मांडणी

.

तीनही भाग वाचून काढले. छान लिहीत आहात. जोपर्यंत सांगण्यासारखे तुमच्याकडे काही आहे, तोपर्यंत लिहीत रहा.

छान झालाय लेख

तुमचे लेखन विस्तृतरित्या येऊ द्या. तीनही भाग खूप वाचनीय झाले आहेत. मी झरझर वाचून संपवले आणि ते लगेच संपले म्हणून खंतावलो. असे अनुभव, उगाचच भावनाबंबाळ आणि शब्दबंबाळ न करणारे, काय घडलं कसं घडलं ते सरळ सांगत राहणारे. मी असे लेखन वाचण्यासाठी आतुर असतो. कृपया लिहित राहा.

आवडत आहे वाचायला.

नॉस्टेलॉजीक लेखमाला. भारतातुन १९९० - २००० च्या दशकात इथे आलेल्या बहुतेक माहीती तंत्रज्ञाची कहानी कमी अधिक अशीच आहे. कधी कधी कामापेक्षा राजकारण वीट आणते. सगळे जण आपल्या जागी बरोबर असतात. नोकरी गमावणे कुणालाच नको असते मग लोक राजकारणाचा आधार घेतात. तीनही भाग खूप वाचनीय झाले आहेत.

सुरेख अनुभव कथन .

वाचकांच्या प्रतिक्रियांमुळे एक एक भाग लिहायला हुरुप येत आहे. कामाच्या गडबडीत थोडे थोडे लिहुन काढतोय. पुरेसे लिखाण झाले की पुढचा भाग टाकेन.

हा भागही मस्तच. अशाच अनुभवातून गेलो होतो. अमेरिकेतुन काम ऑट्सोर्स होणार होते. त्यांनी सुरुवातीला ट्रायल म्हणून काही काम दिले होते. ते व्यवस्थित झाले. कारण त्यात दोन्ही बाजूचे मॅनेजमेंटचे लोक होते. नंतर ट्रेनिंगसाठी ओनसाईट गेल्यावर मात्र तिकडच्या एंड युजर्स बरोबर काम करताना त्यांनी पण खूप त्रास दिला होता. मुद्दाम चुकीची किंवा अपुरी माहिती देणे जेणेकरुन कामात चुका होतील आणि नंतर त्या चुका त्यांच्या मॅनेजमेंटसमोर हायलाईट करणे वगैरे. शेवटी आम्ही पण तयार झालो. आधी त्यांनी केलेल्या कामाचे रेफरन्सेस मागायचो, ओरल कम्युनिकेशन झाले असेल तरी त्यातले मुद्दे ईमेल करायचो. काम पूर्ण झाल्यावर दोन्ही साईडच्या मॅनेजमेंटसमोरच प्रेझेंट करायचो. असे करुन करुन शेवटी घडी बसली आणि त्यांचे काम इकडे यायला लागले. ते दिवस खूपच तणावपूर्ण होते. तुमचा लेख वाचून सगळे आठवले. लेख नेहमीप्रमाणेच मस्त. प्रवासवर्णन, जागेचा शोध, ऑफिसच्या घडामोडी, कौटुंबिक असे वेगवेगळे पैलू लेखातुन वाचताना खूपच छान वाटतय. पुभाप्र

.

तीनही भाग वाचून काढले. छान लिहीत आहात. जोपर्यंत सांगण्यासारखे तुमच्याकडे काही आहे, तोपर्यंत लिहीत रहा.

छान झालाय लेख

तुमचे लेखन विस्तृतरित्या येऊ द्या. तीनही भाग खूप वाचनीय झाले आहेत. मी झरझर वाचून संपवले आणि ते लगेच संपले म्हणून खंतावलो. असे अनुभव, उगाचच भावनाबंबाळ आणि शब्दबंबाळ न करणारे, काय घडलं कसं घडलं ते सरळ सांगत राहणारे. मी असे लेखन वाचण्यासाठी आतुर असतो. कृपया लिहित राहा.

आवडत आहे वाचायला.

नॉस्टेलॉजीक लेखमाला. भारतातुन १९९० - २००० च्या दशकात इथे आलेल्या बहुतेक माहीती तंत्रज्ञाची कहानी कमी अधिक अशीच आहे. कधी कधी कामापेक्षा राजकारण वीट आणते. सगळे जण आपल्या जागी बरोबर असतात. नोकरी गमावणे कुणालाच नको असते मग लोक राजकारणाचा आधार घेतात. तीनही भाग खूप वाचनीय झाले आहेत.

सुरेख अनुभव कथन .

वाचकांच्या प्रतिक्रियांमुळे एक एक भाग लिहायला हुरुप येत आहे. कामाच्या गडबडीत थोडे थोडे लिहुन काढतोय. पुरेसे लिखाण झाले की पुढचा भाग टाकेन.

हा भागही मस्तच. अशाच अनुभवातून गेलो होतो. अमेरिकेतुन काम ऑट्सोर्स होणार होते. त्यांनी सुरुवातीला ट्रायल म्हणून काही काम दिले होते. ते व्यवस्थित झाले. कारण त्यात दोन्ही बाजूचे मॅनेजमेंटचे लोक होते. नंतर ट्रेनिंगसाठी ओनसाईट गेल्यावर मात्र तिकडच्या एंड युजर्स बरोबर काम करताना त्यांनी पण खूप त्रास दिला होता. मुद्दाम चुकीची किंवा अपुरी माहिती देणे जेणेकरुन कामात चुका होतील आणि नंतर त्या चुका त्यांच्या मॅनेजमेंटसमोर हायलाईट करणे वगैरे. शेवटी आम्ही पण तयार झालो. आधी त्यांनी केलेल्या कामाचे रेफरन्सेस मागायचो, ओरल कम्युनिकेशन झाले असेल तरी त्यातले मुद्दे ईमेल करायचो. काम पूर्ण झाल्यावर दोन्ही साईडच्या मॅनेजमेंटसमोरच प्रेझेंट करायचो. असे करुन करुन शेवटी घडी बसली आणि त्यांचे काम इकडे यायला लागले. ते दिवस खूपच तणावपूर्ण होते. तुमचा लेख वाचून सगळे आठवले. लेख नेहमीप्रमाणेच मस्त. प्रवासवर्णन, जागेचा शोध, ऑफिसच्या घडामोडी, कौटुंबिक असे वेगवेगळे पैलू लेखातुन वाचताना खूपच छान वाटतय. पुभाप्र

म्हणून मी जस्टिन यांच्या प्रत्येक आक्षेपाला उत्तर देऊन गोडबोले पक्षी पुना ओक कसे बरोबर आहेत ते दाखवून दिले. यावर एक वेगळे ई-बुक सादर केले आहे. तुम्ही ग्रेट कार्य करत आहात. असे स उदाहरण आणि संदर्भासहीत पुरावे तयार करणे हेच आवश्यक आहे. तथापि,

याशिवाय आणखी काही सूचना असतील तर स्वागत आहे.

लेख वाचतांना त्यातून सज्जड असे निष्कर्ष हाती लागले नाहीत असे वाटले. म्हणजे पुरावे जुळवत जुळवत कथा पुर्ण व्हायला हवी आणि निष्कर्ष विधान तयार व्हायला हवे. उदा, हे आणि हे पुरावे पाहता/ एकत्र जुळवता असे म्हणता येते की, (विधान) विस्तृत उदाहरण लाल किल्यातील चित्र क्र. क्ष पाहून असे ठाम विधान करता येते की, शहाजहान वर हिंदू संस्कार होते आणि त्याचे पालन करतांना तो चित्र क्र. क्ष मध्ये दिसत आहे. लाल किल्यातील चित्र क्र. य पाहून असे दिसून येते की, मोगल राज्यात हिंदू वाद्ये वाजवली जात होती त्या अर्थी येथे हिंदू पद्धती पाळल्या जात होत्या. वरील पुरावे पाहता असे म्हणता येईल की औरंग्या पापी याची राजवट येई पर्यंत बादशहा मुसलमान असला तरी राज्य हिंदूच चालवत होते. -- हे इ पुस्तक प्रकाशित व्हायला हवे. याला International Standard Book Number (ISBN) पण घ्या असे म्हणतो.

जे काही दाखवले आहे ते आवडले. दिल्लीचा लाल किला हा हाफ डे टुअरमधे ओझरता पाहिला. किंवा कुतुबही. दिल्लीत राहणाऱ्यांनी तिथे जाऊन सावकाश पाहून फोटो आणले तर उपकार होतील. गर्दी नसताना ते जाऊ शकतात.

तुमच्या नजरेतुन चित्रे पहायला आवडली. या विषयात फारशी गती नाही पण तुमची धडपड आणि चिकाटी मात्र वाखाणण्याजोगी आहे. तुमच्या मेहनतीला लवकरच यश मिळो ही सदिच्छा. पैजारबुवा,

मिपावर येणार्‍या कॉन्स्पिरन्सी थेअरीज पहाता..... १३ च्या चित्रात खाली दोन जणांच्या हातात बादशाह खुष असल्याने दिलेले चेक आहेत अस वाटतय, आणी ते दोघ ते चेक हवेत फडफडवत आहेत. असा हि मुद्दा कधी येवु शकेल.

शशिकांत ओक, तुमच्यात जबर्दस्त तळमळ आणि चिकाटी आहे. तुमच्यासारखी लोकंच हिंदूंचा हरवलेला ठेवा परत मिळवून देणार आहेत. दंडवत! आ.न., -गा.पै.

लुटारु,बलात्कारी आणि हिंदूंचा नरसंहार करणारे आणि त्यांना धर्मांतरीत करणारे पाशवी वृत्तीचे आक्रमक होते. ताजमहाल असो वा लाल किल्ला किंवा कुतुब मिनार यांनी यातले काहीही बांधले असण्याची शक्यता माझ्या लेखी शून्य आहे कारण जे विध्वंसक असतात ते अशी उच्चकोटीची निर्मीती करुच शकत नाही असा माझा ठाम विश्वास आहे. हल्लीच ज्ञानवापी देवळाच्या बाबतीत [ ती मशीद नाहीच. ] जो काही कल्लोळ दिसुन येतोय त्यावर आणि अधिक वाचताना ताजमहालवर देखील एक व्हिडियो पाहिला तो इथे देत आहे. हा व्हिडियो पाहिल्यामुळे मला पहिल्यांदाच कळले की लोक जो ताजमहाल पाहतात ती ताजमहाल ची मागची बाजु आहे आणि यमुनेच्या बाजुला त्याची समोरची बाजु असुन तिथुनच ताज महाल [ तेजोमहाल ] मध्ये प्रवेश केला गेला आहे. असाच लालकिल्ल्याच्या बाबतीत देखील व्हिडियो पाहण्यात आला होता तो देखील इथे देउन जातो.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- विश्लेषण : ‘नव्वद’ची पिढी नि ‘केके’चे गारूड… काय होते हे समीकरण?

भारी !चित्रांवर आधारित लेख आवडतात .कधीतरी निवांत समजून घेऊन वाचेन.पु.ले.शु.

आपल्याला इतके भावनाशील व्हायला हवे का? आपण असे चित्र रंगवू कि नरेंद्र मोदी, गुजरात दंगलकर्ते, मुस्लिम धर्म द्वेष्टा व्यक्ती पाकिस्तानच्या वझीरे आझम गादीवर बसलेले आहेत. पाकिस्तानची निर्मिती नंतरच्या काळात तिथे असलेल्या नव्या व जुन्या वास्तू, हिंदूनी तयार केल्या होत्या. म्हणून मुस्लिमांनी त्यांचे अपहरण केले होते असे सरसकट मानले तर तर ते काही वस्तूंसाठी चुकीचे ठरेल. कारण १५२६ ते १७०७ पर्यंत जवळ जवळ २शे वर्षे राज सत्ता राबवताना नविन वास्तू निर्माण करायला लागणार होत्या. त्या तयार करण्यात कुशल मनुष्यबळ आणि साधन संपत्ती हस्तगत करण्याच्या दृष्टीने प्रयत्न केले गेले. अरबी फारशी कॅलिग्राफी याची उदाहरणे आहेत. असो. ताजमहालाच्या मागील दरवाजे हे यमुनेच्या पात्रातून यायला सोय म्हणून केले होते. वेळ पडल्यास तिथून सटकायची ती चोरवाट पण होती. मुख्य प्रवेशद्वार ज्याला श्री दरवाजा म्हणून आजही मान्यताप्राप्त आहे. तो कुठे व कसा दिसतो यावर एबा-कोच-ताज-महाल-भाग-१ मधे पूर्वी चर्चा झाली आहे. असो...

इबुक ची लिंक देऊ शकाल का? मराठीमध्ये आहे का?

इबुक ची लिंक देऊ शकाल का? मराठीमध्ये आहे का?

त्याची मालकी फक्त केंद्र सरकार ची हवी . मग लाल किल्ला असू किंवा ताज महल .ही सर्व देशाची संपत्ती आहे. .ह्या वर कोणत्याच धर्माचा हक्क नसेल. भारतीय पुरातत्व खाते बकवास,नालायक आहे ..फक्त पगार घेणे इतकेच काम करते एक खास अधिकारी नेमून देश भरातील प्राचीन इमारती,मंदिर , मशीद त्यांच्या ताब्यात द्यावे .आणि त्या वास्तू ल काही हानी झाली तर ज्याला जबाबदारी दिली आहे त्या अधिकाऱ्याला फाशी च ध्या.

त्याची मालकी फक्त केंद्र सरकार ची हवी . मग लाल किल्ला असू किंवा ताज महल .ही सर्व देशाची संपत्ती आहे. .ह्या वर कोणत्याच धर्माचा हक्क नसेल. भारतीय पुरातत्व खाते बकवास,नालायक आहे ..फक्त पगार घेणे इतकेच काम करते एक खास अधिकारी नेमून देश भरातील प्राचीन इमारती,मंदिर , मशीद त्यांच्या ताब्यात द्यावे .आणि त्या वास्तू ल काही हानी झाली तर ज्याला जबाबदारी दिली आहे त्या अधिकाऱ्याला फाशी च ध्या.

लोल, हे ओकलोक ताजमहालात महाशिवरात्री साजरी केल्याशिवाय स्वस्थ बसणार नाहीत! मी पु. ना. ओक, डॉ. विद्याधर ओक, श्री शशिकांत ओक या सर्वांचा फॅन होण्याच्या मार्गावर आहे. सर्व लोकांत एक तरी ओक, तेजोमहालयाचे महत्कार्य पार पाडण्यास अस्तित्त्वात असणार याविषयी माझ्या मनात जराही संदेह नाही. - एक ओकप्रेमी

आपली मागे चर्चा झाली त्या वेळी हे चित्र लाहोर येथील आहे असा उल्लेख वाचल्याचे स्मरते, त्यामुळे ताज आणि आग्रा यांचा इथे तसा बादरायण संबंधच आहे. दुसरे, हे चित्र आहे, photograph नव्हे, त्यामुळे निव्वळ चित्रातून काही सिद्ध करणे फार अवघड असते, कित्येकदा मूळ वास्तू चित्रकाराच्या सोयीसाठी हवी तशी हलवून वापरतात, कारण त्याला backdrop एवढेच महत्व असते. चित्रगुप्त तुम्हाला सांगतीलच, आणि तुम्हाला ते माहीतही आहे. पैसे देणार तो राजा महत्वाचा.

