टक्के कफ-वात-पित्त असते हे सांगता येते का? कफ, वात, पित्त मोजण्याचे एकक काय आहे? तो कसा मोजतात? कफ वात वगैरे गोष्टींमागचा कार्यकारणभाव शोधला आहे का? ज्येष्ठमध चघळल्याने घशाला आराम पडतो हे ऑब्जर्वेशन आयुर्वेदात असेल तर त्यामागचे शास्त्रीय कारण आयुर्वेदाने सांगितले आहे का? सांडू, डाबर वगैरे कंपन्या जी औषधे तयार करतात व बाजारात विकतात. उदा. वासावलेह. (है औषध मी कधी कधी घेतो) यात औषधातील प्रत्येक घटकाचे प्रमाण सर्व कंपन्या छापत नाहीत. त्यामुळे औषध नियमन करणाऱ्या संघटनांनी ही औषधे अप्रूव केली आहेत का. नसल्यास का नाही? मी बटाटवड्याचे उदाहरण यासाठी दिले की ज्ञान ही अत्यंत ढोबळ संकल्पना आहे. त्यामुळे त्या निकषावर आयुर्वेद ज्ञान आहेच. आयुर्वेद हे अज्ञान आहे असा मी दावा केलेला नाही. पुन्हा एकदा re-iterate करतो की आयुर्वेदाची उपयुक्तता ही वेगळी गोष्ट आहे. आधुनिक वैद्यकाशी त्याची तुलना करण्याचे प्रयत्न फोल आहेत.
उद्या कोणी म्हणेल की, पूर्वीच्या काळात इंजिनियरींग डीझाईन नव्हते याचा अर्थ आपल्याला (आणि जगात इतरत्र अनेक ठिकाणी) बिल्डींग टेक्नॉलॉजी आणि त्याच्या मागचे विज्ञान माहीतच नव्हते... जे काही राजवाडे बांधले गेले, शिवाजी आणि इतरांचे किल्ले, अनेक देवळे, अंजंठामधे आणि इतर अनेक ठिकाणी वापरले गेलेले रंग हे काही विज्ञान नव्हते, नुसतेच माधुरी - अनिलकपूरच्या गाण्यातले बटाटा वडा प्रमाणे इमॅजिन केलेले होते तर ...
हे अत्यंत हास्यास्पद उदाहरण आहे. पूर्वी विरुद्ध आता अशी चर्चा चाललेली नाही. आयुर्वेद आणि वैद्यक किंवा विज्ञान इतपत चर्चा विषय आहे. तसेही पाहता गेले तर पूर्वीच्या काळी बांधण्यात येणाऱ्या घरांच्या तुलनेत आजकालच्या बांधणीमध्ये बरीच प्रगती झाली आहे. बांधकामासाठी वापरात येणाऱ्या वस्तू, आरसीसी किंवा अधिक आधुनिक स्ट्रक्चरल डिझाईन्स repeatable पद्धतीने पद्धतशीर शिक्षण देऊन आजकाल शिकवता येते. भूकंप किंवा पूर यासारख्या नैसर्गिक आपत्तीपासून वाचण्यासाठी पुरेशी काळजी घेण्यासाठी प्रयत्न केले जातात. पूर्वी एकावर एक दगड रचून घरे बांधली जात म्हणून आज कोणी तसेच करु शकत नाही. पूर्वीच्या काळी कशी घरे बांधायचे याची शास्त्रीय माहिती देणारी नोंदही कुठे असेल असे वाटत नाही. फारतर घरे बांधल्यानंतर इतिहासकार किंवा पुरातत्त्वतज्ज्ञानी केलेली निरीक्षणे वाचायला मिळतील. माधुरी दीक्षित आणि बटाटवड्याचा संदर्भ कळला नाही. माझा बटाटवड्याचा संदर्भ हा 'स्वयंपाकघरातील विज्ञान' या वर्षा जोशी यांच्या पुस्तकाचा होता. असो.
↩ प्रतिसाद: विकास

चेतन
Sun, 02/10/2013 - 17:14 नवीन
थोडेसे शोधल्यावर ह्या लिंक सापडल्या. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21617554 http://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT01488123
↩ प्रतिसाद: आजानुकर्ण

नाना चेंगट
Sat, 02/09/2013 - 13:29 नवीन
अर तिच्या.. परत त्रास सुरु झाला का तुम्हाला... सांगत होतो पाटणकर काढा सकाळ संध्याकाळ घेत चला.. ऐकत नाही तुम्ही.. तुमचा विश्वास नाही ना आयुर्वेदावर म्हणून.. एकदा ट्राय करा ! खरंच बरं वाटेल.. :)
↩ प्रतिसाद: श्रावण मोडक

श्रावण मोडक
Sun, 02/10/2013 - 16:55 नवीन
हे असं आहे तुम्हा आयुर्वेदवाल्यांचं. नुसतं औषध आणि वळसे सांगितले. मात्रा कोण सांगणार? आणि म्हणे आयुर्वेद हे शास्त्र आहे! ;-) बादवे, नाना, एक माहिती द्या हो - विज्ञान म्हणजे काय? एखादी गोष्ट वैज्ञानिक आहे किंवा नाही हे ठरवण्यासाठी काही व्याख्या असेलच. ती काय आहे? आणि ती व्याख्या कधी ठरली? (इथं मला त्याचे इसवी सन हवे आहे, थोडा इतिहास बरा आहे तुमचा असं कळलं पऱ्याकडून म्हणून विचारलं...) ;-)
↩ प्रतिसाद: नाना चेंगट

मदनबाण
Fri, 02/08/2013 - 22:05 नवीन
चालु द्या... जाता जाता :--- अनेक वर्ष डाबरवाल्यांचा "च्यवनप्राश" खाल्ला आहे,म्हंटल हे डाबरवाले काय सांगतात बरं ? मग त्यांच्या संकेतस्थळावर एक चक्कर टाकुन आलो. (डाबरचा आधीचा लोगो वटवॄक्ष होता,आता पान असलेले झाड हा त्यांचा नवा लोगो आहे हे तुम्हाला ठावुक असेलच.) What is Ayurveda? The Genesis MYTHOLOGICAL PERSPECTIVE HISTORICAL PERSPECTIVE आणि एक जरासा वेगळा दुवा देखील देवुन जातो... ज्यांना तो वाचण्यात रस असेल त्यांनीच तो उघडावा. Sushruta: The first Plastic Surgeon in 600 B.C.

प्रा.डॉ.दिलीप बिरुटे
Fri, 02/08/2013 - 22:09 नवीन
वाचतोय. -दिलीप बिरुटे