अमराठी भाषिकांनाहि प्रेरणा देणारे शिवराय !!! 1

भूषण हा प्रख्यात हिंदी (ब्रज भाषेमधिल)कवि.त्याने तर महाराजांच्या मोहिमा प्रत्यक्ष पाहिल्या आहेत.
शिवभुषण अन शिवाबावनी अशी दोन अतिशय सुंदर ब्रज भाषेतिल काव्ये त्याने रचली आहेत.शिवाजी महाराजांच्या १४ गुणांचे वर्णन त्याने एका छंदामध्ये केले आहे.......सुंदरता,गुरूता,प्रभुता,भनि भूषन होत है आदर जामे !
सज्जनाता औ,दयालुता,दिनता,कोमलता झलके प्रजामे !!
दान क्रुपानहु को करिबो,करिबो अभय दिननको बरजामे !
साहसनों रन ठेक,विवेक,इते गुन एक सिवा सरजा मे !!!!
हिंदू धर्म,हिंदू संस्क्रूती,कुळधर्म,कुळाचाराच्या आधारे चालणारी हिंदू परंपरा यांचे रक्षण आपल्या तलवारीच्या जोरावर केल्याचा उल्लेख एका कवनामध्ये करताना तो म्हणतो.....
वेद राखे विदित पुरान राखे सारयुत रामनाम राख्यो अति रसना सुधार मे !
हिंदून की चोटी राखी है सिपाहिनकी,कांधेमे जनेऊ राख्यो माला राखी गरमे !!मिडी राखे मुगल मरोरि राखे पातसाह,वैरी पीसि राखे वरदा राख्यो करमे !
राजन की हद्द राखी तेग बल शिवराज,देवराखे देवल स्वधरम राख्यो घर मे !!!!
अर्थ --शिवजीराजाने आपल्या तलवारीच्या जोरावर वेद आणि पुराणे यांचे संरक्षण केले.सर्वस्वाचे सार असे जे रामनाम ते हिंदूंच्या जिव्हेवर कायम ठेवले.हिंदूंची शेंडी राखली आणि शिपायांची रोटी(ऊपजीविका)चालविली. खांध्यांवरील जानवी अन गळ्यातील माला सुरक्षित ठेवल्या.मोंगलांचे व्यवस्थित मर्दन केले अन बादशहास मुरगाळून टाकले.शत्रूंचे चूर्ण केले.इतके करुन आपल्या हाती वर देण्याचा अधिकार ठेवला.देवळात देव अन घरात कुलधर्म कुलाचार कायम ठेवले.(५१)
बंगालचे संस्क्रूत कवी कालिदास विध्याविनोद "शिवाजी चरितम्"नावाचे काव्य लिहिले असून ते कलकत्त्याच्या संस्क्रूत साहित्य पत्रिकेच्या ११ व्या अंकात प्रकाशित झाले आहे.बंगालमधील श्री.अंबिकादत्त व्यास या महाकवीने प्रगल्भ आणि बाणभट्ट शैलीत"शिवराज विजयम्" नावाचे गध्य चरित्र लिहिले आहे.डॉ.श्री.भा.वर्णेकर या विख्यात संस्क्रूत पंडिताने"श्रीशिवराज्योदरम्" नावचे सर्गबद्ध महाकाव्य लिहिले आहे

बंगालमध्ये गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर यांनी शिछत्रपतिंवर एक दिर्घ कविता लिहून बंगाली तरुणांना शिवाजी महाराजांचा आदर्श ठेवण्याबद्दल आवाहन केले आहे.छिन्न,विघटित भारत एक धर्मराज्य पाशात बांधण्याची महाराज्यांची आकांक्षा त्यांना अनुकरणीय वाटली आहे.ते म्हणतात.- - -...
कोन दूर शताब्देर,कोन एक अख्यात दिवसेनाहि जानि आजि
मराठार कोन शैले अरण्येर अंधकारे बसे हे राजा शिवाजी
तव भाल उदभासिया ए भावना तडित्प्रभावत एसे छिवो नामि
एक धर्मराज्य पाशे खंड छिन्न विक्षिप्त भारत वंदे दिवो आमि !!
