हातात फक्त आठ वर्षे!

या विषयात सर्वात महत्वाचे काय असेल तर
”
मी स्वतः २ घटकांबाबत संवेदनशील असून खालील कृती करतो :
( या धाग्यावरून इथे डकवतो)

१. स्वतःचे स्वयंचलित वाहन कमीतकमी वापरणे >>>>>
गेल्या २५ वर्षांत सर्वत्र वाहनजन्य प्रदूषण खूप वाढले. त्याचा आरोग्यावर गंभीर परिणाम दिसू लागला. असे दिसते की या विषयावर लेखन, चर्चा, परिसंवाद आणि परिषदा अगदी भरपूर होतात, पण सर्वात गरजेची असलेली कृती मात्र अत्यल्प असते. बहुतेक सगळा मामला ‘लोका सांगे...’ असा असतो. अधूनमधून कृतीच्या छोट्या लाटा येतात अन लगेच त्या विरूनही जातात. कधी आपण ‘बस डे’ अनुभवतो, कधी सायकलची प्रभातफेरी पाहतो, तर कधी पाच वर्षातून एखाद्याच दिवशी आपले काही अत्यल्प खासदार संसदेत सायकलवरून जाताना फोटोत पाहतो!

पण माझ्या पाहण्यात काही अपवादात्मक असे लोक आले. त्यापैकी काहींना स्वयंचलित वाहन परवडत असतानाही ते आजन्म सायकलनिष्ठ आहेत. मग मलाही काहीसे अपराधी वाटू लागले. पूर्णपणे स्ववाहनरहित आयुष्य जगणे कठीण होते, पण निर्धार केल्यास काही प्रमाणात स्ववाहन-संयम शक्य होता. मग पहिले पाऊल टाकले ते म्हणजे आठवड्यातून एक दिवस फक्त चालत अथवा सायकलचा वापर. सुरुवातीस हा शनिवार ठेवला होता, जेणेकरून दुखऱ्या पायांना रविवारी विश्रांती मिळावी. यातून आणखी एका गोष्टीची जाणीव झाली. शनिवारी कामाच्या ठिकाणीही सायकलवरच गेलो. इथे आपल्याला मात करावी लागते, ती म्हणजे कुठलीही लाज वाटणे याची. कारण आपले सर्व सहकारी स्वयंचलित वाहनातूनच येत असतात. त्यामुळे सुरुवातीस काही शेरे ऐकावे लागतात. त्यांची सवय करून घेणे हाही या निग्रहाचा एक भाग असतो.
पुढच्या टप्प्यात सुटीच्या दिवशी काही कामे ठरवून दुपारच्या वेळात बसने जाऊन करू लागलो. तेव्हा आपण बसमध्ये शिरू शकतो! अखेर, विचारपूर्वक माझे वाहन-धोरण असे ठरले :
१ कि.मी.पर्यंतची कामे चालत, त्यापुढच्या अंतराची बसने आणि फक्त तातडीची कामे स्वतःच्या वाहनाने करणे.

2. जमेल तितकी वीजबचत.
यात काटकसर, चिक्कूपणा हे सर्व आले.

वैयक्तिक पातळीवर फार मर्यादित स्वरूपात आपण हातभार लावू शकतो. सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करणे, गरजे पुरता प्रवास करणे, शक्य तितकं आराम वाटण्यासाठी ऊर्जेचा वापर टाळणं जसे वातानुकूल यंत्र कमीत कमी वापरणे या गोष्टी आपण करू शकतो. पण प्रदूषणाच्या बाबतीत सर्वात मोठा प्रभावी घटक आहे तो म्हणजे सरकारी धोरणं. त्यामुळे या चर्चेत सरकारची प्रशंसा अथवा नालस्ती अपरिहार्य आहे.

विद्यमान सरकारचे पर्यावरण धोरण ज्यामध्ये वन संवर्धन, डोंगर आणि टेकड्या वाचवणे, जल प्रदूषण कमी करणे या बाबतीतला इतिहास भूषणावह नाही. पुण्याच्या संदर्भात बोलायचे तर सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प नव्याने सुरु झाले नाहीत किंवा त्यांची क्षमता वाढली नाही. तसेच कचरा प्रकल्प देखील मागच्या कारभाऱ्यांपेक्षा काही वेगळे राबवले नाही. भरीला मेट्रो सारखा दिखाऊ प्रकल्प तयार करून रस्त्यावरील वाहतुकीला मंदगती करून ठेवले आहे.

जाता जाता: मन्मोहन सरकाराची कुचकामी म्हनून खुप अवहेलना झाली. त्यामागे जयन्ति नटराजन यान्चे पर्यावरन मन्त्रि असणे कारणीभूत होते. ती टीका कशी अनाठायि होती ते लक्शात यावे.