आग्रा शहरात यमुनाकिनारी एखादे मंदीर आहे का? नसल्यास ताजमहाल हा अगोदर एखादे मंदीर असावे असे म्हणता येऊ शकेल. कारण ज्या कुठल्या शहरातुन नदी वाहते अथवा जी शहरे ही नदीच्या काठावर वसली आहेत तिथे एखादे मंदीर असतेच असते. आणि अश्या गावांना तीर्थक्षेत्र म्हणुन संबोधण्यात येते. आणि आग्र्याला पौराणिक संदर्भ असल्याने नदीकिनारी मंदीर असण्याची शक्यता जास्त आहे.

खालील विचार डॉ दिलीप बिरूटे यांच्या संदर्भातील प्रतिक्रियेवर आहेत पण ते स्वतंत्र मांडणे योग्य वाटले...

आता त्यावर एक चंद्रकोर आपणास दिसेल. ’खरं तर ती एक चंद्रकोर आहे. हिंदु स्त्रीया असे कुंकुही लावतात” ( पृ. क्र. १६१ ओळ २७ वी) खरं तर आपल्याला गाईड लोक तो ’चाँद' आहे असे म्हणतात. चांद तिरकस असतो. आजकाल अनेक महिला चंद्रकोर टीकली कपाळाला लावतात त्यामुळे हे सगळे साम्य संदर्भ पाहता मला त्यात हिंदू परंपरेच्या काही खाणाखुणा त्यात प्रथमदर्शनी दिसत आहेत असे दिसते. बाकीचा भागावर अधुन-मधुन वेळ मिळाला की लिहिते राहीन. चुभु क्षमस्व. :) -दिलीप बिरुटे

बिरुटे सर, हा धागा एका मुगलकालीन पेंटींग वरील दिनांकामुळे चर्चेस घेतला आहे. इलस्ट्रेटेड वीकलीत हे चित्र कृष्ण धवल रंगात प्रकाशित झाले होते. त्याच्या खालील भागात हे चित्र सन १६२८ मधे दिल्लीतील लालकिल्ला यावास्तूत इराणी वकिल भेटायला आला होता असे म्हटले होते. त्याचा आधार घेऊन पुना ओकांच्या पुस्तकात 'जर लालकिल्ला व त्यातील दरबार १६२८ सालात बांधून तयार होता असे दिसते. पण मग आर्किऑलॉजिची पाटी लालकिल्ला १६३९ मधे बांधून तयार झाला असे सांगते ते खोटे ठरते' . या गौडबंगालाची उकल करण्यासाठी सादर केला आहे. कळसावर चांदतारा आहे कि काही दुसरे प्रतीक आहे याची चर्चा पूर्वी एका धाग्यावर केली आहे.

ओकलोक ताजमहालात महाशिवरात्री साजरी केल्याशिवाय स्वस्थ बसणार नाहीत!

ज्यांना तसे वाटते ते वाटू दे मला व्यक्तिशः तसे वाटत नाही. सध्याच्या घडीला जी वास्तू ज्या अवस्थेत आहे. त्या कबरीच्या रूपातच ती पर्यटकांना पहायला हवी. त्यातील कॅलिग्राफी, संगमरवरातील पच्चीकारी याचा आस्वाद घेता यावा. आहे ती वास्तू मोडा, फोडा ही मानसिकता अत्यंत प्रतिगामी आहे. प्रश्न उरतो तो या वास्तुचे बदलते रूप होते यावर प्रकाश टाकला जावा. एकेकाळी ती कशी होती नंतर तिचात कशी स्थित्यंतरे होत गेली. याचा विचार इतिहासकारांनी न करता सिव्हिल इंजिनियरिंग मार्व्हल म्हणून बांधकाम जगातील मान्यवर वास्तू तज्ज्ञांनी एकत्र येऊन करावे. इतिहासकारांच्या आणि अनुषंगाने धार्मिकतेच्या आवरणातून बाहेर ठेवण्यात शहाणपण आहे.

एका ठिकाणी वाचनात आले ताजमहाल ज्या जागेवर उभा आहे तिथे राजपूत राजाचा महाल होता.शहाजन नी तो मागून घेतला आणि त्या बदल्यात त्यांना दुसऱ्या ठिकाणी जागा दिली. खरे खोटे माहीत नाही.

मी पु. ना. ओकांना सिरीयसली घेतले नव्हते. पण विद्याधर ओकांना मात्र घेतले. ( विद्याधर ओकांमुळे मला शास्त्रीय संगीतातल्या श्रुती खूप स्पष्टपणे कळाल्या आणि शास्त्रीय संगीतातले 'शास्त्र', यमनासारखे ठराविक राग मला इतके का आवडतात यांचा सुस्पष्ट उलगडा झाला. तत्पूर्वी मला समजेल असे फ्रीक्वेन्सी-टेम्पो या शास्त्रीय भाषेत संगीतविचार कुणीही समजावून सांगितला नव्हता. विद्याधर ओक एखाद्या गोष्टीचा ध्यास घेणे म्हणजे काय याचे उदाहरण ठरावे हे माझे मत आहे. अशी माणसे दुर्मिळ होत आहेत.) विद्याधर ओक जेव्हा तेजोमहालाला हात घालतील तेव्हा ते उगाचच खोडसाळपणा करण्यासाठी असणार नाही याची एक मिनिमम ग्यारंटी मला आहे. एखाद्या माणसाला त्यात जेन्युइन इंटरेस्ट तयार होऊ शकतो आणि तो सत्यापर्यंत जायचा त्याच्या परीने प्रयत्न करू शकतोच की. पु. ना. ओक हे सर्वस्वी चुकीचे नव्हते. शाहजहानने ताजमहाल पहिल्या विटेपासून चांदपर्यंत सगळाच्या सगळा नव्याने बांधलेला नाही. त्याने ती जागा आणि तिथे जे काही होते ते एका राजपूत राजाकडून घेतले आहे असे तो स्वतःच म्हणतोय. सध्याच्या स्वरूपातला ताजमहाल करायला त्याने २० टक्के पदरचे बांधकाम केले आहे की ८० टक्के ते मला ठाऊक नाही. अर्थात बांधकामाचे स्केल पाहता ताजमहालापूर्वीचा तेजोमहालय ही काय सिक्रेट गोष्ट नसणार. म्हणजे अशा भव्य आणि सुंदर वास्तुचे वर्णन समकालीन साहित्यात, गाण्यांत, म्हणींत अंकित झालेले असायला पाहिजे. तसा सबळ पुरावा मिळत नाही. म्हणजे शाहजहानने आधीच्या वास्तूचे मूळ स्वरूप पूर्णपणे पालटले असावे. सगळ्यात महत्त्वाचा मानावा असा पुरावा म्हणजे ताजमहालाच्या पायाशी असलेल्या एका दरवाजाचे कार्बन डेटिंग. परंतू नेहमीप्रमाणे असे शुद्धा शास्त्रीय पुरावे गोळा करू देणे सुद्धा आपल्या कोर्टांना जमत नाही. कुणीतरी काही वर्षांपूर्वी चोरून गोळा केलेल्या तुकड्यावर आपण समाधान मानतो. त्यातला मार्जिन ऑफ एरर पाहिला तर हाही पुरावा भरवशाचा आहे का हे ठाउक नाही. परंतु असा पुरावा आता गोळा करणे अवघड नसावे. दुसरा पुरावा म्हणजे थर्मोल्युमिनेसेन्स. (म्हणजे काय ते ठाउक नाही). हिंदू चिन्हांचा वास्तूवर उपयोग हा काही खरा पुरावा नव्हे. मुघल स्थापत्यशैली आणि चित्रशैली मध्ये इस्लामला मान्य नसलेल्या शेकडो गोष्टी आहेत. त्यामुळे मला ते दुय्यम पुरावे म्हणून घ्यायला हरकत नाही असे वाटते. उरला सामाजिक प्रश्न. आपल्याला ऐतिहासिक वास्तूंमध्ये आणि मिथकांमध्ये, कथांमध्ये आजच्या प्रश्नांना काही ऑबजेक्टीव्ह उत्तर मिळते का हे तपासण्याचा मोठा भ्रमित करणारा रोग जडला आहे. सगळेजण असे भंजाळल्यासारखे का करत आहेत हे झरथुष्ट् जाणे. ऐतिहासिक वास्तू ही मूर्त गोष्ट आहे. ती पूर्वी काय होती आणि आता काय आहे हा इतिहासाचाच भाग आहे. ते ऑब्जेक्टिव्हली घेऊन संशोधन करणारे संशोधन करू देत. इतरांनी त्यावरून न्यूनगंड आणि अहंगंड तयार करून पब्लिक मालमत्ता, साधने, आणि उर्जा वेठीस धरू नये. सत्य समोर आले पाहिजे समोर आले पाहिजे असे म्हणताना आपल्याला फक्त सत्याचीच चाड आहे का त्यावरून अजून नॅरेटिव्ह रचून आपण आपलीच पाठ थोपटवून स्वचुतिया बनत आहोत आणि इतरांना बनवत आहोत हे वेळीच ध्यानात यायला हवे. मनोरंजन म्हणून कॉन्स्पिरसी थेर्‍या एन्जॉय कराव्यात आणि स्वतःला फार सिरेसली घेऊ नये. चुकून एखादी कॉन्स्पिरसी थेरी खरी निघालीच तर तोंडाचा चंबू करून थेरी मांडणार्‍या महामानवास दाद द्यावी आणि शांत पडावे. शिवाय अशा थेर्‍यांमुळेच जग इंट्रेस्टिंग होत असते. समजा सगळेच लोक सुबोध खर्‍यांसारखे सर्वज्ञ स्थितप्रज्ञ झाले तर जग महाबोअरिंग होऊ शकते. असो. कधी कधी सुनील कचुरे शुड मेक मोअर सेन्स!! पु. ना.ओक तेजोमहालयाच्या बाबतीत खरे ठरले तर काही हरकत नाही. मला फक्त एकच भिती आहे की पृथ्विवर मानव उपराच ठरू नये याची!!

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Megha Chhaye Aadhi Raat...

ताज महाल सारख्या अतिशय महत्वाच्या वास्तू चे खरे खोटे करायचे असेल तर. उथळ विचारांच्या लोकांना electronic मीडिया किंवा प्रिंट मीडिया किंवा अगदी यूट्यूब सारख्या मीडिया वर विचार व्यक्त करण्यास निर्बंध असावेत चुकीची मत,कोणाशी तरी बांधिलकी असल्या मुळे व्यक्त केली जाण्याची शक्यता जास्त असते. इतिहास तज्ञ,किंवा आता जे पुरावे आहेत त्या वर योग्य प्रयोग करून काढलेले निष्कर्ष हेच प्रसारित केले जावेत.

ताज महाल पहाताना बरीच हिंदू प्रतिके दिसतात. या बद्दल गाईडला विचारले तर ते सांगतात की ताजमहाल बाम्धताना हिंदू कारागीर ही होते त्यांच्यामुळे ती प्रतिके आपल्या दिसतात. क्षणभर हे तर्कट पटते पण कोणतेही बांधकाम करताना ते प्लॅन नुसार केले जाते. ताजमहाल सारखे बांधकाम ज्यात भूमितीच्या अनेक बारकाव्यांचा विचार केलेला आहे. ते बांधकाम करताना एखादा हिंदू कारागीर आराखड्यात स्वतःच्या मनाने बदल करू शकणार नाही. उदा " धोतर्‍याची फुले, कमळाची फुले , कळसाचा आकार ( हा तर बांधकामाचा शीर्ष बिंदू) , मुसलमान शासकांनी तो मूळचा कोणतातरी हिम्दू राजाचा महाल घेऊन त्यावर काही कलाकुसर केली असेल. शिवाजी महाराज आग्र्यात होते त्यावेळेस त्यांच्या भेटीत ताजमहाल बद्दल काहीच वर्णन कुठेच येत नाही. ( आग्र्यातल्या हवेल्यांचे वर्णन आहे मात्र ताजमहालाचे नाही) आणखी एक म्हणजे. ताजमहालात मुमताज ची कबर आहे त्याखाली एक मजला आहे. खाली जायला जिना देखील आहे.(पण तेथे प्रवेश बंद केलेला आहे.) हे कसे शक्य आहे. सामान्यतः कबर ही जमिनीवर असते. हे कोणालाच कसे खटकत नाही.

शिवाजी महाराज आग्र्यात होते त्यावेळेस त्यांच्या भेटीत ताजमहाल बद्दल काहीच वर्णन कुठेच येत नाही. ( आग्र्यातल्या हवेल्यांचे वर्णन आहे मात्र ताजमहालाचे नाही)

आपण म्हणता त्यात बरेच तत्थ आहे. हा घागा लालकिल्ल्यावरील घटनेच्या संदर्भातील पेंटींग वर आहे म्हणून इथे मत प्रदर्शन करणे थोडे अनुचित होईल. आग्ऱ्याहून सुटका या घाग्यावर यावर संदर्भात लिहिलेले आहे.

आणखी एक म्हणजे. ताजमहालात मुमताज ची कबर आहे त्याखाली एक मजला आहे. खाली जायला जिना देखील आहे.(पण तेथे प्रवेश बंद केलेला आहे.) हे कसे शक्य आहे. सामान्यतः कबर ही जमिनीवर असते. हे कोणालाच कसे खटकत नाही.

ती खालच्या मजल्यावरील कबर खरी व वरच्या मजल्यावरील (खोटी असे न म्हणता) दर्शनी असे म्हटले जाते. दोन कबरी (खरेतर बऱ्हाणपूरची धरून) तीन कबरी एकाच व्यक्तीला असू शकतात का? असतील तर तसे कुठे पहायला मिळतात? वगैरे प्रश्न निर्माण होतो...

मुघल साम्राज्य जावून अनेक राज्य आली.अगदी मराठे पण पानिपत पर्यंत गेले होते. दिल्लीवर काही काळ मराठी सत्तेचे वर्चस्व होते. नंतर इंग्रज आले .इंग्रज तसे चोकस वृत्तीचे . त्यांना पण ताज महाल चा अभ्यास करावासा वाटला नाही.. हे पण थोडे विपरीत च आहे. ताजं महाल ह्या इमारतीला प्रसिध्दी स्वतंत्र नंतर दिली गेली का? कारण त्या वास्तू ची दाखल अगोदर कोणी घेतली च नाही. खुप प्रश्न आहेत.

इंग्रज आले .इंग्रज तसे चोकस वृत्तीचे . त्यांना पण ताज महाल चा अभ्यास करावासा वाटला नाही.. हे पण थोडे विपरीत च आहे. ताजं महाल ह्या इमारतीला प्रसिध्दी स्वतंत्र नंतर दिली गेली का? कारण त्या वास्तू ची दाखल अगोदर कोणी घेतली च नाही.

