माझ्या अज्ञानावर झालेली चर्चा वाचून काकाजींच्या शब्दात 'मजा आला'. आपली धरती वाटोळी असल्यामुळे सपाट नकाशावर दिसणारी अंतरे प्रमाणबद्ध नसतात एवढे सामान्यज्ञान माझ्याकडे होते. माझ्याकडे ग्लोब नसल्याने दोन ठिकाणांमधले अंतर सुतळीने मोजण्याचा प्रयोग मी कधी केला नाही. तरीही मुंबई व न्यूयॉर्क या दोन शहरांमधले अंतर अक्षांशांच्या बाजूने मोजण्यापेक्षा रेखांशांच्या बाजूने मोजले तर कदाचित कमी भरेल असे उगाचच वाटत होते. नंदन यांनी सांगितलेला इफेक्ट विमानाच्या उड्डाणाला उपकारक आहे की अपकारक आहे ते अजूनही समजलेले नाही. कदाचित एका दिशेने तो मदत करीत असेल आणि उलट दिशेने जातांना विरोध. दोन ठिकाणांमधले कमीत कमी अंतर कसे मोजायचे याचे तन्त्र निदान शंभर वर्षांपूर्वी विकसित झाले असावे. माझ्या समजुतीप्रमाणे उत्तरमार्गाने जाण्यात दोन तान्त्रिक अडचणी होत्या. अशा उड्डाणाला रशियाकडून अनुमति मिळणे आणि सलग सोळा सतरा तास उडण्यसाठी आवश्यक एवढा इंधनाचा साठा बरोबर नेता येणे. यांवर मात करून थेट उड्डाणे नेमकी कधी सुरू झाली ते मला समजले नाही. बारा वर्षांपूर्वी एकदा मला कॅनडाला जाण्याची संधी मिळाली होती, तेंव्हा ऑफीसतर्फे माझे तिकीट लंडनमार्गेच निघाले होते आणि अकौंट्स डिपार्टमेन्टतर्फे माझा टीए क्लेम पास झाला. त्याअर्थी त्यांनासुध्दा सर्वात जवळच्या मार्गाची माहिती नसावी. ज्या वाचकांनी प्रोत्साहन देणार्‍या प्रतिक्रिया दिलेल्या आहेत त्यांचे आभार. मजकुराचा शिळेपणा ज्यांनी नजरेला आणून दिला त्यांचेही आभार.