पर्यावरण वगैरे फार लांबच्या चिंता करता राव तुम्ही , इथे आमच्यासारख्या सामान्य माणसांना आहे ह्या जिंदगीची गणिते सोडवता सोडवता नाकी ९ आले !

आर. टी. ओ सर्वसामान्य नागरिकांना रस्त्यात अडवुन चिरिमीरी छापायचे थांबवतील त्यानंतर विचार करु !
पेट्रोल डिझेल अन अल्कोहोल जी. एस. टी च्या अखत्यारित येईल तेव्हा विचार करु !
टॅक्सेशन ऑन टॅक्स / डबल टॅक्सेशन बंद होईल तेव्हा विचार करु !
सबसीडी पॉलिटिक्स बंद होईल तेव्हा विचार करु !
पुराव्याने शाबित करता येतात ती सर्व मंदिरे हिंदुंना परत मिळतील तेव्हा विचार करु !
हाय वे वरचे टोलनाके बंद होतील किंव्वा आधीच उकळलेल्या रोड टॅक्स मधुन क्रेडिट्स घ्यायला लागतील तेव्हा विचार करु !

थोडक्यात काय तर सामान्य माणसाची जिंदगी तशीही झंड आहे , आता आठ वर्षांनी ती अजुन झंड झाली तरी काही जास्त फरक पडनार नाहीये !

सामान्य नागरिक

सायकलवर जाऊ
दोन झाडे लाऊ
गणपतीला घरच्याच
बादलीत बुडवून ठेऊ

असामान्य नागरिक

दोन टेकड्या फोडीन
हजार झाडे तोडीन
पंधराव्या पिढीसाठी
"आदर्श " घरे बांधीन

सामान्य नागरिक फार काही करू शकेल आशी परीस्थीती नाही.

कपडे धुणे या साध्या क्रिये मधून कित्येक टन प्लास्टीक हे जलप्रदुषन करीत आहे. ( आपल्या बहुतेक कपड्यांच्या धाग्यात रेयॉन नायलॉन वगैरे प्लास्टीक असते) हे प्लास्टीक आता समुद्री जीवांच्या शरीरात पोहोचले आहे. ते मायक्रो प्लास्टीक स्वरूपात मानवी रक्तातही सापडायला लागले आहे.
इतकेच नव्हे तर हे प्लास्टीकचे मायक्रो कण आता थेट पावसातही सापडायला लागले आहेत.
इतके करूनही कोणतेच सरकार प्लास्टीक बंदी करत नाही.
तंबाखूपासून कर मिळतो म्हणून माहीत असतानादेखील त्यावर बंदी आणली जात नाही त्यातलाच हा प्रकार.

पर्यावरण हानी ह्याला पूर्ण जबाबदार माणूस प्राणी.
माणसं व्यतिरिक्त कोणताच प्राणी पर्यावरण साठी हानिकारक नाही.
म्हणजे माणसांची संख्य खूप खूप कमी झाली तर पर्यावरण आपोआप वाचेल.
पृथ्वी चे वातावरण बिघडले तर त्याची झळ सर्वांना नक्की बसेल.
गरीब ,श्रीमंत,हा भेद असणार नाही जेव्हा तीव्र प्रमाणात पर्यावरणात बदल होईल.
पावूस न पडणे,तापमानात वाढ ,प्रदूषित हवा, ह्या वर माणसांकडून उपाय शोधले जातील.
तसे दावे इथेच काही आयडी काहीच दिवसात करतील.
पाणी आम्ही बनवू .
Ac च वापर वाढवू.
ऊर्जा fusion नी निर्माण करू.
पण पर्यावरण बदलाचा फक्त इतकाच परिणाम होणार नाही..
झाडांना फळं येणे बंद होतील.
माती मध्ये कोणतीच पीक येणार नाहीत.
आज पर्यंत जे विषाणू जिवाणू निद्रा अवस्थेत आहेत ते जागे होतील.
अनेक महाभयंकर रोग माणसाला हैराण करतील.
ऑक्सिजन चे प्रमाण कमी होईल.
अगदी माणसाचा मेंदू विकसित होणे पण बंद होईल..हे सर्व निसर्ग करेल माणसाला काही करायची गरज नाही.
आणि एक दिवस ही पृथ्वी निर्मनुष्य होईल.