इंग्रज सरकारने देशभरातील वास्तूंवर जितके अभ्यासपूर्ण काम केले तितके आपल्या देशात अन्य राजसत्ता कडून झाले नसावे. मुगल बादशाह आपल्या सत्ता काळातील घटना व पत्र व्यवहार वगैरे व्यवस्थित ठेवत. आपल्या सत्ता काळात ते आधीच्या बादशाहांनी त्यांच्या पुढच्या पिढीला उद्देशून केलेले वाईट किंवा निंदानालस्ती चे उल्लेख बदलले जाणे स्वाभाविक आहे. तरीही ते 'नामे' खूप माहिती सांगतात. त्यात अतिशयोक्ती, राजाची स्तुती किंवा बढाया वगैरे असणे स्वाभाविक आहे. फारसी भाषाेतील मजकुरात विराम चिन्हे नसणे, क्लिष्टता, आणि फाफटपसारा जास्त असे गुण अनेक अभ्यासकांनी दाखवून दिले आहेत. असो. इंग्रजी भाषेत, तपशीलवार वर्णन, नकाशे, पुराव्यानिशी माहिती, मुद्देसूद मांडणीतून घटनांचा अर्थ अचुक समजून घ्यायला सोपे जाते. असो त्यांच्यात अनेक सेनाधिकारी भारतीय संस्कृती, भाषा वगैरेत पारंगतता मिळवत. आपले थिसीस सादर करत. त्यातूनच कनिंगहॅम सारख्या अधिकार्‍यांच्या परिश्रमातून आर्किऑलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया याची स्थापना झाली. याचे दरवर्षी रेकॉर्डचे स्क्रोल प्रसिद्ध होत. ताजमहाल यावर अभ्यास करून लेखन अस्तित्वात आहे. ताजमहाल मधे सायंकाळी फिरायला व चांदण्या रात्री डीनर डान्स पार्ट्या होत. नंतर ते बंद करण्यात आले. लॉर्ड कर्झन याला ताजमहालाच्या संदर्भात फार आकर्षण होते. त्याच्या पुढाकाराने इजिप्त मधून दोन वजनदार शँडलियर्स मागवले गेले पैकी एक कबरीवर लटकलेला आहे तर दुसरा प्रवेशद्वार इमारतीच्या वरील मजल्यावर लटकत आहे. एबा कोच दि कंप्लीट ताजमहाल पुस्तक परिचयात यांचे उल्लेख दिले आहेत. बागेतील झाडे, मशागत, बदलून ती युरोपियन पद्धतीने, झाडे लावली गेली. यात तत्परतेने लक्ष घालून विविध नाम्यांचा इंग्रजी तर्जुमा करण्यात आला. फक्त शाहजहां च्या बादशाह नामा राहून गेला. म्हणून आता निर्माण झालेल्या राजकीय व धार्मिक परिस्थिती मुळे त्यातील फारसी भाषांतर करायला व योग्य अर्थ काढायला फारसे कोणी उत्सुक नाहीत. मला तसा दोन जणांचा प्रत्यक्ष अनुभव आहे. राहिला प्रश्न तळघरातील काही खोल्यांना विटांच्या बांधकामाने बंद केले आहे ते इंग्रजी सत्ता असताना का उघडून पाहिले गेले नाही यावर नेमके उत्तर मिळत नाही. इंग्रज इतकी उचक पाचक करत पण ताजमहालाच्या लांबी रुंदी, डिझाईन, याचे नकाशे आर्किऑलॉजिकल रेकॉर्ड मधे नाहीत. कनिंगहॅम कदाचित स्वतः ते काम करणार असावा, जसे कुतुबमिनार चे त्यांनी केले, पण नंतर राहून गेले. असो... डॉ वासुदेव गोडबोले यांच्या मते त्यात इंग्रजांची कॉन्स्पिरसी होती. यावर त्यांचे पुस्तकातून माहिती थक्क करणारी आहे.

आज युट्युबवर बर्मुडा ट्रँगल संबंधित चित्रफिती बघत असताना ध्रुव राठी नावाच्या एका युवकाची चित्रफीत विशेष आवडली. कुठलाही अभिनिवेष नसलेली , अभ्यासपुर्वक बनवलेली चित्रफीत होती. मग चांगला युट्युबर दिसत आहे असा विचार करता त्याच्या आणखी चित्रफिती बघू लागलो तेव्हा ताजमहालचे रहस्य उलगडणारी चित्रफीत समोर आली. ही चित्रफीतही अभ्यासपुर्वक बनवलेली आहे. पु ना अओक यांच्या संशोधनावरही त्यात भाष्य आहे. जिज्ञासूंनी ही चित्रफीत आवर्जुन पहावी.

जाता जाता :- ध्रुव राठी चा व्हिडियो मी आधीच पाहिला होता, तो एक प्रसिद्ध व्ह्लॉगर / युट्युबर आहे. परंतु माझा व्यक्तिगत मता नुसार त्याला कोणाचे तरी मजबुत फंडिंग असुन माहिती देताना उत्तम दिशाभूल करणे हे त्याचे विशेष कौशल्य आहे. त्याच्या अनेक व्हिडियोज मधले प्रतिसादांचे निरिक्षण केल्यास साधारण एकाच आशयाचे / प्रकारचे प्रतिसाद त्याला दिले जातात हे उघड होते.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Michael Jackson's Drummer Jonathan Moffett Performs "Smooth Criminal"

https://www.loksatta.com/vishesh/shiva-temple-taj-mahal-history-discussion-world-famous-historical-building-ysh-95-2969727/

नमस्कार महोबा या शहराच्या आसपास त्यांनी सुचवलेले गाव आणि तिथे मंदिर आहे का याचा शोध घेतला जावा.

म्हणून मी जस्टिन यांच्या प्रत्येक आक्षेपाला उत्तर देऊन गोडबोले पक्षी पुना ओक कसे बरोबर आहेत ते दाखवून दिले. यावर एक वेगळे ई-बुक सादर केले आहे. तुम्ही ग्रेट कार्य करत आहात. असे स उदाहरण आणि संदर्भासहीत पुरावे तयार करणे हेच आवश्यक आहे. तथापि,

याशिवाय आणखी काही सूचना असतील तर स्वागत आहे.

लेख वाचतांना त्यातून सज्जड असे निष्कर्ष हाती लागले नाहीत असे वाटले. म्हणजे पुरावे जुळवत जुळवत कथा पुर्ण व्हायला हवी आणि निष्कर्ष विधान तयार व्हायला हवे. उदा, हे आणि हे पुरावे पाहता/ एकत्र जुळवता असे म्हणता येते की, (विधान) विस्तृत उदाहरण लाल किल्यातील चित्र क्र. क्ष पाहून असे ठाम विधान करता येते की, शहाजहान वर हिंदू संस्कार होते आणि त्याचे पालन करतांना तो चित्र क्र. क्ष मध्ये दिसत आहे. लाल किल्यातील चित्र क्र. य पाहून असे दिसून येते की, मोगल राज्यात हिंदू वाद्ये वाजवली जात होती त्या अर्थी येथे हिंदू पद्धती पाळल्या जात होत्या. वरील पुरावे पाहता असे म्हणता येईल की औरंग्या पापी याची राजवट येई पर्यंत बादशहा मुसलमान असला तरी राज्य हिंदूच चालवत होते. -- हे इ पुस्तक प्रकाशित व्हायला हवे. याला International Standard Book Number (ISBN) पण घ्या असे म्हणतो.

जे काही दाखवले आहे ते आवडले. दिल्लीचा लाल किला हा हाफ डे टुअरमधे ओझरता पाहिला. किंवा कुतुबही. दिल्लीत राहणाऱ्यांनी तिथे जाऊन सावकाश पाहून फोटो आणले तर उपकार होतील. गर्दी नसताना ते जाऊ शकतात.

तुमच्या नजरेतुन चित्रे पहायला आवडली. या विषयात फारशी गती नाही पण तुमची धडपड आणि चिकाटी मात्र वाखाणण्याजोगी आहे. तुमच्या मेहनतीला लवकरच यश मिळो ही सदिच्छा. पैजारबुवा,

मिपावर येणार्‍या कॉन्स्पिरन्सी थेअरीज पहाता..... १३ च्या चित्रात खाली दोन जणांच्या हातात बादशाह खुष असल्याने दिलेले चेक आहेत अस वाटतय, आणी ते दोघ ते चेक हवेत फडफडवत आहेत. असा हि मुद्दा कधी येवु शकेल.

शशिकांत ओक, तुमच्यात जबर्दस्त तळमळ आणि चिकाटी आहे. तुमच्यासारखी लोकंच हिंदूंचा हरवलेला ठेवा परत मिळवून देणार आहेत. दंडवत! आ.न., -गा.पै.

लुटारु,बलात्कारी आणि हिंदूंचा नरसंहार करणारे आणि त्यांना धर्मांतरीत करणारे पाशवी वृत्तीचे आक्रमक होते. ताजमहाल असो वा लाल किल्ला किंवा कुतुब मिनार यांनी यातले काहीही बांधले असण्याची शक्यता माझ्या लेखी शून्य आहे कारण जे विध्वंसक असतात ते अशी उच्चकोटीची निर्मीती करुच शकत नाही असा माझा ठाम विश्वास आहे. हल्लीच ज्ञानवापी देवळाच्या बाबतीत [ ती मशीद नाहीच. ] जो काही कल्लोळ दिसुन येतोय त्यावर आणि अधिक वाचताना ताजमहालवर देखील एक व्हिडियो पाहिला तो इथे देत आहे. हा व्हिडियो पाहिल्यामुळे मला पहिल्यांदाच कळले की लोक जो ताजमहाल पाहतात ती ताजमहाल ची मागची बाजु आहे आणि यमुनेच्या बाजुला त्याची समोरची बाजु असुन तिथुनच ताज महाल [ तेजोमहाल ] मध्ये प्रवेश केला गेला आहे. असाच लालकिल्ल्याच्या बाबतीत देखील व्हिडियो पाहण्यात आला होता तो देखील इथे देउन जातो.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- विश्लेषण : ‘नव्वद’ची पिढी नि ‘केके’चे गारूड… काय होते हे समीकरण?

भारी !चित्रांवर आधारित लेख आवडतात .कधीतरी निवांत समजून घेऊन वाचेन.पु.ले.शु.

आपल्याला इतके भावनाशील व्हायला हवे का? आपण असे चित्र रंगवू कि नरेंद्र मोदी, गुजरात दंगलकर्ते, मुस्लिम धर्म द्वेष्टा व्यक्ती पाकिस्तानच्या वझीरे आझम गादीवर बसलेले आहेत. पाकिस्तानची निर्मिती नंतरच्या काळात तिथे असलेल्या नव्या व जुन्या वास्तू, हिंदूनी तयार केल्या होत्या. म्हणून मुस्लिमांनी त्यांचे अपहरण केले होते असे सरसकट मानले तर तर ते काही वस्तूंसाठी चुकीचे ठरेल. कारण १५२६ ते १७०७ पर्यंत जवळ जवळ २शे वर्षे राज सत्ता राबवताना नविन वास्तू निर्माण करायला लागणार होत्या. त्या तयार करण्यात कुशल मनुष्यबळ आणि साधन संपत्ती हस्तगत करण्याच्या दृष्टीने प्रयत्न केले गेले. अरबी फारशी कॅलिग्राफी याची उदाहरणे आहेत. असो. ताजमहालाच्या मागील दरवाजे हे यमुनेच्या पात्रातून यायला सोय म्हणून केले होते. वेळ पडल्यास तिथून सटकायची ती चोरवाट पण होती. मुख्य प्रवेशद्वार ज्याला श्री दरवाजा म्हणून आजही मान्यताप्राप्त आहे. तो कुठे व कसा दिसतो यावर एबा-कोच-ताज-महाल-भाग-१ मधे पूर्वी चर्चा झाली आहे. असो...

इबुक ची लिंक देऊ शकाल का? मराठीमध्ये आहे का?

इबुक ची लिंक देऊ शकाल का? मराठीमध्ये आहे का?

त्याची मालकी फक्त केंद्र सरकार ची हवी . मग लाल किल्ला असू किंवा ताज महल .ही सर्व देशाची संपत्ती आहे. .ह्या वर कोणत्याच धर्माचा हक्क नसेल. भारतीय पुरातत्व खाते बकवास,नालायक आहे ..फक्त पगार घेणे इतकेच काम करते एक खास अधिकारी नेमून देश भरातील प्राचीन इमारती,मंदिर , मशीद त्यांच्या ताब्यात द्यावे .आणि त्या वास्तू ल काही हानी झाली तर ज्याला जबाबदारी दिली आहे त्या अधिकाऱ्याला फाशी च ध्या.

त्याची मालकी फक्त केंद्र सरकार ची हवी . मग लाल किल्ला असू किंवा ताज महल .ही सर्व देशाची संपत्ती आहे. .ह्या वर कोणत्याच धर्माचा हक्क नसेल. भारतीय पुरातत्व खाते बकवास,नालायक आहे ..फक्त पगार घेणे इतकेच काम करते एक खास अधिकारी नेमून देश भरातील प्राचीन इमारती,मंदिर , मशीद त्यांच्या ताब्यात द्यावे .आणि त्या वास्तू ल काही हानी झाली तर ज्याला जबाबदारी दिली आहे त्या अधिकाऱ्याला फाशी च ध्या.

लोल, हे ओकलोक ताजमहालात महाशिवरात्री साजरी केल्याशिवाय स्वस्थ बसणार नाहीत! मी पु. ना. ओक, डॉ. विद्याधर ओक, श्री शशिकांत ओक या सर्वांचा फॅन होण्याच्या मार्गावर आहे. सर्व लोकांत एक तरी ओक, तेजोमहालयाचे महत्कार्य पार पाडण्यास अस्तित्त्वात असणार याविषयी माझ्या मनात जराही संदेह नाही. - एक ओकप्रेमी

आपली मागे चर्चा झाली त्या वेळी हे चित्र लाहोर येथील आहे असा उल्लेख वाचल्याचे स्मरते, त्यामुळे ताज आणि आग्रा यांचा इथे तसा बादरायण संबंधच आहे. दुसरे, हे चित्र आहे, photograph नव्हे, त्यामुळे निव्वळ चित्रातून काही सिद्ध करणे फार अवघड असते, कित्येकदा मूळ वास्तू चित्रकाराच्या सोयीसाठी हवी तशी हलवून वापरतात, कारण त्याला backdrop एवढेच महत्व असते. चित्रगुप्त तुम्हाला सांगतीलच, आणि तुम्हाला ते माहीतही आहे. पैसे देणार तो राजा महत्वाचा.

आग्रा शहरात यमुनाकिनारी एखादे मंदीर आहे का? नसल्यास ताजमहाल हा अगोदर एखादे मंदीर असावे असे म्हणता येऊ शकेल. कारण ज्या कुठल्या शहरातुन नदी वाहते अथवा जी शहरे ही नदीच्या काठावर वसली आहेत तिथे एखादे मंदीर असतेच असते. आणि अश्या गावांना तीर्थक्षेत्र म्हणुन संबोधण्यात येते. आणि आग्र्याला पौराणिक संदर्भ असल्याने नदीकिनारी मंदीर असण्याची शक्यता जास्त आहे.

खालील विचार डॉ दिलीप बिरूटे यांच्या संदर्भातील प्रतिक्रियेवर आहेत पण ते स्वतंत्र मांडणे योग्य वाटले...

आता त्यावर एक चंद्रकोर आपणास दिसेल. ’खरं तर ती एक चंद्रकोर आहे. हिंदु स्त्रीया असे कुंकुही लावतात” ( पृ. क्र. १६१ ओळ २७ वी) खरं तर आपल्याला गाईड लोक तो ’चाँद' आहे असे म्हणतात. चांद तिरकस असतो. आजकाल अनेक महिला चंद्रकोर टीकली कपाळाला लावतात त्यामुळे हे सगळे साम्य संदर्भ पाहता मला त्यात हिंदू परंपरेच्या काही खाणाखुणा त्यात प्रथमदर्शनी दिसत आहेत असे दिसते. बाकीचा भागावर अधुन-मधुन वेळ मिळाला की लिहिते राहीन. चुभु क्षमस्व. :) -दिलीप बिरुटे

बिरुटे सर, हा धागा एका मुगलकालीन पेंटींग वरील दिनांकामुळे चर्चेस घेतला आहे. इलस्ट्रेटेड वीकलीत हे चित्र कृष्ण धवल रंगात प्रकाशित झाले होते. त्याच्या खालील भागात हे चित्र सन १६२८ मधे दिल्लीतील लालकिल्ला यावास्तूत इराणी वकिल भेटायला आला होता असे म्हटले होते. त्याचा आधार घेऊन पुना ओकांच्या पुस्तकात 'जर लालकिल्ला व त्यातील दरबार १६२८ सालात बांधून तयार होता असे दिसते. पण मग आर्किऑलॉजिची पाटी लालकिल्ला १६३९ मधे बांधून तयार झाला असे सांगते ते खोटे ठरते' . या गौडबंगालाची उकल करण्यासाठी सादर केला आहे. कळसावर चांदतारा आहे कि काही दुसरे प्रतीक आहे याची चर्चा पूर्वी एका धाग्यावर केली आहे.