श्री.वा.भ.बोरकरांनी याचा सुंदर अनुवाद असा केला आहे----
कवण दूर शतकाच्या कवण्या अश्रुत दिवशी केंव्हा
नाही ठाउके आज कवण मराठी शैली बसला
कानन घन अंधारी प्रभु तुम्ही शिवराज
तडित्प्रभावत एक भावना उजळीत तुमच्या भाळा
स्थिरावली ह्रुदयात छिन्न विखंडित क्षिप्त भारता
सांधित बांधित एक धर्मराज्य पाशात !
श्री.जोगेंद्रनाथ बसू यांचे "शिवाजी" हे खंडकाव्य असेच प्रेरणादायक आहे.महाराजांच्या राज्यव्यवस्थेचे वर्णन करताना ते लिहितात----
द्न्यानी गुणी मंत्री जन अलंक्रुत सभा
धनपूर्ण राजकोष सुखी प्रजागण
रामराज्ये यथा बसे निश्चित निर्भय
स्नेहे प्रेमे बद्ध भ्रुत्य सैनिक सचिव
अर्थ---शिवछत्रपतिंचे राज्य हे रामराज्य होते.द्न्यानी,गुणी,मंत्रीगणानी राजसभा भूषित होती.राजकोषहि भरलेला असून प्रजा सुखी होती.सैनिक मंत्री आणि सेवक स्नेहाच्या पाशाने बांधलेले होते.
शचिन सेन गुप्तांनी बंगाली भाषेत एक नाटक लिहिले आहे." गैरिक पताका " या नाटकाच्या प्रारंभीच भवानी मंदिरात तानाजीला आपला उद्देश सांगतांना महाराज म्हणतात---- "आमि ताइ शक्तिर आराधना कोरछि,आमि तोहरी कोरते चाइछि एमनी एकटा जाति,जार प्रतिटी मानुष सकल अधिकार आयत कोर धरणीर बूके बेडे उठते पारे तारई जन्य आमार राज्येर प्रयोजन" 'गैरिक पताका' मुळे प्रत्येक बंगाली ह्रुदयात शिवाजीराजांची एक ओजस्वी अश्वारुढ मूर्ती स्थापन झाली आहे.सोनार बांगलामध्ये लोकमान्य टिळकांनी शिवजयंती उत्सव सुरु केला.वंग भंग आंदोलन घडवून आणले.

श्री.झवेरचंद मेघाणी हे गुजराथचे एक नावाजलेले कवी त्यानी "हाल रड्डु" या नावाने शिवाजी महाराजांचा एक उत्क्रुष्ट पाळणा लिहिला आहे त्यामधील कांही ओळ अशा----अभमां उगेल चांदलोने जिजाबाइने आव्या बाळ,बाळडानो मात हिंचोळे घणघण डगरा बोले.शिवाजीने नींदरू नावे माता जिजाबाई झुलावे,पेतमां पोटीने सांभाळेली बाळे राम लक्ष्मण नी बात,माताजीने मुखजे दी थी ऊडी एनी ऊंघते दी थी !
अर्थ...आकाशात चंद्र उगवला.आणि जिजाऊंच्या पोटी शिवाजी जन्माला आला.बालकाला जिजाबाई आंदुळते आहे.पण बाजूलाच डोंगराडोंगरात संकटाचा घणघण असा आवाज घुमतो आहे.त्यामुळे शिवबाबाळाला काही झोप लागत नाही.पोटात असतानाच आईच्या तोंडून ऐकलेल्या राम लक्षमणांच्या गोष्टींनी त्याची झोप पार उडाली आहे
श्री.वामन सिताराम मुकादम यांनी गुजराथी मध्ये ५८० पानांचे शिवचरित्र लिहिले आहे.हिन्दी भाषेमध्ये शिवचरित्रावर सहा महाकाव्ये असुन खंडकाव्ये बरीच आहेत.श्री केदारनाथ मिश्र यांचे 'रक्त के अक्षर" हे खंड फारच उदबोधक आहे.डॉ.सुरेन्द्रनाथ सेन यांनी शिवाजी महाराजांची' परकियांनी लिहिलेली चरित्रे 'या नांवाचा ग्रंथ संपादित केला असून त्यात फ्रान्सिस मार्टीन (फ्रेंच),कॉस्मा द गार्डा (पोर्तुगीज)व अन्य डच लेखकांनी लेखकांनी लिहिलेली माहिती एकत्र केली आहे.