मी काय करतो -
१. रेनवॉटर हार्वेस्टिंग सुरु केलंय.
२. नेहेमीचे शॉवर हेड्स बदलून पाण्याची बचत होईल असे हेड्स लावलेत.
३. जेवण बनवताना भाजीपाला, तांदूळ, डाळ वगैरे धुतल्यावर पाणी बादलीत जमा करून झाडांना घालतो.
४. कन्व्हेन्शनल दिवे बदलून एल इ डी दिवे लावलेत.
५. कारचा वापर अगदी गरजेपुरताच करतो.
६. वॉशिंग मशीन आठवड्यातून एकदाच वापरतो.
७. घरामागच्या छोट्या जागेत लहानमोठी झाडे लावलीत.
८. घरातील खिडक्यांना तीव्र प्रकाश रोखण्यासाठी फिल्म तसे पडदे लावलेत. विजेचे बिल १०% तरी कमी झाले.
९. घरच्या घरीच कंपोस्ट खत बनवतो ज्या योगे घरातून थोडाही ओला कचरा घराबाहेर जात नाही. म्युनिसिपालटीचा ओल्या कचऱ्यावर प्रक्रिया करण्याचा खर्च, इंधन वाचते.
१०. स्मार्ट थर्मोस्टॅट लावल्यामुळे घरी नसताना वातानुकूलित यंत्र आपोआपच ऑप्टिमल लेव्हलवर सेट होते, विजेचा खर्च कमी झाला.

काही कामे करायची अजून जी बाकी राहिलीत ती खालील प्रमाणे -

१. टॉयलेटच्या ३.५ गॅलनच्या टाक्या बदलून, दोन कम्पार्टमेन्टच्या नवीन टाक्या बसवायच्या आहेत. छोटी टॅंक लघुशंकेनंतर वापरण्यासाठी व मोठी टॅंक इतर कामांसाठी. पाण्याची भरपूर बचत होईल अशी आशा आहे.
२. घरावर सोलर पॅनल लावायचे आहेत.

गणपती सारखे सणवार सुरू झाले की नियमित पणे पर्यावरणाची काळजी करणारे असले लेख येतात. त्याची सुरुवात या वर्षी जरा आधी झाली असे दिसते आहे. म्हणजे मागच्या वर्षी फार काही उपद्व्याप या खोट्या पर्यावरणावाद्यांना करता आले नव्हते. त्यामुळे या वर्षी धोरणात्मक काही बदल झाला यांच्या बापांच्या संस्थांमध्ये झाला असावा. तो बदल आता पाझरतो आहे लेखांच्या रुपात. हाच लेख इंग्रजी भाषेत इतरत्र कुठे आला आहे का ते पण तपासा म्हणजे यांची पाळेमुळे लक्षात येतील.

हे सगळे पेन्सिल पुशर्स स्वतः काहीही करत नाहीत. फक्त तुमचे आयुष्य कसे वाईट होणार आहे. हा निराशावद मनात भरण्यात मात्र तत्पर असतात.

ज्यांनी १० झाडे लाऊन दहाच्या दहा झाडे दहा वर्षे जगवली आहेत. अशा लोकांनाच लेख लिहायला परवानगी दिली, तर हाताच्या बोटावर मोजण्या इतके लेख या विषयावर येतील. एखादा जादेव पायेंग असतो - पण असा माणूस लेख वगैरे लिहित नाही - विषयावर काम करतो.

बाकी या फालतू लेखांना फाट्यावर मारायला आता आम्ही शिकलो आहोत. काम करणारे लोक आम्हाला माहित आहेत.

स्वसंरक्षण आणी पुनर्जीवन हे निसर्गाचे दोन मुख्य गुणधर्म आहेत व त्या नियमा प्रमाणे प्रकृती आपले स्वस्थ जपत आसते.ते जपत असताना कधी कधी टोकाची भूमीका घेऊ शकते.जसे सुनामी,वर्षातून वगैरे, त्यामुळेच जीवसृष्टीवर विपरीत परिणाम होतो.

पूर्वजांनी हे ओळखून निसर्ग पुजा व धर्म ,सामाजिक चालीरीती यांची सांगड घातली आहे.

उत्तर भारतात श्रावणात हरियाली तीज या सणाला वृक्षारोपण हा एक मोठा सोहळा आसतो.

आसे मला वाटते.

> विनाशकारी जागतिक तापमानवाढीचे महा-अरिष्ट येऊ घातले आहे. औद्योगिक क्रांतीनंतर ‘विकासा’सोबत वाढत गेलेल्या कर्बवायू-उत्सर्जनामुळे भारतात आणि इतर काही ठिकाणी आता जागतिक तापमान एक अंश सेंटिग्रेडने वाढले आहे.