ओकलोक ताजमहालात महाशिवरात्री साजरी केल्याशिवाय स्वस्थ बसणार नाहीत!

ज्यांना तसे वाटते ते वाटू दे मला व्यक्तिशः तसे वाटत नाही. सध्याच्या घडीला जी वास्तू ज्या अवस्थेत आहे. त्या कबरीच्या रूपातच ती पर्यटकांना पहायला हवी. त्यातील कॅलिग्राफी, संगमरवरातील पच्चीकारी याचा आस्वाद घेता यावा. आहे ती वास्तू मोडा, फोडा ही मानसिकता अत्यंत प्रतिगामी आहे. प्रश्न उरतो तो या वास्तुचे बदलते रूप होते यावर प्रकाश टाकला जावा. एकेकाळी ती कशी होती नंतर तिचात कशी स्थित्यंतरे होत गेली. याचा विचार इतिहासकारांनी न करता सिव्हिल इंजिनियरिंग मार्व्हल म्हणून बांधकाम जगातील मान्यवर वास्तू तज्ज्ञांनी एकत्र येऊन करावे. इतिहासकारांच्या आणि अनुषंगाने धार्मिकतेच्या आवरणातून बाहेर ठेवण्यात शहाणपण आहे.

एका ठिकाणी वाचनात आले ताजमहाल ज्या जागेवर उभा आहे तिथे राजपूत राजाचा महाल होता.शहाजन नी तो मागून घेतला आणि त्या बदल्यात त्यांना दुसऱ्या ठिकाणी जागा दिली. खरे खोटे माहीत नाही.

मी पु. ना. ओकांना सिरीयसली घेतले नव्हते. पण विद्याधर ओकांना मात्र घेतले. ( विद्याधर ओकांमुळे मला शास्त्रीय संगीतातल्या श्रुती खूप स्पष्टपणे कळाल्या आणि शास्त्रीय संगीतातले 'शास्त्र', यमनासारखे ठराविक राग मला इतके का आवडतात यांचा सुस्पष्ट उलगडा झाला. तत्पूर्वी मला समजेल असे फ्रीक्वेन्सी-टेम्पो या शास्त्रीय भाषेत संगीतविचार कुणीही समजावून सांगितला नव्हता. विद्याधर ओक एखाद्या गोष्टीचा ध्यास घेणे म्हणजे काय याचे उदाहरण ठरावे हे माझे मत आहे. अशी माणसे दुर्मिळ होत आहेत.) विद्याधर ओक जेव्हा तेजोमहालाला हात घालतील तेव्हा ते उगाचच खोडसाळपणा करण्यासाठी असणार नाही याची एक मिनिमम ग्यारंटी मला आहे. एखाद्या माणसाला त्यात जेन्युइन इंटरेस्ट तयार होऊ शकतो आणि तो सत्यापर्यंत जायचा त्याच्या परीने प्रयत्न करू शकतोच की. पु. ना. ओक हे सर्वस्वी चुकीचे नव्हते. शाहजहानने ताजमहाल पहिल्या विटेपासून चांदपर्यंत सगळाच्या सगळा नव्याने बांधलेला नाही. त्याने ती जागा आणि तिथे जे काही होते ते एका राजपूत राजाकडून घेतले आहे असे तो स्वतःच म्हणतोय. सध्याच्या स्वरूपातला ताजमहाल करायला त्याने २० टक्के पदरचे बांधकाम केले आहे की ८० टक्के ते मला ठाऊक नाही. अर्थात बांधकामाचे स्केल पाहता ताजमहालापूर्वीचा तेजोमहालय ही काय सिक्रेट गोष्ट नसणार. म्हणजे अशा भव्य आणि सुंदर वास्तुचे वर्णन समकालीन साहित्यात, गाण्यांत, म्हणींत अंकित झालेले असायला पाहिजे. तसा सबळ पुरावा मिळत नाही. म्हणजे शाहजहानने आधीच्या वास्तूचे मूळ स्वरूप पूर्णपणे पालटले असावे. सगळ्यात महत्त्वाचा मानावा असा पुरावा म्हणजे ताजमहालाच्या पायाशी असलेल्या एका दरवाजाचे कार्बन डेटिंग. परंतू नेहमीप्रमाणे असे शुद्धा शास्त्रीय पुरावे गोळा करू देणे सुद्धा आपल्या कोर्टांना जमत नाही. कुणीतरी काही वर्षांपूर्वी चोरून गोळा केलेल्या तुकड्यावर आपण समाधान मानतो. त्यातला मार्जिन ऑफ एरर पाहिला तर हाही पुरावा भरवशाचा आहे का हे ठाउक नाही. परंतु असा पुरावा आता गोळा करणे अवघड नसावे. दुसरा पुरावा म्हणजे थर्मोल्युमिनेसेन्स. (म्हणजे काय ते ठाउक नाही). हिंदू चिन्हांचा वास्तूवर उपयोग हा काही खरा पुरावा नव्हे. मुघल स्थापत्यशैली आणि चित्रशैली मध्ये इस्लामला मान्य नसलेल्या शेकडो गोष्टी आहेत. त्यामुळे मला ते दुय्यम पुरावे म्हणून घ्यायला हरकत नाही असे वाटते. उरला सामाजिक प्रश्न. आपल्याला ऐतिहासिक वास्तूंमध्ये आणि मिथकांमध्ये, कथांमध्ये आजच्या प्रश्नांना काही ऑबजेक्टीव्ह उत्तर मिळते का हे तपासण्याचा मोठा भ्रमित करणारा रोग जडला आहे. सगळेजण असे भंजाळल्यासारखे का करत आहेत हे झरथुष्ट् जाणे. ऐतिहासिक वास्तू ही मूर्त गोष्ट आहे. ती पूर्वी काय होती आणि आता काय आहे हा इतिहासाचाच भाग आहे. ते ऑब्जेक्टिव्हली घेऊन संशोधन करणारे संशोधन करू देत. इतरांनी त्यावरून न्यूनगंड आणि अहंगंड तयार करून पब्लिक मालमत्ता, साधने, आणि उर्जा वेठीस धरू नये. सत्य समोर आले पाहिजे समोर आले पाहिजे असे म्हणताना आपल्याला फक्त सत्याचीच चाड आहे का त्यावरून अजून नॅरेटिव्ह रचून आपण आपलीच पाठ थोपटवून स्वचुतिया बनत आहोत आणि इतरांना बनवत आहोत हे वेळीच ध्यानात यायला हवे. मनोरंजन म्हणून कॉन्स्पिरसी थेर्‍या एन्जॉय कराव्यात आणि स्वतःला फार सिरेसली घेऊ नये. चुकून एखादी कॉन्स्पिरसी थेरी खरी निघालीच तर तोंडाचा चंबू करून थेरी मांडणार्‍या महामानवास दाद द्यावी आणि शांत पडावे. शिवाय अशा थेर्‍यांमुळेच जग इंट्रेस्टिंग होत असते. समजा सगळेच लोक सुबोध खर्‍यांसारखे सर्वज्ञ स्थितप्रज्ञ झाले तर जग महाबोअरिंग होऊ शकते. असो. कधी कधी सुनील कचुरे शुड मेक मोअर सेन्स!! पु. ना.ओक तेजोमहालयाच्या बाबतीत खरे ठरले तर काही हरकत नाही. मला फक्त एकच भिती आहे की पृथ्विवर मानव उपराच ठरू नये याची!!

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Megha Chhaye Aadhi Raat...

ताज महाल सारख्या अतिशय महत्वाच्या वास्तू चे खरे खोटे करायचे असेल तर. उथळ विचारांच्या लोकांना electronic मीडिया किंवा प्रिंट मीडिया किंवा अगदी यूट्यूब सारख्या मीडिया वर विचार व्यक्त करण्यास निर्बंध असावेत चुकीची मत,कोणाशी तरी बांधिलकी असल्या मुळे व्यक्त केली जाण्याची शक्यता जास्त असते. इतिहास तज्ञ,किंवा आता जे पुरावे आहेत त्या वर योग्य प्रयोग करून काढलेले निष्कर्ष हेच प्रसारित केले जावेत.

ताज महाल पहाताना बरीच हिंदू प्रतिके दिसतात. या बद्दल गाईडला विचारले तर ते सांगतात की ताजमहाल बाम्धताना हिंदू कारागीर ही होते त्यांच्यामुळे ती प्रतिके आपल्या दिसतात. क्षणभर हे तर्कट पटते पण कोणतेही बांधकाम करताना ते प्लॅन नुसार केले जाते. ताजमहाल सारखे बांधकाम ज्यात भूमितीच्या अनेक बारकाव्यांचा विचार केलेला आहे. ते बांधकाम करताना एखादा हिंदू कारागीर आराखड्यात स्वतःच्या मनाने बदल करू शकणार नाही. उदा " धोतर्‍याची फुले, कमळाची फुले , कळसाचा आकार ( हा तर बांधकामाचा शीर्ष बिंदू) , मुसलमान शासकांनी तो मूळचा कोणतातरी हिम्दू राजाचा महाल घेऊन त्यावर काही कलाकुसर केली असेल. शिवाजी महाराज आग्र्यात होते त्यावेळेस त्यांच्या भेटीत ताजमहाल बद्दल काहीच वर्णन कुठेच येत नाही. ( आग्र्यातल्या हवेल्यांचे वर्णन आहे मात्र ताजमहालाचे नाही) आणखी एक म्हणजे. ताजमहालात मुमताज ची कबर आहे त्याखाली एक मजला आहे. खाली जायला जिना देखील आहे.(पण तेथे प्रवेश बंद केलेला आहे.) हे कसे शक्य आहे. सामान्यतः कबर ही जमिनीवर असते. हे कोणालाच कसे खटकत नाही.

शिवाजी महाराज आग्र्यात होते त्यावेळेस त्यांच्या भेटीत ताजमहाल बद्दल काहीच वर्णन कुठेच येत नाही. ( आग्र्यातल्या हवेल्यांचे वर्णन आहे मात्र ताजमहालाचे नाही)

आपण म्हणता त्यात बरेच तत्थ आहे. हा घागा लालकिल्ल्यावरील घटनेच्या संदर्भातील पेंटींग वर आहे म्हणून इथे मत प्रदर्शन करणे थोडे अनुचित होईल. आग्ऱ्याहून सुटका या घाग्यावर यावर संदर्भात लिहिलेले आहे.

आणखी एक म्हणजे. ताजमहालात मुमताज ची कबर आहे त्याखाली एक मजला आहे. खाली जायला जिना देखील आहे.(पण तेथे प्रवेश बंद केलेला आहे.) हे कसे शक्य आहे. सामान्यतः कबर ही जमिनीवर असते. हे कोणालाच कसे खटकत नाही.

ती खालच्या मजल्यावरील कबर खरी व वरच्या मजल्यावरील (खोटी असे न म्हणता) दर्शनी असे म्हटले जाते. दोन कबरी (खरेतर बऱ्हाणपूरची धरून) तीन कबरी एकाच व्यक्तीला असू शकतात का? असतील तर तसे कुठे पहायला मिळतात? वगैरे प्रश्न निर्माण होतो...

मुघल साम्राज्य जावून अनेक राज्य आली.अगदी मराठे पण पानिपत पर्यंत गेले होते. दिल्लीवर काही काळ मराठी सत्तेचे वर्चस्व होते. नंतर इंग्रज आले .इंग्रज तसे चोकस वृत्तीचे . त्यांना पण ताज महाल चा अभ्यास करावासा वाटला नाही.. हे पण थोडे विपरीत च आहे. ताजं महाल ह्या इमारतीला प्रसिध्दी स्वतंत्र नंतर दिली गेली का? कारण त्या वास्तू ची दाखल अगोदर कोणी घेतली च नाही. खुप प्रश्न आहेत.

इंग्रज आले .इंग्रज तसे चोकस वृत्तीचे . त्यांना पण ताज महाल चा अभ्यास करावासा वाटला नाही.. हे पण थोडे विपरीत च आहे. ताजं महाल ह्या इमारतीला प्रसिध्दी स्वतंत्र नंतर दिली गेली का? कारण त्या वास्तू ची दाखल अगोदर कोणी घेतली च नाही.

इंग्रज सरकारने देशभरातील वास्तूंवर जितके अभ्यासपूर्ण काम केले तितके आपल्या देशात अन्य राजसत्ता कडून झाले नसावे. मुगल बादशाह आपल्या सत्ता काळातील घटना व पत्र व्यवहार वगैरे व्यवस्थित ठेवत. आपल्या सत्ता काळात ते आधीच्या बादशाहांनी त्यांच्या पुढच्या पिढीला उद्देशून केलेले वाईट किंवा निंदानालस्ती चे उल्लेख बदलले जाणे स्वाभाविक आहे. तरीही ते 'नामे' खूप माहिती सांगतात. त्यात अतिशयोक्ती, राजाची स्तुती किंवा बढाया वगैरे असणे स्वाभाविक आहे. फारसी भाषाेतील मजकुरात विराम चिन्हे नसणे, क्लिष्टता, आणि फाफटपसारा जास्त असे गुण अनेक अभ्यासकांनी दाखवून दिले आहेत. असो. इंग्रजी भाषेत, तपशीलवार वर्णन, नकाशे, पुराव्यानिशी माहिती, मुद्देसूद मांडणीतून घटनांचा अर्थ अचुक समजून घ्यायला सोपे जाते. असो त्यांच्यात अनेक सेनाधिकारी भारतीय संस्कृती, भाषा वगैरेत पारंगतता मिळवत. आपले थिसीस सादर करत. त्यातूनच कनिंगहॅम सारख्या अधिकार्‍यांच्या परिश्रमातून आर्किऑलॉजिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया याची स्थापना झाली. याचे दरवर्षी रेकॉर्डचे स्क्रोल प्रसिद्ध होत. ताजमहाल यावर अभ्यास करून लेखन अस्तित्वात आहे. ताजमहाल मधे सायंकाळी फिरायला व चांदण्या रात्री डीनर डान्स पार्ट्या होत. नंतर ते बंद करण्यात आले. लॉर्ड कर्झन याला ताजमहालाच्या संदर्भात फार आकर्षण होते. त्याच्या पुढाकाराने इजिप्त मधून दोन वजनदार शँडलियर्स मागवले गेले पैकी एक कबरीवर लटकलेला आहे तर दुसरा प्रवेशद्वार इमारतीच्या वरील मजल्यावर लटकत आहे. एबा कोच दि कंप्लीट ताजमहाल पुस्तक परिचयात यांचे उल्लेख दिले आहेत. बागेतील झाडे, मशागत, बदलून ती युरोपियन पद्धतीने, झाडे लावली गेली. यात तत्परतेने लक्ष घालून विविध नाम्यांचा इंग्रजी तर्जुमा करण्यात आला. फक्त शाहजहां च्या बादशाह नामा राहून गेला. म्हणून आता निर्माण झालेल्या राजकीय व धार्मिक परिस्थिती मुळे त्यातील फारसी भाषांतर करायला व योग्य अर्थ काढायला फारसे कोणी उत्सुक नाहीत. मला तसा दोन जणांचा प्रत्यक्ष अनुभव आहे. राहिला प्रश्न तळघरातील काही खोल्यांना विटांच्या बांधकामाने बंद केले आहे ते इंग्रजी सत्ता असताना का उघडून पाहिले गेले नाही यावर नेमके उत्तर मिळत नाही. इंग्रज इतकी उचक पाचक करत पण ताजमहालाच्या लांबी रुंदी, डिझाईन, याचे नकाशे आर्किऑलॉजिकल रेकॉर्ड मधे नाहीत. कनिंगहॅम कदाचित स्वतः ते काम करणार असावा, जसे कुतुबमिनार चे त्यांनी केले, पण नंतर राहून गेले. असो... डॉ वासुदेव गोडबोले यांच्या मते त्यात इंग्रजांची कॉन्स्पिरसी होती. यावर त्यांचे पुस्तकातून माहिती थक्क करणारी आहे.