खाफीखान हा महाराजांचा कट्टर द्वेष्टा याने महाराजांविषयी फार्सी भाषेत लिहिले आहे " शिवाजीने सर्वकाल स्वराज्याच्या प्रजेचा मान राखण्याचा प्रयत्न केला.लज्जस्पद क्रुत्यांपासून तो सदैव अलिप्त राहिला.मुसलमान स्त्रियांच्या अब्रूंचे त्याने दक्षपणे रक्षणच केले.मुसलमान मुलांचेहि त्याने रक्षण केले.या बाबतीत त्याच्या आद्न्या फार कडक होत्या.जो कोणी या अद्न्यांचा भंग करील त्याला तो कडक शासन करीत असे."
श्री.कोमाराजू वेंकट लक्षणराव हे तेलगू इतिहासकारांचे अग्रणी समजले जातात.त्यांनी तेलगू भाषेतील " शिवभारतम "नावाच्या महाकाव्यामध्ये ते म्हणतात----
धीर ग्रसरमूर्ति हइंदवधरित्री भाग्य सत्यापनम्!
प्रारंभुडु दयागुणाम्बुधी महाराष्ट्रान्वयत्तोम सुंडौ
वीर क्षत्रीय मौली देशमत गोवेदादि रक्षार्पित
धीरम्युंड भवानी भवत्त्तुंड शिवाजी राजु सामान्युडे !!
अर्थ---धीरोदत्तांचा अग्रेसर,हिंदुभूमीच्या भाग्योदयाचा प्रारंभक,दयेचा सागर,महाराष्ट्राच्या चारित्राचे प्रतीक,वीर क्षत्रीय.मौली देश,गायी अन वेद यांचा रक्षणकर्ता,लक्षीचा लाडका अन भवानीचा भक्त शिवाजीराजा असामन्य होता.

कन्नड कवी श्री निवास यानी मावळेगळ नावाचे काव्य रचले आहे,त्यामध्ये ते शिवरायांचे वर्णन असे करतात-----
शिवराय शत्रुरायर गंड शिवरायर हगेयजवराय
तवकित म्लेंच्छर कत्तले तंडके शिवराय चंड मार्तांड !!
अर्थ--शत्रुना पुरुन उरणारा व वैर्यांचा कर्दनकाळ असा हा शिवराय दुर्दात मेंच्छ राज्याच्या अंधकाराचा नाश करुन चंड सूर्याप्रमाणे नभांगणामध्ये तळपत आहे .
श्री.सुब्रह्मण्यम भारती हे तमिळ साहित्याचे पितामह समजले जातात.शिवराय आपल्या सहकार्याना उद्देशून आवाहन करीत आहेत असा प्रसंग कल्पून ते लिहितात--जय जय भवानी!जयजय भारतम्
शनैत्तलेवरघाळ,शिरन्द मंत्रिघाळ
नीरदन पुदलघर,इन निनैवह जादिर!
भारतनाडु पाकैल्लाम तिलकम्
नीरदन पुदलवर इन निनैवह जादिर!
अर्थ---भवानीचा जयजयकार असो,भारताचा जयजयकार असो.माझ्या सेनापतींनो आणि राजकारणी मुस्तद्दी मंत्र्यानो,तुम्ही या भुमीचे सुपुत्र आहात हे विसरु नका.हे या भुमीच्या पाईकांनो,भारतवर्ष हा अलम दुनियेचा सौभाग्य तिलक आहे हेहि विसरु नका.