ह्या विषयावर मी इथे आणि इतर ठिकाणी विपुल लेखन केले आहे. ह्या प्रकारचे अवाजवी भीती पसरवणारे लेखन आणि "तज्ञ" मते वारंवार माध्यमातून पसरवली जातात. मजेची गोष्ट म्हणजे हा बागुलबुवा फारच जुना म्हणजे किमान ४० वर्षे जुना आहे. ह्यांची बहुतेक भाकिते पूर्णपणे तोंडघशी पडली आहेत. ह्या आधी लोकसंख्या विस्फोट, ओझोन लेयर गायब होणे इत्यादी बागुलबुवे येऊन गेले. आता "तापमान वाढ" हा बागुलबुवा निर्माण झाला आहे आणि त्याच्या असून आधुनिक वसाहतवाद पसरवला जात आहे.

पर्यावरण रक्षण, सर्व गोष्टी काटकसरीने वापरणे, कुठल्याही गोष्टीला वाया जाऊ न देणे, वृक्ष आणि प्राणिजगताशी चांगले संबंध ठेवून राहणे इत्यादी गोष्टी महत्वाच्या आहेत आणि तापमान बदल हो किंवा ना हो, आपण ह्या पृथ्वीवर जबाबदार पणे वागणे महत्वाचे आहे. पण त्याच वेळी कुणी तरी अतिशय टोकाची माहिती पसरवत असेल तर त्याच्याकडे संशयास्पद नजरेने पाहणे आवश्यक आहे.

युक्रेन-रशियन युद्धांतून रशियाने कश्या प्रकारे युरोप मध्ये पर्यावरणवादी संघटनांना हाताशी धरून आपला अजेंडा पुढे रेटला हे आपण पहिले आहे. भारतांत सुद्धा चर्च तसेच शांतताप्रिय समाज ह्यांनी विविध ठिकाणी महत्वाच्या आणि काही ठिकाणी राष्ट्रीय सुरॆषेच्या दृष्टीने महत्वाच्या प्रकल्पना पर्यावरणाचा विषय घेऊन कसा खो घातला आहे हे सुद्धा आपण पहिले आहे. मेधा पाटकर किंवा पूर्वीं केजरीवाल ह्यांनी आपली राजकीय खेळी पर्यावरण संबंधित विषयांना हाताशी धरूनच केली. मेधा पाटकर ह्यांचे नर्मदा आंदोलन फुसके निघाले. श्री लंका हे एक ज्वलंत उदाहरण आहे. ऑर्गेनिक च्या नदी लागून देशांत खायचे वांधे झाले.

अमेरिकेत प्रचंड प्रमाणात शेतजमीन हि इथेनॉल साठी लागणाऱ्या मक्याच्या निर्माणासाठी वापरली जाते. पेट्रोल मध्ये इथेनॉल टाकायची गरज नाही पण पर्यावरणाच्या नावाखाली कंपन्यांवर हि जबरदस्ती केली गेली. ह्यामुळे अन्नाचे भाव विनाकारण वाढले. आज युद्ध परिस्थितीत हीच जमीन अन्नासाठी वापरून इतर देशांना अन्नपुरवठा केला जाऊ शकला असता.

हवेंतील कार्बन वाढल्याने फक्त वाईट गोष्टी होतात असे नाही चांगल्या गोष्टी सुद्धा होतात. त्यामुळे वृक्षांची वाढ वेगाने आणि चांगली होते. शेतीला फायदा होतो.

फ्रीमन डायसन ह्या महाविद्वान भौतिकशास्त्रज्ञांचे विचार एका : https://www.youtube.com/watch?v=fmy0tXcNTPs

मी सीएसटीम वरून ठाणे साठी लोकल ट्रेन पकडली
दोन्ही सीट मध्ये कोणी तरी संडास केली होती.
पाहिले स्टेशन गेले जागा रिकामी होती सर्व शी शी करून त्या सीटवर बसले नाहीत
दादर मध्ये सर्व सीट पॅक झाल्या .
पर्याय उपलब्ध नव्हता.
लोक त्या संडास वर पाय ठेवून त्या सीटवर बसली
काही तत्व नाहीत,काही स्वतःचे विचार नाहीत.
फक्त स्वार्थ
मी त्यांच्या लक्षात आणून दिले तरी ती लोक काही तेथून उठले नाहीत.
.अनेक इमारती मध्ये पाणी वाहून जाते .कोणाला काही पडलेली नसते.
पण दोन दिवस पाणी आले नाही तर गटार चे पाणी पण पितील.
पण सुधारणार नाहीत.
भारतीय लोक पर्यावरण साठी काहीच करू शकणार नाहीत
अपेक्षा ठेवू नका.