आज युट्युबवर बर्मुडा ट्रँगल संबंधित चित्रफिती बघत असताना ध्रुव राठी नावाच्या एका युवकाची चित्रफीत विशेष आवडली. कुठलाही अभिनिवेष नसलेली , अभ्यासपुर्वक बनवलेली चित्रफीत होती. मग चांगला युट्युबर दिसत आहे असा विचार करता त्याच्या आणखी चित्रफिती बघू लागलो तेव्हा ताजमहालचे रहस्य उलगडणारी चित्रफीत समोर आली. ही चित्रफीतही अभ्यासपुर्वक बनवलेली आहे. पु ना अओक यांच्या संशोधनावरही त्यात भाष्य आहे. जिज्ञासूंनी ही चित्रफीत आवर्जुन पहावी.

जाता जाता :- ध्रुव राठी चा व्हिडियो मी आधीच पाहिला होता, तो एक प्रसिद्ध व्ह्लॉगर / युट्युबर आहे. परंतु माझा व्यक्तिगत मता नुसार त्याला कोणाचे तरी मजबुत फंडिंग असुन माहिती देताना उत्तम दिशाभूल करणे हे त्याचे विशेष कौशल्य आहे. त्याच्या अनेक व्हिडियोज मधले प्रतिसादांचे निरिक्षण केल्यास साधारण एकाच आशयाचे / प्रकारचे प्रतिसाद त्याला दिले जातात हे उघड होते.

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Michael Jackson's Drummer Jonathan Moffett Performs "Smooth Criminal"

https://www.loksatta.com/vishesh/shiva-temple-taj-mahal-history-discussion-world-famous-historical-building-ysh-95-2969727/

नमस्कार महोबा या शहराच्या आसपास त्यांनी सुचवलेले गाव आणि तिथे मंदिर आहे का याचा शोध घेतला जावा.

खूप छान अनुभवकथन.

तब्बल ५ महिन्यांनी पुढचा भाग लिहिलात पण भारीच झालाय. अति शहाणपणा करुन दुसर्‍याचा अपमान करणारे लोक डोक्यात जातात. मी तुमच्या जागी असतो तरी हेच केले असते. रहायची सोय झाली शेवटी हे बरे झाले. क्रमशः आहे का? पुढचा भाग (लवकर) लिहाच. तुमचे लिखाण ओघवते आहे त्यामुळे वाचायला मजा येते.

अगदी सुरेख वर्णन केलंय. धन्यवाद..!

दोन्ही भाग एका दमात वाचून काढले... छान लिहिलं आहे

थरारक वर्णन .

फारच भारी.

अनुभवकथन भावले. अवघड परिस्थितीतून मित्र / सहकार्‍यांच्या मदतीने तुम्ही मार्ग काढू शकलात हे जाणून समाधान वाटले.

आपणा सर्वांच्या प्रतिक्रियांमुळे पुढे लिहायला हुरुप आला.

हा पण भाग उत्तम आहे

दोन्ही भाग एकापाठोपाठ वाचून काढले. जे अनेक प्रतिसादकांनी लिहिलेय तेच म्हणतो, तुमची लेखनशैली खूपच छान आहे. पुभाप्र.

खूप छान अनुभवकथन.

तब्बल ५ महिन्यांनी पुढचा भाग लिहिलात पण भारीच झालाय. अति शहाणपणा करुन दुसर्‍याचा अपमान करणारे लोक डोक्यात जातात. मी तुमच्या जागी असतो तरी हेच केले असते. रहायची सोय झाली शेवटी हे बरे झाले. क्रमशः आहे का? पुढचा भाग (लवकर) लिहाच. तुमचे लिखाण ओघवते आहे त्यामुळे वाचायला मजा येते.

अगदी सुरेख वर्णन केलंय. धन्यवाद..!

दोन्ही भाग एका दमात वाचून काढले... छान लिहिलं आहे

थरारक वर्णन .

फारच भारी.

अनुभवकथन भावले. अवघड परिस्थितीतून मित्र / सहकार्‍यांच्या मदतीने तुम्ही मार्ग काढू शकलात हे जाणून समाधान वाटले.

आपणा सर्वांच्या प्रतिक्रियांमुळे पुढे लिहायला हुरुप आला.

हा पण भाग उत्तम आहे

दोन्ही भाग एकापाठोपाठ वाचून काढले. जे अनेक प्रतिसादकांनी लिहिलेय तेच म्हणतो, तुमची लेखनशैली खूपच छान आहे. पुभाप्र.

त्यांच्या पुज्य मातोश्रींच कसं काय आहे आता?

तात्यांचे ही मिसळपाव टपरी सदा गजबजलेली राहो. तात्यांच्या स्मृतीस विनम्र अभिवादन.

मिपाच्या आद्य संस्थापकांना विनम्र अभिवादन आणि श्रद्धांजली __/\__

मिपा संस्थापक, श्री तात्या अभ्यंकर, यांना भावपुर्ण श्रध्दांजली. तात्यांना भेटता आलं नाही याचं कायमच शल्य राहील. हॉटेल मिपा नेहमीच हाऊसफुल्ल राहो!

कोणालातरी आठवण आहे हे पाहून बरे वाटले. भावपूर्ण श्रद्धांजली,खरेच ग्रेटच माणूस होता

श्री तात्या अभ्यंकर यांना भावपुर्ण श्रध्दांजली.

विनम्र श्रद्धान्जलि _/\_

आपण आज व्यक्त होऊ शकतो. माझा कधीही संबंध आला नाही, पण त्यांच्याविषयी कायम कृतज्ञ राहीन.

कित्येक सिध्दहस्त लेखकांना मिपा वर बोलावुन त्यांनी मिपा एका उंचीवर नेले होते. ईतरांच्या तुलनेत मिपा अजुनही उंचच आहे ..

२००८ साली अमेरिकेत आलो आणि माय मराठीचा संपर्क तुटला. घरात जे काही मराठीत बोलायचो तेव्हढेच. मराठीत बोलायची, संवाद साधायची प्रचंड निकड भासत होती आणि माझ्या एका मित्राने (महेश अभ्यंकर) मिपा सुचवले. आधी बिचकत बिचकत नंतर बिनधास्तपणे लिहू लागलो. वाचकांच्या प्रतिक्रियेप्रमाणे लेखनात सुधारणा करू लागलो व आजमितीला ५०-६० लेख कविता लिहून झाल्यात. मिपावरचा वेगवेगळ्या विषयांवरचा लेखकांचा गाढा व्यासंग पाहता इतर कोणत्याही साईटवर जावेसे वाटत नाही. येथे कौतुकाची थाप लाभते तर कधीकधी पाठीत दणका देखील बसतो. कोणताही विषय मिपाला वर्ज्य नाही आणि प्रत्येक विषयावरचे पंडित मिपावर आहेत. कोणतीही नवी वस्तू, तंत्रज्ञान विकत घ्यायचे असो, वापरायचे असो, अचूक असे सल्ले नेहेमी मिळतात. थोडक्यात सांगायचे म्हणजे तात्यांनी आपल्यावर मिपा सुरु करून अगणित उपकारच केले आहेत. मी मिपाकर असल्याचा मला अभिमान वाटतो.

मिपासंस्थापक अन मराठी आंतरजालावरचे प्रसिद्ध लेखक स्व. तात्यां अभ्यंकर यांच्या स्मृतीस अभिवादन. तात्या आपल्यात नसले तरी त्यांच्या लेखनाच्या व त्यांनी लावलेल्या मिपाच्या रोपट्याच्या स्वरुपात ते कायमच आपल्यासोबत असतील. सर्व मिपाकरांच्या सहकार्‍याने मिपाची पताका उंचावत ठेवणे ही तात्यांच्या कार्याला उत्तम श्रद्धांजली ठरेल.

तात्यांना सश्रध्द श्रध्दांजली. खादाडी सदर आणि सोबत एका नव्या ललनेचा फोटो व त्यावर "ही आमची अमुक तमुक. हिच्यावर आमचा फार जीव" ही तात्यांची ट्रेडमार्क कॉमेंट नेहेमीच स्मरणात राहिल.

त्यांना कधी भेटायचा योग आला नाही पण माणूस मोठा रसिक आणि दिलदार होता हे त्यांच्या लिखाणातून आणि त्यांच्या बद्दल इतरांनी जे लिहिले आहे त्यातून समजते. पैजारबुवा,

त्यांच्या पुज्य मातोश्रींच कसं काय आहे आता?

तात्यांचे ही मिसळपाव टपरी सदा गजबजलेली राहो. तात्यांच्या स्मृतीस विनम्र अभिवादन.

मिपाच्या आद्य संस्थापकांना विनम्र अभिवादन आणि श्रद्धांजली __/\__

मिपा संस्थापक, श्री तात्या अभ्यंकर, यांना भावपुर्ण श्रध्दांजली. तात्यांना भेटता आलं नाही याचं कायमच शल्य राहील. हॉटेल मिपा नेहमीच हाऊसफुल्ल राहो!

कोणालातरी आठवण आहे हे पाहून बरे वाटले. भावपूर्ण श्रद्धांजली,खरेच ग्रेटच माणूस होता

श्री तात्या अभ्यंकर यांना भावपुर्ण श्रध्दांजली.

विनम्र श्रद्धान्जलि _/\_

आपण आज व्यक्त होऊ शकतो. माझा कधीही संबंध आला नाही, पण त्यांच्याविषयी कायम कृतज्ञ राहीन.

कित्येक सिध्दहस्त लेखकांना मिपा वर बोलावुन त्यांनी मिपा एका उंचीवर नेले होते. ईतरांच्या तुलनेत मिपा अजुनही उंचच आहे ..

२००८ साली अमेरिकेत आलो आणि माय मराठीचा संपर्क तुटला. घरात जे काही मराठीत बोलायचो तेव्हढेच. मराठीत बोलायची, संवाद साधायची प्रचंड निकड भासत होती आणि माझ्या एका मित्राने (महेश अभ्यंकर) मिपा सुचवले. आधी बिचकत बिचकत नंतर बिनधास्तपणे लिहू लागलो. वाचकांच्या प्रतिक्रियेप्रमाणे लेखनात सुधारणा करू लागलो व आजमितीला ५०-६० लेख कविता लिहून झाल्यात. मिपावरचा वेगवेगळ्या विषयांवरचा लेखकांचा गाढा व्यासंग पाहता इतर कोणत्याही साईटवर जावेसे वाटत नाही. येथे कौतुकाची थाप लाभते तर कधीकधी पाठीत दणका देखील बसतो. कोणताही विषय मिपाला वर्ज्य नाही आणि प्रत्येक विषयावरचे पंडित मिपावर आहेत. कोणतीही नवी वस्तू, तंत्रज्ञान विकत घ्यायचे असो, वापरायचे असो, अचूक असे सल्ले नेहेमी मिळतात. थोडक्यात सांगायचे म्हणजे तात्यांनी आपल्यावर मिपा सुरु करून अगणित उपकारच केले आहेत. मी मिपाकर असल्याचा मला अभिमान वाटतो.

मिपासंस्थापक अन मराठी आंतरजालावरचे प्रसिद्ध लेखक स्व. तात्यां अभ्यंकर यांच्या स्मृतीस अभिवादन. तात्या आपल्यात नसले तरी त्यांच्या लेखनाच्या व त्यांनी लावलेल्या मिपाच्या रोपट्याच्या स्वरुपात ते कायमच आपल्यासोबत असतील. सर्व मिपाकरांच्या सहकार्‍याने मिपाची पताका उंचावत ठेवणे ही तात्यांच्या कार्याला उत्तम श्रद्धांजली ठरेल.

तात्यांना सश्रध्द श्रध्दांजली. खादाडी सदर आणि सोबत एका नव्या ललनेचा फोटो व त्यावर "ही आमची अमुक तमुक. हिच्यावर आमचा फार जीव" ही तात्यांची ट्रेडमार्क कॉमेंट नेहेमीच स्मरणात राहिल.

त्यांना कधी भेटायचा योग आला नाही पण माणूस मोठा रसिक आणि दिलदार होता हे त्यांच्या लिखाणातून आणि त्यांच्या बद्दल इतरांनी जे लिहिले आहे त्यातून समजते. पैजारबुवा,

व्यक्ती हयात नसली तरी तिचे विचार मात्र निरंतर असतात. जुन्या सामनाच्या अंकांमधुन किंवा अगदी जुन्या मार्मिकच्या अंकांमधून हे विचार वाचू शकाल.

खरं आहे. बाळासाहेबांनी ऊभी केलेली शिवसेना आणी तिचे विचार हिंदूंना एक ताकद देऊन गेली. बाबरी आम्ही पाडली म्हणून दावा करनारे आणी कोर्टात आमचा बाबरीशी काहीही संबंधं नाही सांगनारे भाजपचे नेते पाहीले की हिंदूंना जाणवतं बाळासाहेब काय होते ते.

ह्याचे एक उदाहरण म्हणजे, बाळासाहेब ठाकरे.... संजय दत्तला माफी देणे, Enron च्या बाबतीतली बदलेली भुमिका आणि सर्वात कळस म्हणजे, घराणेशाही राबवली. बोलाचीच कढी आणि बोलाचाच भात....

समोर बसलेल्या लाखो लोकांना आपल्या वक्तृत्व शैली ने मंत्रमुग्ध करणारे नेते होते.त्यांच्या एका आवाहन वर हजारो लोक सर्वस्व त्याग करायला तयार होती. महाराष्ट्रात असे अनेक हिरे आहेत.त्या मध्ये बाळासाहेब म्हणजे कोहिनूर. प्रमोद महाजन ह्यांची पण तीव्र बुद्धिमत्ता त्यांची भाषणे ,मुलाखती बघताना दिसते. महाजन,मुंडे गेले आणि bjp Maharashtra मध्ये तरी नेतृत्व हिन झाली.

व्यक्ती हयात नसली तरी तिचे विचार मात्र निरंतर असतात. जुन्या सामनाच्या अंकांमधुन किंवा अगदी जुन्या मार्मिकच्या अंकांमधून हे विचार वाचू शकाल.

खरं आहे. बाळासाहेबांनी ऊभी केलेली शिवसेना आणी तिचे विचार हिंदूंना एक ताकद देऊन गेली. बाबरी आम्ही पाडली म्हणून दावा करनारे आणी कोर्टात आमचा बाबरीशी काहीही संबंधं नाही सांगनारे भाजपचे नेते पाहीले की हिंदूंना जाणवतं बाळासाहेब काय होते ते.

ह्याचे एक उदाहरण म्हणजे, बाळासाहेब ठाकरे.... संजय दत्तला माफी देणे, Enron च्या बाबतीतली बदलेली भुमिका आणि सर्वात कळस म्हणजे, घराणेशाही राबवली. बोलाचीच कढी आणि बोलाचाच भात....