शिवरायांच्या हयातीतच त्यांच्या विषयीच्या अदभुत कथा आसामपर्यंत पोहोचल्या होत्या.शिवाजीराजांची ही मुर्ती इतिहास संशोधकाना ही श्रध्येय वाटली हे विशेष .सर जदुनाथ सरकार हे सुरवातीला महाराजांचे भक्त नव्हते.ते औरंगजेबाचे चरित्र लिहित होते.शिवाजीराजे हे त्या चरित्रामधील एक प्रकरण होते.पण जसजशी साधन,आधार,माहिती मिळत गेली आणि जदुनाथांनी ती सत्याच्या निकषावर घासून पाहिली तशी तशी त्यांच्या मनात महाराजांची प्रतिमा उजळू लागली,आणि "आधुनिक इतिहासातील युगप्रवर्तक राष्ट्रपुरुष"अशा शब्दामध्ये त्यांनी महाराजांचा गौरव केला.
मराठी भाषेनंतर महाराजांचे पहिले चरित्र(बॉयोग्राफी)ऊर्दूमध्ये लाला लजपतराय यांनी लिहिले.नंतर बहुतेक सर्व भाषांमध्ये त्याचे भाषांतर झाले.पारतंत्राच्याकाली राष्ट्राला प्रेरणा देणे,गलितगात्रांचे मनोधैर्य,आत्मविश्वास जाग्रुत करणे याहेतूने देशभक्तांनी शिवाजीराजांविषयी साहित्य निर्मिती सुरु केली.
नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी हिंदुस्थानातुन प्रयाण करण्यापुर्वि दिलिप रॉय यांचेशी जे बोलणे झाले ते रॉय यांनी अम्रुतबझार पत्रिका.हिंदुस्थान स्टँन्डर्ड या व्रुत्तपत्रामधुन पसिद्ध झाले आहे.नेताजी रॉय यांना म्हणाले की"आपल्याला शिवाजी महाराजांच्या धोरणाचे अनुकरण करावे लागेल.त्यांनी strategy हा शब्द वापरला आहे.नेताजींनाहि महाराजांचे अनुकरण करावेसे वाटले.

विजयनगरच्या नाशानंतर हिंदुसमाजात निराशा पसरली होती.अनेक वर्षाच्या गुलामगिरीमुळे स्वातंत्र आणि स्वाभिमान यांचा विचार क्षीण झाला होता.सत्ताधिश फक्त मुस्लिमच,हिंदू सत्ताधिश होउच शकणार नाही असा न्युनगंडा निर्माण झाला होता.हिंदूच असे मानत होते की"जगदिश्वरो वा दिल्लिश्वरो" काशीचा जगदिश्वर आणि दिल्लिचा बादशहा...दोनच परमेश्वर.अशा अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीमध्ये शिवरायांनी समतेचे ,ममतेचे,सुखाचे धर्मराज्य निर्माण केले.महाराजांनी केलेली हिंदवी स्वराज्याची स्थापना ही एक अलौकिक घटना होती.भारतीय इतिहासकार जदुनाथ सरकार लिहितात----
The coronation of Chatrapati Shivaji has shown that the tree of hinduism is not really dead,like the Akshaya vatut tree of allahabad.it can risefrom beneath the seemuingly crushing load of centuries of political bondage.it can put forth new leaves and branches can again lift its head upto the skies.
शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकाची कल्पना आली की ,श्रीक्षेत्र प्रयागच्या अक्षय वटव्रुक्षाची आठवण होते.जहांगिर बादशहाने हा अक्षय वटव्रुक्ष मुळापासुन तोडुन त्यावर निखारे ठेवले,अशाकरिता की पुन्हा कधीहि त्याव्रुक्षाचा अवशेष कोणाला दिसू नये.पण दहा विस वर्षानी तो वटव्रुक्ष पुन्हा उगवला! त्याच प्रमाणे हिंदुत्वाचा व्रुक्ष अक्षय आहे हे इतक्या शतकानंतरहि शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकाने दाखउन दिले.

श्री. प्रमोद देव, ५ भाग पोस्ट केले....६ वा भाग पोस्ट करणार तितक्यात लाईत गेली....आत्ता लाईट आली अन जेवायच्या अगोदर ६ वा भाग पोस्ट केला.तुम्हाला आवडले हे ऐकून बरे वाटले.आपल्यासारखीच आवड असणारे कोणी आहे हे समजल्या जसा आनंद होतो तसा आनंद झाला.धन्यवाद.