सहना सारखे अती शाहने जगात खूप आहेत.
त्यांचे आयुष्य तर गेले.
कारण वातावरणात आज पण २५% ऑक्सिजन आहे,आज पण माणसाची खोगीर भरती चे पोट भरण्या इतका पावूस आणि अन्न धान्य पिकते.
त्या मुळे सर्व मिळत आहे.
म्हणून sahana सारखे विचार करणारे जिवंत आहेतं
निसर्ग बदलला तर माणूस काही ही करू शकणार नाही.
माणसाची exist जवळ आलेली आहे.
Sahana सारख्या विचार करणाऱ्या लोकांना सहार चे वाळवंट मध्ये शिफ्ट केले तर च खरी झळ पोचेल आणि सर्व निसर्गाचे देणे स्वतः वापरून ऐश करून निसर्गावर वर च उलटनारे विचार मेंदूत येणार नाहीत

1) जल स्तर खोल जात आहे.

त्याला पाण्याचा उपसा हे कारण नाही.

उपसा केल्या मुळे जल स्तर खोल जात आहे हे अशास्त्रीय कारण आहे.
सामान्य लोकांवर नियंत्रण ठेवून त्यांना दोषी ठरवण्याचे..
आणि पाण्यावर उद्योगपती ह्या अती स्वार्थी लोकांचा हक्क स्थापित करण्याचा.
खरे कारण आहे जल भरणी होत नाही.
काँक्रिट ची जंगल उभी राहिली त्या मुळे पाणी वाहून जात आहे.
जमिनीत मुरत नाही वृक्ष तोड प्रचंड आहे.वृक्षाची मुळ पाणी धरून ठेवतात आणि जमिनीत ते पाणी मुरावतात.
ह्या सर्व जल भरणी चे मार्ग बंद झाले आहेत.
फडणवीस सरकार नी अमीर खान ला बरोबर घेवून छान योजना आखली .
खड्डे खणले,बांध घातले त्या मुळे जलस्तर वाढला हे सत्य आहे.
२) गोड्या पाण्याचे जे मूळ source आहेत.
त्या नद्या.
फालतू आयएएस ऑफीसर बिनडोक राजकीय नेते ह्या मुळे कित्येक शहरांचे सांड पाणी नदीत सोडले जाते .खूप अमूल्य असा नैसर्गिक खजिना त्या मुळे खराब होतो.
Ai वर आधारित आयएएस ऑफिसर हवा आणि थोडा तरी देशावर प्रेम करणारा
नेता हवा.
३)गंगा,यमुना ह्या महत्वाच्या नदी ची पूर्ण वाट लागलेली आहे.
४) उद्योगपती पती त्यांचे chemical युक्त सांडपाणी नदीत सोडतात.
मूर्ख नेते आणि स्वार्थी प्रशासन ह्यांच्या कृपेने.
५) डिझेल,पेट्रोल आता बंद होणे गरजेचे आहे .
पर्यायी इंधन व्यवस्था होणे खूप गरजेची आहे.

1) जल स्तर खोल जात आहे.

त्याला पाण्याचा उपसा हे कारण नाही.

उपसा केल्या मुळे जल स्तर खोल जात आहे हे अशास्त्रीय कारण आहे.
सामान्य लोकांवर नियंत्रण ठेवून त्यांना दोषी ठरवण्याचे..
आणि पाण्यावर उद्योगपती ह्या अती स्वार्थी लोकांचा हक्क स्थापित करण्याचा.
खरे कारण आहे जल भरणी होत नाही.
काँक्रिट ची जंगल उभी राहिली त्या मुळे पाणी वाहून जात आहे.
जमिनीत मुरत नाही वृक्ष तोड प्रचंड आहे.वृक्षाची मुळ पाणी धरून ठेवतात आणि जमिनीत ते पाणी मुरावतात.
ह्या सर्व जल भरणी चे मार्ग बंद झाले आहेत.
फडणवीस सरकार नी अमीर खान ला बरोबर घेवून छान योजना आखली .
खड्डे खणले,बांध घातले त्या मुळे जलस्तर वाढला हे सत्य आहे.
२) गोड्या पाण्याचे जे मूळ source आहेत.
त्या नद्या.
फालतू आयएएस ऑफीसर बिनडोक राजकीय नेते ह्या मुळे कित्येक शहरांचे सांड पाणी नदीत सोडले जाते .खूप अमूल्य असा नैसर्गिक खजिना त्या मुळे खराब होतो.
Ai वर आधारित आयएएस ऑफिसर हवा आणि थोडा तरी देशावर प्रेम करणारा
नेता हवा.
३)गंगा,यमुना ह्या महत्वाच्या नदी ची पूर्ण वाट लागलेली आहे.
४) उद्योगपती पती त्यांचे chemical युक्त सांडपाणी नदीत सोडतात.
मूर्ख नेते आणि स्वार्थी प्रशासन ह्यांच्या कृपेने.
५) डिझेल,पेट्रोल आता बंद होणे गरजेचे आहे .
पर्यायी इंधन व्यवस्था होणे खूप गरजेची आहे.

sunil kachure ह्या आयडी च्या डोक्यात fault आहे असे जाणवते...अजूनही कुणाला तसं वाटतं का?