समोर बसलेल्या लाखो लोकांना आपल्या वक्तृत्व शैली ने मंत्रमुग्ध करणारे नेते होते.त्यांच्या एका आवाहन वर हजारो लोक सर्वस्व त्याग करायला तयार होती. महाराष्ट्रात असे अनेक हिरे आहेत.त्या मध्ये बाळासाहेब म्हणजे कोहिनूर. प्रमोद महाजन ह्यांची पण तीव्र बुद्धिमत्ता त्यांची भाषणे ,मुलाखती बघताना दिसते. महाजन,मुंडे गेले आणि bjp Maharashtra मध्ये तरी नेतृत्व हिन झाली.

तथास्तु!

दुसरी बाजू मांडणारा संतुलित सुरेख लेख !

💕

संसाराच्या रामरगाड्यात स्त्रीला स्वतःकडे, स्वतःच्या आवडीनिवडी, छंदाकडे लक्ष द्यायला फुरसत मिळत नाही हे खरे,पण पुरुषांना तरी असा वेळ कुठे मिळतो? नोकरीच्या चक्रात अडकलेला पुरुष त्याची इच्छा असली तरीही आपला विशिष्ट खेळ खेळण्याचा, विशिष्ट वाद्य वाजवण्याचा जोपासू शकतो का? त्याच्याही व्यक्तिमत्त्वाचा विकास रोखला जातोच. त्यालाही करियरकडे लक्ष देता येत नाहीच. दिवसभर काम करून तोही थकून जातो. अगदी शारिरीक श्रम नसलेल्या नोकरीतही लॅपटॉपवर दिवसभर खिळवलेले त्याचेही डोळे दमतातच. त्यानंतर पती येण्याच्या वेळेला सुहास्य वदनाने त्यांचे स्वागत करु न शकणाऱ्या गृहिणी प्रमाणे त्याचीही अवस्था होते. तो पत्नीपुढे हसऱ्या चेहऱ्याने आणि सर्व नीटनेटके आवरलेल्या अवस्थेत नाही जाऊ शकत! तिला जशी रविवारची सुट्टी एन्जॉय करता येत नाही,कारण घरातली कामं असतात. तशी त्यालाही रविवारी घरातली कामं असतात. इलेक्ट्रिशियनला बोलवा,प्लंबरला बोलवा त्यांच्याकडून कामं करून घ्या. त्यांच्यावर लक्ष ठेवा. त्यांना हवं असलेलं सामान मार्केटमध्ये चौकशी करून आणून द्या. पत्नीला, मुलांना संध्याकाळी फिरायला न्या. बाहेरच जेवा. या सगळ्यात रविवारी पूर्ण आराम जशी गृहिणी करु शकत नाही तसाच तोही करु शकत नाही. पत्नीला पसंत नसेल, तिला तिथं कंटाळा येत असेल तर अनेक जणींचे पती आताशा मित्रांकडेही नाही जात असं दिसतं..!

हे विशेष भावलं ! दोन्ही व्यक्ति समजून घेण्यार्‍या असतील, एकमेकाना योग्य ती मदत करत असतील तर तिथे समाधानासह आनंद नांदत असतो !

आजी लेखन आवडलं दोन्हीही बाजू उत्तम आल्या आहेत. एकमेकांना समजून घेण्याचा काळ आहे, तरच एकमेकांच्या हौशी-मौजी करता येतात. एकमेकांचा आदर वाढतो. प्रेम वाढतं. सोबत एकमेकांच्या कामांमुळे वेळ जरी काढता येत नसेल तर काही मिनिटे, बोलणे, येनकेन मार्गे संवाद राहीलाच पाहिजे. आवडीच्या गोष्टी करत राहील्या पाहिजे. बाकी, आजी लिहिते राहा. मराठी जालविश्वातल्या 'तु तु मै मै' च्या काळात आपलं 'संवादी' लेखन अनेकांना भावतं. तेव्हा लिहिते राहावे. -दिलीप बिरुटे

आपलं 'संवादी' लेखन भावतं. + १

आजच्या काळात दुसरी बाजू सुद्धा समजून घेण्याची आवश्यकता आहे. ती तुम्ही या लेखात मांडली ते खूप भावले. धन्यवाद.

मागच्या एका पिढीने स्त्रियांना सबळ करण्यात हातभार लावला पण या सबळ झालेल्या स्त्रियांशी कसे वागायचे हे पुरुषांना शिकवलेच गेले नाही. यामुळे आपल्याला संभ्रमित झालेले पुरुष घराघरात पाहायला मिळतात.

छान लिहीता तुम्ही

छान लेख!

आमच्या काळी आपली मुलं कितवीत आहेत हे वडिलांना माहीत नसायचं

>>याच्यावरून एक किस्सा आठवला. मी जपानला शिकायला आलो होतो तेव्हा एका कुटुंबात होम स्टेला जायचा योग आला. त्यांच्या मुलाचा विषय निघाल्यावर मी त्यांना विचारलं की तुमचा मुलगा केवढा आहे? तर त्यांनी बायकोला फोन करून विचारलं की आपला मुलगा आत्ता किती वर्षांचा आहे 😀

समाज बदलतो पण स्वभाव नाही.

चांगला आणि संतुलित लेख आहे

परफेक्ट लेख! सगळ्यांना वाचयला द्यायला हवा... स्त्रियांनाही, पुरुषांनाही!

आजकाल IT इंडस्ट्रीत काम करणाऱ्या स्त्रीपुरुषांना रात्री अपरात्री सुद्धा काम करावे लागते. पती-पत्नी निवांतपणे एकमेकांना भेटूही शकत नाहीत. ही कसली प्रगती? बाकी लेख आवडला. वास्तववादी

घरी बसुन ऑफिस व (जमेल तसे) घरकाम करणारा पुरुष आणि बाहेर नोकरी करुन कमावणारी स्त्री अशी उदाहरणे करोना काळात बरीच बघायला मिळतात. "जरा आहेस घरी तर हे पण कर की" वगैरे संवाद नेहमीचेच. दोन वर्षे सतत घरातुन काम केल्याने मला तर थेट रिटायर्मेंट घेतल्यासारखे वाटत आहे. सकाळी जॉगिंग वगैरे करुन आलो की उघडला लॅपटॉप. मग मधे अधे पोस्टमन, ईस्त्रीवाला, कामवाल्या बायका, बेल मारणारे शेजारी किवा सेल्समन, वॉशिंग मशीनचे खटले, पाणी भरणे,चहा करणे एक ना दोन. आडुन आडुन चौकशाही सुरु झाल्यात "त्या अमक्याचे ऑफिस कधीच चालु झाले म्हणे, तुमचे काय? निदान आठवड्यातुन एक दोन वेळा तरी?" असो. प्रत्येक गोष्टीचे फायदे तोटे असे म्हणुन चाललेय.

महाराष्ट्रात फक्त मुंबई दूरदर्शन होते तेव्हाची गोष्ट. कार्यक्रमाचे नाव लक्षात नाही.पण त्यात बायको कमावणारी आणि नवरा घराकडे पाहणारा अशा जोडप्याची मुलाखत असे. घासकडबी असे नाव असणारे जोडप्यासाठी जेव्हा प्रश्न विचारण्यात आला की तुम्ही हि पद्धत का स्वीकारलीत ? तेव्हा त्यांचे उत्तर खालीलप्रमाणे होते. नवराबायको दोघेही नौकरी करत होते.नवर्याची बदली मुंबई बाहेर झाली.बायको रिझर्व ब्यांकेत नोकरीला होती आणि तिला राहण्यासाठी ब्यांकेचे क्वार्टर होते. मुंबईतच रहाण्याचे नक्की होते त्यामुळे क्वार्टर सोडून राहणे परवडणारे नव्हते.त्यामुळे नवऱ्याने घर सांभाळणे सुरु केले आणि बायको नोकरी करत राहिली. दूरदर्शनला मी पत्र लिहून कळवले की श्रीयुत घासकडबी यांनी माझ्याकडे माहेरवासास जरूर यावे. पण ते आजपर्यंत आले नाहीत. दूरदर्शनने ते पत्र दिले नसावे किंवा घासकडबिनी संकोचाने येणे मनावर घेतले नसेल . पण आजही या निमंत्रणास त्यांनी मान द्यावा हि माझी इच्छाआहे. माहेरपणास validity नसते ना !!

नेहमीप्रमाणेच खुप छान, भावस्पर्शी लिहिलंय. सुदैवाने आजूबाजूला असे अनेक स्त्री-पुरुष दिसतात; दुर्दैवाने याविरुध्दही दिसतात. आज्जी, तू हा लेख लिहून, एक पुरुष म्हणून जणू काही माझ्याच भावभावना, परिस्थिती, विचार acknowledge केलेत असं वाटलं! --- अवांतर: मिपावरचे काही धागालेखक, त्यांचे धागे वाचून झाल्यावर, "मला तर अगदी हेच म्हणायचं होतं", किंवा "मला तर अगदी हे म्हणायचंच होतं" अशी फीलिंग देतात त्यांपैकी तू एक आहेस आज्जी! --- सवांतर: "तो शहाणा होतोय...." हे शीर्षक वाचून, एखाद्या किशोरवयीन मुलाबद्धल काहीतरी असेल असं वाटलं होतं! 😉

लेख छानच आहे. अनेकांनी आपली मते व्यक्त केली आहेत. अवांतर: तुमचं मिपा नाम 'आजी' हे आहे. अनेक प्रतिसादकांनी 'आज्जी' असं लिहिलं आहे. हल्ली अनेक मालिकांमध्येही 'आजीचा' उच्चार, उल्लेख 'आज्जी' असा केला जातो, जो चुकीचा आहे. मराठी शब्द आजी असाच आहे 'आज्जी' असा नाही.

Bhakti-धन्यवाद. चौथा कोनाडा-"संतुलित लेख"हा तुमचा अभिप्राय समाधान देऊन गेला. प्रा.डाॅ.दिलीप बिरुटे-माझं लेखन"संवादी"आहे हा तुमचा अभिप्राय वाचून बरे वाटले. किसन शिंदे, सस्नेह, अनिंद्य -तुम्हीही बिरुटेंशी सहमत! धन्यवाद. यशराज-"या प्रश्नाची दुसरी बाजूही मांडलीत."हा अभिप्राय वाचून समाधान वाटले. सुबोध खरे-अशा सबळ झालेल्या स्त्रीशी कसं वागावं हे पुरुषांना शिकवलंच गेलं नाही. त्यामुळे पुरुष संभ्रमित झालाय."हा तुमचा अभिप्राय ए वन! गवि-"पुरुष घरी बसला तर त्याला नावं ठेवली जातात आणि त्याच्या बायकोची कीव केली जाते."हे तुम्ही म्हणता तसे होते खरे. मीही अनुभवलं आहे. बापूसाहेब सरिता बांदेकर, धन्यवाद. थँक्यू नचिकेत जवखेडकर-तुमचा जपानमधील अनुभव पुरेसा बोलका आहे. कर्नलतपस्वी-"समाज बदलतो पण स्वभाव नाही."हे तुमचे मत योग्य आहे. सविता ००१-धन्यवाद. आंबटगोड- हा लेख सर्वांना वाचायला द्यायला हवा. स्त्रियांना ही आणि पुरुषांना ही."अभिप्राय वाचून समाधान वाटलं. उपयोजक-"ही कसली प्रगती?"हा तुमचा प्रश्न योग्य. पण हीच वस्तुस्थिती आहे. चौथा कोनाडा-उपयोजकना तुम्ही उत्तर दिलंय. राजेंद्र मेहेंदळे-तुमचा"स्वानुभव"पटला. सौंदाळा-तुमचाही"स्वानुभव"पटण्यासारखाच आहे. देशपांडे विनायक-तुम्ही दिलेले दूरदर्शन च्या मुलाखती मधले उदाहरण विरळाच! वामन देशमुख-"मलाही अगदी असेच म्हणायचे होते"असे फीलिंग तुझे लेख देतात आजी!"अभिप्राय समाधान देऊन गेला. Nitin Palkar-हो"आजी"हेच बरोबर."आज्जी"नव्हे. सर्वांचेच भरघोस प्रतिसाद दिला त्याबद्दल आभार.

संसारातील दुसरी बाजू आवडली आमचे बाबा महाराज डोंबोलीकर म्हणतात की, संसार म्हणजे फक्त तडजोड ... ऑफिस मध्ये पण तडजोड आणि घरी पण तडजोड,...

तथास्तु!

दुसरी बाजू मांडणारा संतुलित सुरेख लेख !

💕

संसाराच्या रामरगाड्यात स्त्रीला स्वतःकडे, स्वतःच्या आवडीनिवडी, छंदाकडे लक्ष द्यायला फुरसत मिळत नाही हे खरे,पण पुरुषांना तरी असा वेळ कुठे मिळतो? नोकरीच्या चक्रात अडकलेला पुरुष त्याची इच्छा असली तरीही आपला विशिष्ट खेळ खेळण्याचा, विशिष्ट वाद्य वाजवण्याचा जोपासू शकतो का? त्याच्याही व्यक्तिमत्त्वाचा विकास रोखला जातोच. त्यालाही करियरकडे लक्ष देता येत नाहीच. दिवसभर काम करून तोही थकून जातो. अगदी शारिरीक श्रम नसलेल्या नोकरीतही लॅपटॉपवर दिवसभर खिळवलेले त्याचेही डोळे दमतातच. त्यानंतर पती येण्याच्या वेळेला सुहास्य वदनाने त्यांचे स्वागत करु न शकणाऱ्या गृहिणी प्रमाणे त्याचीही अवस्था होते. तो पत्नीपुढे हसऱ्या चेहऱ्याने आणि सर्व नीटनेटके आवरलेल्या अवस्थेत नाही जाऊ शकत! तिला जशी रविवारची सुट्टी एन्जॉय करता येत नाही,कारण घरातली कामं असतात. तशी त्यालाही रविवारी घरातली कामं असतात. इलेक्ट्रिशियनला बोलवा,प्लंबरला बोलवा त्यांच्याकडून कामं करून घ्या. त्यांच्यावर लक्ष ठेवा. त्यांना हवं असलेलं सामान मार्केटमध्ये चौकशी करून आणून द्या. पत्नीला, मुलांना संध्याकाळी फिरायला न्या. बाहेरच जेवा. या सगळ्यात रविवारी पूर्ण आराम जशी गृहिणी करु शकत नाही तसाच तोही करु शकत नाही. पत्नीला पसंत नसेल, तिला तिथं कंटाळा येत असेल तर अनेक जणींचे पती आताशा मित्रांकडेही नाही जात असं दिसतं..!

हे विशेष भावलं ! दोन्ही व्यक्ति समजून घेण्यार्‍या असतील, एकमेकाना योग्य ती मदत करत असतील तर तिथे समाधानासह आनंद नांदत असतो !

आजी लेखन आवडलं दोन्हीही बाजू उत्तम आल्या आहेत. एकमेकांना समजून घेण्याचा काळ आहे, तरच एकमेकांच्या हौशी-मौजी करता येतात. एकमेकांचा आदर वाढतो. प्रेम वाढतं. सोबत एकमेकांच्या कामांमुळे वेळ जरी काढता येत नसेल तर काही मिनिटे, बोलणे, येनकेन मार्गे संवाद राहीलाच पाहिजे. आवडीच्या गोष्टी करत राहील्या पाहिजे. बाकी, आजी लिहिते राहा. मराठी जालविश्वातल्या 'तु तु मै मै' च्या काळात आपलं 'संवादी' लेखन अनेकांना भावतं. तेव्हा लिहिते राहावे. -दिलीप बिरुटे

आपलं 'संवादी' लेखन भावतं. + १

आजच्या काळात दुसरी बाजू सुद्धा समजून घेण्याची आवश्यकता आहे. ती तुम्ही या लेखात मांडली ते खूप भावले. धन्यवाद.