प्रथमत: लेखाबद्दल तर्कवादी यांचे आभार. लेख लिहून आपली जनता सुधारली असे होणार नाही, पण जे काही करू पाहतात त्यांना तरी निदान आपण काही चांगले करतो आहोत याची पावती मिळते. विषय खूप मोठा आहे आणि पर्यावरण रक्षण ही मानवाची खरी जबाबदारी आहे इथपासून ते हा एक बागुलबुवा आहे इथपर्यंत सर्व मते यात आहेत. खूप दिवसांपूर्वी मायकेल क्रिच्टन या लेखकाचे ‘स्टेट ऑफ फिअर’ हे पर्यावरणवादी अतिरेकी याविषयीचे पुस्तक वाचले होते, आणि याकडे अशाही दृष्टीने पाहणारे आस्तित्वात असल्याचा शोध लागला होता. असो.
तापमानवाढीचे सर्वात मोठे कारण कोणते, हे बर्याच लोकांना माहित नसते. वाहने, औद्योगिकरण, शहरीकरण, जंगलाचा र्हास इ. गोष्टी मुख्यत्वे यासाठी जबाबदार असाव्यात असाच सार्वत्रिक समज असतो. तथापि तापमानवाढीचे सर्वात मोठे कारण मांसाहार हे आहे, हे संशोधनाने सिध्द झालेले आहे. संदर्भ शोधून देऊ शकेन. मानवाच्या पोषणासाठी जी शेती लागते, त्यात प्राण्यांचे पोषण करणे आणि प्राणी खाणे हे तापमानवाढीला सर्वाधिक जबाबदार आहे, आणि आपली लोकसंख्या आधिकाधिक मांसाहाराकडे वळत आहे.

मूळ लेख आणि त्यावरील अनेक प्रतिक्रिया खूपच चांगल्या आणि गांभीर्याने विचार करण्यायोग्य आहेत. काही जणांची विचारधाराच तिरकी असल्याने लेखातील कोणत्याही मुद्द्याचा योग्य प्रतिवाद न करता केवळ पिंक टाकण्याच्या उद्देशानेही आलेल्या प्रतिक्रियांना फाट्यावर मारावे.

ब्रह्मांड निर्मिती बिग बँग,
पृथ्वी ची निर्मिती,सजीव निर्मिती,माणसाची निर्मिती.वनस्पती निर्मिती.
हा काळ खूप जुना आहे
खुप किचकट जैव रासायनिक घडणा घडल्या आणि जैव सृष्टी अस्तित्वात आली.
तेव्हा पासून माणूस जे अन्न खातो त्या वनस्पती आहेत.खूप सारे मांसाहारी प्राणी आहेत,सस्तन प्राणी आहेत.
ही सर्व निसर्गाची निर्मिती आहे.
निसर्गात एक पण जीव किंवा वनस्पती अशी नाही ज्या मुळे पर्यावरण हानी होईल आणि पृथ्वी वरची जीव सृष्टी धोक्यात येईल.
प्रायोजक केलेल्या संशोधक लोकांची मत मांडू च नका.
आम्हाला माहीत आहेत.
माणसाने निसर्गात बदल केला.
डिझेल,पेट्रोल,कोळसा ,लोखंड,विविध धातू हे पृथ्वीच्या पोटात होते..ते माणसाने बाहेर काढले.
जैव इंधन माणसाने बाहेर काढले त्याचे ज्वलन केले हे कृत्य निसर्गाच्या विरुद्ध होते आणि आहे.
विविध रसायने माणसाने निर्माण केली ती पृथ्वी वर अस्तित्वात नव्हती..
हे पण निसर्ग विरोधी कृती आहे.
रबर,प्लास्टिक माणसाने निर्माण केले ते निसर्गात नव्हते...खूप .मोठी लिस्ट आहे माणसाच्या काळ्या कर्तुत्वाची.
त्याचा एकत्रित परिणाम म्हणून पर्यावरण धोक्यात आले.
पृथ्वी ची निर्मिती अब्ज वर्ष होवून गेली.पर्यावरण ह्या दोन शे वर्षात धोक्यात आले.
उगाच प्रायोजित केलेले संशोधक आणि त्यांची मतं मनावर घेवू नका.

मागील काही वर्षात विज्ञान विषयातील मासिकात संशोधनाच्या नावाखाली बातम्या येत होत्या .
गाई,म्हैस अशा रवंध करणाऱ्या जनावर मुळे कार्बन चे प्रमाण वातावरणात वाढत आहे अशा आशयाच्या त्या बातम्या होत्या.
पण हे प्राणी अनाधी काळापासून पृथ्वी वर आहेत आणि त्यांची संख्या आज च्या पेक्षा पूर्वी जास्त होती .तेव्हा माणूस लपून रह्याचा.
तेव्हा नाही कार्बन वाढला वातावरणात..
खरे तर ते संशोधन नव्हते जाहिरात होती
जाहिरात आणि खरे संशोधन ह्या मधील फरक समजणे खूप अवघड आहे..
विचार केल्या शिवाय समजणार पण नाही.
प्राणी जे मांस किंवा दूध देतात त्यांना बदनाम करायचे.
त्यांना पाळण्यावर निर्बंध आणायचे हा हेतू होता.
ही जाहिरात वजा संशोधन नेहमी प्रसिद्ध करून अनुकूल वातावरण बनवून आपले प्रॉडक्ट बाजारात आणयचे हा हेतू.
पण हा प्रयत्न अयशस्वी झाला.
काहीच वर्षात कृत्रिम मांस बाजारात आले , सिंथेटिक दूध बाजारात आले.
खरे प्रायोजक समोर आले .
पण लोकांनी कृत्रिम मांस पण नाकारले आणि सिंथेटिक दूध पण नाकारले.

जलस्तर खाली गेला ह्या विषयी पण सर्रास खोटी माहिती पसरवली जाते.
उपसा वाढल्यामुळे जलस्तर खाली जात आहे.
ते कारण आहेच पण त्या पेक्षा पण बाकी करणे जास्त महत्वाची आहेत पण त्याचा उच्चार कोणी करत नाही किंवा ती कारण चर्चेत पण येऊ दिली जात नाहीत.
१) मोकळ्या जागा कमी झाल्या . काँक्रिट करणं वाढले त्या मुळे पावसाचे पाणी जमिनीत न मुरता वाहून जावू लागले.
२)दलदली च्या जागा नष्ट झाल्या ह्या दलदलीच्या जागा नैसर्गिक रित्या जळभरण करत होत्या.
३) जंगल कमी झाली.
झाडांची मुळं पाणी धरून ठेवतात पाणी वाहून देत नाहीत.
त्या मुळे जमिनीत पाणी मुरते.
उपसा नाही केला तरी जमिनीतील पाण्याची पातळी ठराविक पॉइंट च्या वर कधीच येणार नाही...
नाहीतर एक दोन हजार वर्षापूर्वी जमिनीवरून पाणी वाहत असते..पण तसे काही पूर्वी घडल्याची नोंद नाही .
आमचा आड होता माझ्या आजोबांच्या काळातील १५० वर्ष तरी जुना असेल त्याची खोली ५० फूट होती.
आणि आज पण त्याच अंतरावर पाणी लागते.
कारण जल भरन करणारी नैसर्गिक स्थिती आज पण जास्त बदलेली नाही.
आणि विविध सरकार नी थोडे फार प्रयत्न पण केले आहेत
तलाव बांधणे,खड्डे खोदणे,झाडे लावणे ह्या योजना राबवल्या आहेत.

https://www.bbc.com/marathi/india-61808395

पर्यावरण बदलाचा असा पण परिणाम होईल.मी माझ्या अगोदर च्या पोस्ट मध्ये उल्लेख केला होता झाडे फळं देणे बंद करतील.
त्याची सुरुवात आहे जे कोकणातील हापूस आंब्य विषयी घडतं आहे.

1. मी आंघोळीला 5 लीटर पेक्षा कमी आणि जेंव्हा शेंपू लावला तरीही 10 लीटर पेक्षा कमी पाणी वापरतो. बाकी साबण शेंपू सर्व हिरवे निशाण वाले वापरतो. फरशीसाठी गोनाईल. कपडे दर तीन दिवसांनी. मशीन सेमी ऑटो. कपडे व्यवस्थित पिळून ड्रायर मध्ये टाकतो. पाणी कमी लागते. बाकी फ्री पाण्यामुळे सकाळी 4 वाजता उठावे लागते. तरच सरासरी 300 लीटर पाणी भरणे शक्य होते. एक फायदा योग आणि व्यायाम करण्याची सवय जडली. याचे श्रेय माननीय केजरिवाल यांना देता येईल.
2. घरात मोठ्या गमल्यांत एक विदेशी पाम ( एक लहान गमल्यात), मधुमालतीची, गिलोय, मोगर्‍याची वेल, जास्वंद, कढी पत्ता 3 (एक मोठ्या आणी 2 लहान), पारिजात, सदाफुली, तुळशी 3, दोन मध्ये गुलाबाची वेल, दोन आयातकर कमी उंचीच्या गमल्यांत नेहमीच पुदिना राहतो. दोन मध्ये वेळोवेळी हिवाळ्यात टोमॅटो, मिरची, वांगी, पालक, कोथिंबिर झेंडू इत्यादि. झेंडू अजूनही जीवंत आहे. पुन्हा ऑक्टोबर मध्ये लावतो. इत्यादि. रोज तीस लीटर पाण्यात हे सर्व जमते. हिवाळ्यात कमी लागते. जेंव्हा पाणी मुबलक मिळत होते. तेंव्हा जास्त गमले ठेवले होते. पूजेसाठी फुले क्वचितच विकत घेतो.