मागच्या एका पिढीने स्त्रियांना सबळ करण्यात हातभार लावला पण या सबळ झालेल्या स्त्रियांशी कसे वागायचे हे पुरुषांना शिकवलेच गेले नाही. यामुळे आपल्याला संभ्रमित झालेले पुरुष घराघरात पाहायला मिळतात.

छान लिहीता तुम्ही

छान लेख!

आमच्या काळी आपली मुलं कितवीत आहेत हे वडिलांना माहीत नसायचं

>>याच्यावरून एक किस्सा आठवला. मी जपानला शिकायला आलो होतो तेव्हा एका कुटुंबात होम स्टेला जायचा योग आला. त्यांच्या मुलाचा विषय निघाल्यावर मी त्यांना विचारलं की तुमचा मुलगा केवढा आहे? तर त्यांनी बायकोला फोन करून विचारलं की आपला मुलगा आत्ता किती वर्षांचा आहे 😀

समाज बदलतो पण स्वभाव नाही.

चांगला आणि संतुलित लेख आहे

परफेक्ट लेख! सगळ्यांना वाचयला द्यायला हवा... स्त्रियांनाही, पुरुषांनाही!

आजकाल IT इंडस्ट्रीत काम करणाऱ्या स्त्रीपुरुषांना रात्री अपरात्री सुद्धा काम करावे लागते. पती-पत्नी निवांतपणे एकमेकांना भेटूही शकत नाहीत. ही कसली प्रगती? बाकी लेख आवडला. वास्तववादी

घरी बसुन ऑफिस व (जमेल तसे) घरकाम करणारा पुरुष आणि बाहेर नोकरी करुन कमावणारी स्त्री अशी उदाहरणे करोना काळात बरीच बघायला मिळतात. "जरा आहेस घरी तर हे पण कर की" वगैरे संवाद नेहमीचेच. दोन वर्षे सतत घरातुन काम केल्याने मला तर थेट रिटायर्मेंट घेतल्यासारखे वाटत आहे. सकाळी जॉगिंग वगैरे करुन आलो की उघडला लॅपटॉप. मग मधे अधे पोस्टमन, ईस्त्रीवाला, कामवाल्या बायका, बेल मारणारे शेजारी किवा सेल्समन, वॉशिंग मशीनचे खटले, पाणी भरणे,चहा करणे एक ना दोन. आडुन आडुन चौकशाही सुरु झाल्यात "त्या अमक्याचे ऑफिस कधीच चालु झाले म्हणे, तुमचे काय? निदान आठवड्यातुन एक दोन वेळा तरी?" असो. प्रत्येक गोष्टीचे फायदे तोटे असे म्हणुन चाललेय.

महाराष्ट्रात फक्त मुंबई दूरदर्शन होते तेव्हाची गोष्ट. कार्यक्रमाचे नाव लक्षात नाही.पण त्यात बायको कमावणारी आणि नवरा घराकडे पाहणारा अशा जोडप्याची मुलाखत असे. घासकडबी असे नाव असणारे जोडप्यासाठी जेव्हा प्रश्न विचारण्यात आला की तुम्ही हि पद्धत का स्वीकारलीत ? तेव्हा त्यांचे उत्तर खालीलप्रमाणे होते. नवराबायको दोघेही नौकरी करत होते.नवर्याची बदली मुंबई बाहेर झाली.बायको रिझर्व ब्यांकेत नोकरीला होती आणि तिला राहण्यासाठी ब्यांकेचे क्वार्टर होते. मुंबईतच रहाण्याचे नक्की होते त्यामुळे क्वार्टर सोडून राहणे परवडणारे नव्हते.त्यामुळे नवऱ्याने घर सांभाळणे सुरु केले आणि बायको नोकरी करत राहिली. दूरदर्शनला मी पत्र लिहून कळवले की श्रीयुत घासकडबी यांनी माझ्याकडे माहेरवासास जरूर यावे. पण ते आजपर्यंत आले नाहीत. दूरदर्शनने ते पत्र दिले नसावे किंवा घासकडबिनी संकोचाने येणे मनावर घेतले नसेल . पण आजही या निमंत्रणास त्यांनी मान द्यावा हि माझी इच्छाआहे. माहेरपणास validity नसते ना !!

नेहमीप्रमाणेच खुप छान, भावस्पर्शी लिहिलंय. सुदैवाने आजूबाजूला असे अनेक स्त्री-पुरुष दिसतात; दुर्दैवाने याविरुध्दही दिसतात. आज्जी, तू हा लेख लिहून, एक पुरुष म्हणून जणू काही माझ्याच भावभावना, परिस्थिती, विचार acknowledge केलेत असं वाटलं! --- अवांतर: मिपावरचे काही धागालेखक, त्यांचे धागे वाचून झाल्यावर, "मला तर अगदी हेच म्हणायचं होतं", किंवा "मला तर अगदी हे म्हणायचंच होतं" अशी फीलिंग देतात त्यांपैकी तू एक आहेस आज्जी! --- सवांतर: "तो शहाणा होतोय...." हे शीर्षक वाचून, एखाद्या किशोरवयीन मुलाबद्धल काहीतरी असेल असं वाटलं होतं! 😉

लेख छानच आहे. अनेकांनी आपली मते व्यक्त केली आहेत. अवांतर: तुमचं मिपा नाम 'आजी' हे आहे. अनेक प्रतिसादकांनी 'आज्जी' असं लिहिलं आहे. हल्ली अनेक मालिकांमध्येही 'आजीचा' उच्चार, उल्लेख 'आज्जी' असा केला जातो, जो चुकीचा आहे. मराठी शब्द आजी असाच आहे 'आज्जी' असा नाही.

Bhakti-धन्यवाद. चौथा कोनाडा-"संतुलित लेख"हा तुमचा अभिप्राय समाधान देऊन गेला. प्रा.डाॅ.दिलीप बिरुटे-माझं लेखन"संवादी"आहे हा तुमचा अभिप्राय वाचून बरे वाटले. किसन शिंदे, सस्नेह, अनिंद्य -तुम्हीही बिरुटेंशी सहमत! धन्यवाद. यशराज-"या प्रश्नाची दुसरी बाजूही मांडलीत."हा अभिप्राय वाचून समाधान वाटले. सुबोध खरे-अशा सबळ झालेल्या स्त्रीशी कसं वागावं हे पुरुषांना शिकवलंच गेलं नाही. त्यामुळे पुरुष संभ्रमित झालाय."हा तुमचा अभिप्राय ए वन! गवि-"पुरुष घरी बसला तर त्याला नावं ठेवली जातात आणि त्याच्या बायकोची कीव केली जाते."हे तुम्ही म्हणता तसे होते खरे. मीही अनुभवलं आहे. बापूसाहेब सरिता बांदेकर, धन्यवाद. थँक्यू नचिकेत जवखेडकर-तुमचा जपानमधील अनुभव पुरेसा बोलका आहे. कर्नलतपस्वी-"समाज बदलतो पण स्वभाव नाही."हे तुमचे मत योग्य आहे. सविता ००१-धन्यवाद. आंबटगोड- हा लेख सर्वांना वाचायला द्यायला हवा. स्त्रियांना ही आणि पुरुषांना ही."अभिप्राय वाचून समाधान वाटलं. उपयोजक-"ही कसली प्रगती?"हा तुमचा प्रश्न योग्य. पण हीच वस्तुस्थिती आहे. चौथा कोनाडा-उपयोजकना तुम्ही उत्तर दिलंय. राजेंद्र मेहेंदळे-तुमचा"स्वानुभव"पटला. सौंदाळा-तुमचाही"स्वानुभव"पटण्यासारखाच आहे. देशपांडे विनायक-तुम्ही दिलेले दूरदर्शन च्या मुलाखती मधले उदाहरण विरळाच! वामन देशमुख-"मलाही अगदी असेच म्हणायचे होते"असे फीलिंग तुझे लेख देतात आजी!"अभिप्राय समाधान देऊन गेला. Nitin Palkar-हो"आजी"हेच बरोबर."आज्जी"नव्हे. सर्वांचेच भरघोस प्रतिसाद दिला त्याबद्दल आभार.

संसारातील दुसरी बाजू आवडली आमचे बाबा महाराज डोंबोलीकर म्हणतात की, संसार म्हणजे फक्त तडजोड ... ऑफिस मध्ये पण तडजोड आणि घरी पण तडजोड,...

अभिनंदन

एक विचारणा... ओकांच्या स्टाईलप्रमाणे ते एक पत्ता ते खिशात ठेऊन सस्पेन्स तयार करतात कि काय? कार्यक्रम रविवार, दिनांक २० मार्च २०२२रोजी सायंकाळी ५ ते ८ मेहेंदळे गॅरेजपाशी मनोहर बँक्वेट हॉल दुसरा मजला (लिफ्टची सोय आहे) येथे आहे. अल्पोपहारानंतर ओक आपल्या १०० पुस्तकांची ओळख करून देतील आणि एक प्रेझेंटेशन सादर करतील. ही सर्व पुस्तके खरेदी करायला किती खर्च येईल? या विचारणेला उद्या उत्तर मिळेल...

उपक्रम असाच सुरू राहे दे. शुभेच्छा.

अभिनंदन आणि कार्यक्रमासाठी शुभेच्छा. मार्च एन्डिंग सुरु असल्याने रविवारी सुध्दा कामावर जावे लागेल असे चिन्ह आहे. पण लवकर कलटी मारायचा प्रयत्न करेन. रच्याकने एक सूचना :- कार्यक्रमाच्या आधी आल्पोपहार ठेवल्यास कार्यक्रम संपेपर्यंत पर्यंत थांबणार्‍या श्रोत्यांच्या संख्येत लक्षणिय घट होउ शकते. पैजारबुवा,

अभिनंदन.

हार्दीक अभिनंदन !

बर्फीचा जादा प्रसाद देऊन सत्कार करण्यात येणार आहे... जे या कार्यक्रमावर आधारित धागा मिपावर सादर करतील त्यांना शाल व श्रीफळ देऊन आधीच गौरविण्यात येणार आहे. तेंव्हा सर्व मिपाकरांना आग्रहाने निमंत्रण देत आहे.

अभिनंदन आणि शुभेच्छा.

अभिनंदन आणि शुभेच्छा...! -दिलीप बिरुटे (शुभेच्छुक)

वा वा! अभिनंदन! आपल्या पुस्तकांचे लवकरच द्विशतक होवो या शुभेच्छा!

नमस्कार मित्रांनो, १००व्या ईबुकच्या लोकार्पण कार्यक्रमात विशेष अतिथी म्हणून एयर मार्शल भूषण गोखल्यांनी, हवाईदलातील वेगवेगळ्या पार्श्वभूमीवरील विंग कमांडर शशिकांत ओकांच्या पुस्तकांचा परामर्ष घेतला. २०१० सालच्या मंगलोर विमान अपघातातील चौकशीचे प्रमुख म्हणून सखोल माहिती त्यांनी दिली. लेफ्टनंट जनरल राजेंद्र निंभोरकर यांनी तरूण वयात काश्मीरातील आतंकवाद्यांचा कसा खातमा केला होता. यावर प्रकाश टाकला. शिवाजी महाराज आणि पेशवेकालीन लढाया यावर मिलिटरी कमांडरच्या दृष्टीने विचार मांडले. ग्रहांकित मासिकामुळे मराठी वाचकांना नाडीग्रंथ भविष्य विषयाची माहिती मिळाली, असे श्री चंद्रकांत दादा शेवाळे यांनी म्हटले. श्री भारवि अवधानी यांनी नाडी ग्रंथावरील अद्भूत घटना सांगून नाडी भविष्याने अंनिसला कसे चक्रावून टाकले होते यावर भाष्य केले. त्या कार्यक्रमात ३७० ई-बुक्स लोकांनी विकत घेतली. १००व्या ईबुकचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते गुजराती भाषेत कै. मेधा दिवेकर यांना समर्पित आहे. त्या न्यूझीलंडहून यांच्या हस्ताक्षरातील गुजराती भाषांतर मला पाठवत. ते सुरतेच्या दैनिक सामना टाईम्समधे दर रविवारी धारावाहिक प्रसिद्ध होत असे. आता ते ३२० पानी हस्तलिखित रूपाने प्रकाशित झाले आहे. सर्व ईपुस्तके १०,२०, ५० रुपये किंमतीची आहेत. गूगलपे फोन पे, पेटीएम वरून विकत घेऊन मोबाईलवर वाचायला मिळतात. https://alkaoaksebookshoppy.online

archive dot org वर दिसते आहे। ते आणि नाडी ग्रंथ वेगळे का?

नाडी ग्रंथ भविष्य आणि भृगुसंहिता यातील फरक आणि साम्य नावाने एक ई-बुक आहे ते वाचावे.

सहसा लेखकाच्या हस्ताक्षरातील लेखन पुस्तक रूपाने प्रकाशित झाल्याचे दिसून येत नाही. १००व्या ईबुकचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते गुजराती भाषेत कै मेधा दिवेकर यांच्या गुजराती हस्ताक्षरात प्रकाशित झाले आहे. किंमत माफक ₹५० आहे. कोणी गुजराती भाषा जाणकारांनी ते वाचून अभिप्राय जरूर कळवा. म्हणजे तो ही सादर करता येईल.

अभिनंदन

एक विचारणा... ओकांच्या स्टाईलप्रमाणे ते एक पत्ता ते खिशात ठेऊन सस्पेन्स तयार करतात कि काय? कार्यक्रम रविवार, दिनांक २० मार्च २०२२रोजी सायंकाळी ५ ते ८ मेहेंदळे गॅरेजपाशी मनोहर बँक्वेट हॉल दुसरा मजला (लिफ्टची सोय आहे) येथे आहे. अल्पोपहारानंतर ओक आपल्या १०० पुस्तकांची ओळख करून देतील आणि एक प्रेझेंटेशन सादर करतील. ही सर्व पुस्तके खरेदी करायला किती खर्च येईल? या विचारणेला उद्या उत्तर मिळेल...

उपक्रम असाच सुरू राहे दे. शुभेच्छा.

अभिनंदन आणि कार्यक्रमासाठी शुभेच्छा. मार्च एन्डिंग सुरु असल्याने रविवारी सुध्दा कामावर जावे लागेल असे चिन्ह आहे. पण लवकर कलटी मारायचा प्रयत्न करेन. रच्याकने एक सूचना :- कार्यक्रमाच्या आधी आल्पोपहार ठेवल्यास कार्यक्रम संपेपर्यंत पर्यंत थांबणार्‍या श्रोत्यांच्या संख्येत लक्षणिय घट होउ शकते. पैजारबुवा,

अभिनंदन.

हार्दीक अभिनंदन !

बर्फीचा जादा प्रसाद देऊन सत्कार करण्यात येणार आहे... जे या कार्यक्रमावर आधारित धागा मिपावर सादर करतील त्यांना शाल व श्रीफळ देऊन आधीच गौरविण्यात येणार आहे. तेंव्हा सर्व मिपाकरांना आग्रहाने निमंत्रण देत आहे.

अभिनंदन आणि शुभेच्छा.

अभिनंदन आणि शुभेच्छा...! -दिलीप बिरुटे (शुभेच्छुक)

वा वा! अभिनंदन! आपल्या पुस्तकांचे लवकरच द्विशतक होवो या शुभेच्छा!

नमस्कार मित्रांनो, १००व्या ईबुकच्या लोकार्पण कार्यक्रमात विशेष अतिथी म्हणून एयर मार्शल भूषण गोखल्यांनी, हवाईदलातील वेगवेगळ्या पार्श्वभूमीवरील विंग कमांडर शशिकांत ओकांच्या पुस्तकांचा परामर्ष घेतला. २०१० सालच्या मंगलोर विमान अपघातातील चौकशीचे प्रमुख म्हणून सखोल माहिती त्यांनी दिली. लेफ्टनंट जनरल राजेंद्र निंभोरकर यांनी तरूण वयात काश्मीरातील आतंकवाद्यांचा कसा खातमा केला होता. यावर प्रकाश टाकला. शिवाजी महाराज आणि पेशवेकालीन लढाया यावर मिलिटरी कमांडरच्या दृष्टीने विचार मांडले. ग्रहांकित मासिकामुळे मराठी वाचकांना नाडीग्रंथ भविष्य विषयाची माहिती मिळाली, असे श्री चंद्रकांत दादा शेवाळे यांनी म्हटले. श्री भारवि अवधानी यांनी नाडी ग्रंथावरील अद्भूत घटना सांगून नाडी भविष्याने अंनिसला कसे चक्रावून टाकले होते यावर भाष्य केले. त्या कार्यक्रमात ३७० ई-बुक्स लोकांनी विकत घेतली. १००व्या ईबुकचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते गुजराती भाषेत कै. मेधा दिवेकर यांना समर्पित आहे. त्या न्यूझीलंडहून यांच्या हस्ताक्षरातील गुजराती भाषांतर मला पाठवत. ते सुरतेच्या दैनिक सामना टाईम्समधे दर रविवारी धारावाहिक प्रसिद्ध होत असे. आता ते ३२० पानी हस्तलिखित रूपाने प्रकाशित झाले आहे. सर्व ईपुस्तके १०,२०, ५० रुपये किंमतीची आहेत. गूगलपे फोन पे, पेटीएम वरून विकत घेऊन मोबाईलवर वाचायला मिळतात. https://alkaoaksebookshoppy.online

archive dot org वर दिसते आहे। ते आणि नाडी ग्रंथ वेगळे का?

नाडी ग्रंथ भविष्य आणि भृगुसंहिता यातील फरक आणि साम्य नावाने एक ई-बुक आहे ते वाचावे.

सहसा लेखकाच्या हस्ताक्षरातील लेखन पुस्तक रूपाने प्रकाशित झाल्याचे दिसून येत नाही. १००व्या ईबुकचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते गुजराती भाषेत कै मेधा दिवेकर यांच्या गुजराती हस्ताक्षरात प्रकाशित झाले आहे. किंमत माफक ₹५० आहे. कोणी गुजराती भाषा जाणकारांनी ते वाचून अभिप्राय जरूर कळवा. म्हणजे तो ही सादर करता येईल.

तेवढ्या कादंबऱ्यांना वाव अधिक.

कथा,कवीता,कादंबरी यांचे विषय असतात. मुन्शी प्रेमचंद याचे लेखन गोदान,एक चादर मैलीसी इ. पण त्या वेळच्या कुप्रथांवरच आधारित होते कुठल्याही काळात शेष प्रश्न हा अनुत्तरीतच राहातो फक्त काळा प्रमाणे त्याचे रूप बदलते. छान लिहिलय.

शरच्चंद्र ह्यांच्या सर्व लिखाणाचे मराठी भाषांतर श्री मामा वरेरकर यांनी करले होते/आहे. तो संपूर्ण सेट माझ्या बहिणींनी विकत घेतला होता. मला त्यातून विप्रदास आणि श्रीकांत ह्या अत्यंत आवडलेल्या. पणते दिवस गेले. आता खुद्द बंगाल मध्ये कोणी शरच्चंद्र वाचत नाहीत. त्यांच्या कादंबऱ्यांंवर अनेक हिंदी चित्रपट झाले. नोबल प्राईज च्या वेळी रवींद्रनाथंच्या बरोबर शरच्चंद्रांचे नावही चर्चेत होते.

समग्र शरदचंद्र वाचलेय - इंग्रजी आणि हिंदी भाषांतर. मराठीत त्यांची काही पुस्तके नक्कीच भाषांतरित झाली आहेत. पण कुणी वाचत असेल असे वाटत नाही. पुढच्या पिढीत शरदचंद्र आणि रवींद्रनाथ वाचणारे कुणी उरेल याची खात्री नाही. 'शेष प्रश्न' चे म्हणाल तर जितके जुने तितकेच प्रासंगिक. सध्या काळाचे चक्र उलटे फिरतेय की काय असे वाटायचे दिवस आहेत.

कर्नाटकात भैरप्पांचा विषय काय असतो? सध्या मराठी मालिकांत सासू सांगते सुनेला शिक्षण घाल चुलीत. पुन्हा काळ मागे चालला.

सुंदर ओळख. लेख आवडला. वाचावे लागेल हे पुस्तक.

तेवढ्या कादंबऱ्यांना वाव अधिक.

कथा,कवीता,कादंबरी यांचे विषय असतात. मुन्शी प्रेमचंद याचे लेखन गोदान,एक चादर मैलीसी इ. पण त्या वेळच्या कुप्रथांवरच आधारित होते कुठल्याही काळात शेष प्रश्न हा अनुत्तरीतच राहातो फक्त काळा प्रमाणे त्याचे रूप बदलते. छान लिहिलय.

शरच्चंद्र ह्यांच्या सर्व लिखाणाचे मराठी भाषांतर श्री मामा वरेरकर यांनी करले होते/आहे. तो संपूर्ण सेट माझ्या बहिणींनी विकत घेतला होता. मला त्यातून विप्रदास आणि श्रीकांत ह्या अत्यंत आवडलेल्या. पणते दिवस गेले. आता खुद्द बंगाल मध्ये कोणी शरच्चंद्र वाचत नाहीत. त्यांच्या कादंबऱ्यांंवर अनेक हिंदी चित्रपट झाले. नोबल प्राईज च्या वेळी रवींद्रनाथंच्या बरोबर शरच्चंद्रांचे नावही चर्चेत होते.

समग्र शरदचंद्र वाचलेय - इंग्रजी आणि हिंदी भाषांतर. मराठीत त्यांची काही पुस्तके नक्कीच भाषांतरित झाली आहेत. पण कुणी वाचत असेल असे वाटत नाही. पुढच्या पिढीत शरदचंद्र आणि रवींद्रनाथ वाचणारे कुणी उरेल याची खात्री नाही. 'शेष प्रश्न' चे म्हणाल तर जितके जुने तितकेच प्रासंगिक. सध्या काळाचे चक्र उलटे फिरतेय की काय असे वाटायचे दिवस आहेत.

कर्नाटकात भैरप्पांचा विषय काय असतो? सध्या मराठी मालिकांत सासू सांगते सुनेला शिक्षण घाल चुलीत. पुन्हा काळ मागे चालला.

सुंदर ओळख. लेख आवडला. वाचावे लागेल हे पुस्तक.

मी झोप येत नसेल तर, पुस्तक वाचतो...

वा, वा आली म्हणायची झोप ! मस्त खुसखुशीत लिहिलंय ! +१

एकोणतीस अठ्ठे बत्तीस दोन. एकोणतीस नव्वे एकसष्ठ दोन. एकोणतीस दाहे नव्वद दोन.

हे खरे यश :-)) ग्रेट अभिनंदन, आजी !

मस्त. नेहेमीप्रमाणेच खुसखुशीत.. आजीबाई, ग्रेट.

मस्त लिहीलंय.

मस्तच!

मस्तच!

मस्तच!

डोक्यावरचे ओझे खुंटीला टांगतो शयनगृहात जाऊन सुखाने झोप घेतो यमराज जरी म्हणाला मी उद्या येतो उद्याचे उद्या बघू म्हणून सुखाने झोप जातो

डोक्यावरचे ओझे खुंटीला टांगतो शयनगृहात जाऊन सुखाने झोप घेतो यमराज जरी म्हणाला मी उद्या येत आहे उद्याचे उद्या बघू ,मला आता झोप येत आहे

आजी खूप दिवसांनी लिहिलेत. मजेशीर लेख. आता परत निद्रानाश नको नाहीतर पिरिओडिक टेबल पाठ करावे लागेल. :)

झोप लागण्यासाठीची खटपट प्रेरणा देणारी आहे आजी. :) पाढ्यांसाठी माझी माझ्यापुरती सोपी आयडिया आहे एक. १०-११-१२-१५-२०-२१-२२-२५- ३० हे पाढे सहज पाठ होतात, आहेत. जे होत नाहीत त्यासाठी ह्या पाढ्यांचाच आधार घेऊन थोडी पटकन बेरीज केली तर काम होऊन जाते. उदा., सतरा आठे? पंधरा आठे वीसासे... त्यात सोळा मिसळले की झाले काम. सोळा यासाठी की पंधराच्या पुढे सोळाच्या पाढ्यात आठ मिसळायचे आणि सतरामध्ये आठ दुणे सोळा. मग, सतरा आठे छत्तीसाशे. शिंपल! नाही का? माझ्यासारख्या आळशाला तरी हेच बरे वाटत आलेले आहे. तरीसुद्धा पुढेमागे झोप न लागण्याचा त्रास सुरू झाला तर पाढे पाठ करायला घ्यावेच लागणार! :/ सं - दी - प

"एकसष्ठ दोन" यावरुन एक रोचक आठवण. अंकलिपीत (अलकंपीत) असलेले पाढे पाठ केले तरी मोठ्या तीन अंकी आकड्यांचे वेगळेच रुप वापरले जाई. मीटरमधे बसावे म्हणून असणार. उदा. विसासे, चव्वेचाळासे, दाहोदर्से (कोणी दुग्गोदर्सेही म्हणत), बावन्नीदोन, एकसष्ठ दोन, नव्वदीदोन.. लेख मजेशीर.

मस्त लिवलयास आज्जे

खुसखुशीत अन खुमासदार लेखन आहे, आवडले.

खुसखुशीत लेखन आवडलं. ''जेव्हा ती यावी वाटते, तेव्हा ती अजिबात येत नाही. इतकं मात्र कळलं आहे'' -दिलीप बिरुटे

मुक्तविहारी-झोप येत नसेल तर तुम्ही सुचवलेला उपायही चांगला. चौथा कोनाडा-अभिप्राय वाचून बरे वाटले. खेडुत, सरिता, Bhakti -अभिप्रायाबद्दल धन्यवाद. थॅंक्यू. कर्नलतपस्वी-धन्य आहे तुमची. वेळा पाळण्याच्या बाबतीत अगदी काटेकोर दिसता आहात! सौंदाळा-हो.मी खूप दिवसांनी लिहिले आहे. आता नियमित होईलसं वाटतंय. तुमचा अभिप्राय गंमतीशीर. चांदणे संदीप-तुमचा उपाय भारी. गवि-तुम्ही चांदणे संदीपना उत्तर दिले आहे. लेख आवडला हे वाचून समाधान वाटलं. तुमची आठवणही रोचक. विजुभाऊ-धन्यवाद. जेम्स वांड-थॅंक्स. प्रा.डाॅ.दिलीप बिरुटे- ''जेव्हा ती यावी वाटते, तेव्हा ती अजिबात येत नाही. इतकं मात्र कळलं आहे''.. हाहाहा. खरं आहे. प्रतिक्रियेबद्दल धन्यवाद. मुक्त विहारी-"मिपा"तुम्ही म्हणता तसेच आहे.

मी झोप येत नसेल तर, पुस्तक वाचतो...

वा, वा आली म्हणायची झोप ! मस्त खुसखुशीत लिहिलंय ! +१

एकोणतीस अठ्ठे बत्तीस दोन. एकोणतीस नव्वे एकसष्ठ दोन. एकोणतीस दाहे नव्वद दोन.

हे खरे यश :-)) ग्रेट अभिनंदन, आजी !

मस्त. नेहेमीप्रमाणेच खुसखुशीत.. आजीबाई, ग्रेट.

मस्त लिहीलंय.

मस्तच!

मस्तच!

मस्तच!

डोक्यावरचे ओझे खुंटीला टांगतो शयनगृहात जाऊन सुखाने झोप घेतो यमराज जरी म्हणाला मी उद्या येतो उद्याचे उद्या बघू म्हणून सुखाने झोप जातो

डोक्यावरचे ओझे खुंटीला टांगतो शयनगृहात जाऊन सुखाने झोप घेतो यमराज जरी म्हणाला मी उद्या येत आहे उद्याचे उद्या बघू ,मला आता झोप येत आहे

आजी खूप दिवसांनी लिहिलेत. मजेशीर लेख. आता परत निद्रानाश नको नाहीतर पिरिओडिक टेबल पाठ करावे लागेल. :)

झोप लागण्यासाठीची खटपट प्रेरणा देणारी आहे आजी. :) पाढ्यांसाठी माझी माझ्यापुरती सोपी आयडिया आहे एक. १०-११-१२-१५-२०-२१-२२-२५- ३० हे पाढे सहज पाठ होतात, आहेत. जे होत नाहीत त्यासाठी ह्या पाढ्यांचाच आधार घेऊन थोडी पटकन बेरीज केली तर काम होऊन जाते. उदा., सतरा आठे? पंधरा आठे वीसासे... त्यात सोळा मिसळले की झाले काम. सोळा यासाठी की पंधराच्या पुढे सोळाच्या पाढ्यात आठ मिसळायचे आणि सतरामध्ये आठ दुणे सोळा. मग, सतरा आठे छत्तीसाशे. शिंपल! नाही का? माझ्यासारख्या आळशाला तरी हेच बरे वाटत आलेले आहे. तरीसुद्धा पुढेमागे झोप न लागण्याचा त्रास सुरू झाला तर पाढे पाठ करायला घ्यावेच लागणार! :/ सं - दी - प

"एकसष्ठ दोन" यावरुन एक रोचक आठवण. अंकलिपीत (अलकंपीत) असलेले पाढे पाठ केले तरी मोठ्या तीन अंकी आकड्यांचे वेगळेच रुप वापरले जाई. मीटरमधे बसावे म्हणून असणार. उदा. विसासे, चव्वेचाळासे, दाहोदर्से (कोणी दुग्गोदर्सेही म्हणत), बावन्नीदोन, एकसष्ठ दोन, नव्वदीदोन.. लेख मजेशीर.

मस्त लिवलयास आज्जे

खुसखुशीत अन खुमासदार लेखन आहे, आवडले.

खुसखुशीत लेखन आवडलं. ''जेव्हा ती यावी वाटते, तेव्हा ती अजिबात येत नाही. इतकं मात्र कळलं आहे'' -दिलीप बिरुटे

मुक्तविहारी-झोप येत नसेल तर तुम्ही सुचवलेला उपायही चांगला. चौथा कोनाडा-अभिप्राय वाचून बरे वाटले. खेडुत, सरिता, Bhakti -अभिप्रायाबद्दल धन्यवाद. थॅंक्यू. कर्नलतपस्वी-धन्य आहे तुमची. वेळा पाळण्याच्या बाबतीत अगदी काटेकोर दिसता आहात! सौंदाळा-हो.मी खूप दिवसांनी लिहिले आहे. आता नियमित होईलसं वाटतंय. तुमचा अभिप्राय गंमतीशीर. चांदणे संदीप-तुमचा उपाय भारी. गवि-तुम्ही चांदणे संदीपना उत्तर दिले आहे. लेख आवडला हे वाचून समाधान वाटलं. तुमची आठवणही रोचक. विजुभाऊ-धन्यवाद. जेम्स वांड-थॅंक्स. प्रा.डाॅ.दिलीप बिरुटे- ''जेव्हा ती यावी वाटते, तेव्हा ती अजिबात येत नाही. इतकं मात्र कळलं आहे''.. हाहाहा. खरं आहे. प्रतिक्रियेबद्दल धन्यवाद. मुक्त विहारी-"मिपा"तुम्ही म्हणता तसेच आहे.