सरकार ही अशी यंत्रणा आहे त्यांना सुनियोजित कारभार व्हावा आणि लोकांचे आयुष्य ठीक चालावे म्हणून निर्माण केले आहे
सरकार मध्ये सामील असणाऱ्या सर्व दर्जा च्या लोकांना जनता त्यांच्या कुटुंब सहित सांभाळते..मग पंतप्रधान असून किंवा साधा शिपाई.
देशाला धोकादायक अशी स्थिती पर्यावरण हानी मुळे होत असेल तर जे जनतेच्या पैशावर गुजराण करतात त्यांनी उपाय शोधले पाहिजेत.
सरकारी यंत्रणेने हुशार लोकांची मत विचारत घेवून सर्व संबंधित घटकांशी चर्चा करून ...उपाय योजले पाहिजेत..जनता पैसा पुरवत आहे स्वतः कष्ट करून ...त्या पैश्याच्या जोरावर सरकार कडे अनेक यंत्रणा आहेत जे जनतेच्या पैशावर उदर निर्वाह करत आहेत...त्यांनी योजना आखून उपाय करावेत..
पाहिले तर नदीत सांडपाणी सोडणाऱ्या लोकांना तुरुंगात टाकावे
सरकारी विभाग असेल bmc वैगेरे तर महापौर आणि आयुक्त ह्यांना तुरुंगात टाकावे.जर सांडपाणी नदीत जात असेल तर
अनवशक्या चैनी चे प्रॉडक्ट पूर्ण बंद करावेत.. two wheeler ल ६५० cc che इंजिन ..फालतू गिरी
असे प्रॉडक्ट निर्माण करणाऱ्या लोकांना आजन्म तुरुंगात टाकावे .सरकारी यंत्रणा नी प्रामाणिक पने काम केले आणि आपण जनतेच्या पैस्यावर दोन खास खात आहे आणि ऐश करत आहे ह्याची जाणीव ठेवली तर
सर्व अडचणी काहीच वर्षात दूर होतील.

नऊशे सदनिका,सत्तर दुकाने .

सिवेज ट्रीटमेंट प्लान्ट ट्रीटेड पाणी फ्लश आणी बागेत वापरतात
डोमेस्टिक वेस्ट मॅनेजमेंट प्लांट,उर्वरक बागेत वापरतात.
रेन हार्वेस्टिंग काही प्रमाणात
इ वेस्ट डिस्पोजल कॅम्प
हे सर्व व्यवस्थित राबवले आहे. परीसरात झाडे,फुलबागा आसल्यामुळे गारवा राहून उन्हाळ्यात वातानुकूलित यंत्रांचा तुलनात्मक वापर कमी.

सामान्य माणूस करतो हो पण सरकारी जेवढं कार्यलये आहेत तिकडेच बोंब आहे.
पाणी, वीज, जेवण याची अक्ष्म्य हेळसांड चालू आहे.

यांच्या यांच्या नेमके उलट, भारतामध्ये भरपूर पाऊस पडायला लागलेला आहे. चार महिन्याची सरासरी दोन-तीन महिन्यात गाठली जात आहे. कधी न भरणारी धरणे सुद्धा भरून वहायला लागली आहेत.
भारताच्या सध्याच्या राज्यकर्त्यांना अनुकूल अशी भूमिका निसर्ग का घेत आहे काही कळत नाही.

या शेवटच्या वाक्यावरती हा धागा जोरदार पळायला आता काही हरकत नसावी.
:)

कधी न भरणारी धरणे सुद्धा भरून वहायला लागली आहेत.

वर्षानुवर्षे धरणांतील गाळ उपसला न गेल्यामुळे त्यांची साठवणक्षमता पुर्वीपेक्षा कमी झाली असेल आणि त्यामुळे ती लवकर भरत असतील अशी काही शक्यता असू शकते काय ?