देशांतर

इंडोनेशियातील गमतीदार किस्सा मागे मि सांगितला आहेच, आता जपान मधिल काही किस्से.
२००२ ते २००५ अशी साधारण दोन अडिच वर्ष मि जपान मधे होतो, इंडोनेशिया पेक्षा भाषेचा प्रॉब्लेम जपान मधे जास्त होता. बहासा (भाषा या संस्क्रुत शब्दाचा अपभ्रंश) निदान लॅटिन लीपी मधे लिहिली जाते त्यामूळे निदान अर्थ समजला नाही तरी वाचता तरी येते, जपानी वाचणे म्हणजे सुरवातीला तर अशक्य कोटीतील गोष्ट होती.
मि आणि माझ्या बरोबर काम करणारा मनिश असे आम्ही शेजारी शेजारी रहायचो. जपानी घरे अत्यंत छोटी आणि कचकड्याची वाटायची.

एके रात्री ११ ११.३० ला मनिश ने मला जागे केले!

"नितिन, माझ्या रूम वर उंदीर आहे. सारखा खूड्खूड करत आहे. चल जरा मला मदत कर आपण त्याला मारू तरी किंवा बाहेर तरी घालवू!"
"मनिश, किती वाजले आहेत माहित आहे ना? शेजारी बोंब मारत येतील! आपल्याला धड पणे सांगताही यायचे नाही, काय झाले आहे ते! जपान आहे हा! पोलीसांना बोलवायलाही कमी करणार नाहित शेजारी पाजारी."
"असूदे, मला झोपणे अशक्य झाले आहे." लाकदी फ्लोअरींग मूळे अजूनच आवाज येत आहे."

शेवटी मी निमूट पणे त्याच्या रूम वर गेलो. खूप प्रयत्न केल्यावर लक्षात आले कि तो उंदीर ओट्या पासच्या सिंक खाली लपला आहे. अर्थात मुदलातले घरच ११ चौ. मि. चे होते त्यावरून ओटा किती मोठा (?) होता याचा अंदाज करा!

जास्त आवाज करून चालणार नव्हते, त्यामुळे भारतातल्या प्रमाणे काठी घेऊन ठोकाठोक करणे शक्यच नव्हते, त्यामूळे आम्हाला समजेना त्याला सिंक मधून बाहेर कसे काढावे? मग मला एक कल्पना सुचली, "मनिश, आपण सिंक खाली सिगारेट पेटवून ठेऊ." पण त्यातही तसा धोका होताच, लाकडी घर ना! पण दुसरा काही मार्ग सुचेना, मग अजून एक आईडीया केली, चौकात जाऊन 'व्हेंडींग मशिन' मधून दोन कोक चे कॅन आणले आणि आधी ते संपवून त्यात सिगारेट पेटवून ठेवली. पण ती आडवी ठेवल्यामूळे नीट पेटेना. आता काय करायचे. मग परत चौकात गेलो आणि चुईंगम घेऊन आलो, कॅन मधे चुईंगम चिकटवून त्यावर सिगारेट उभी केली. इतका खटाटोप करूनही मुषक महोदय काही सिंक खालून बाहेर येईनात.

हा सर्व प्रकार चांगला १२.३० पर्यंत चालू होता. मग आम्ही ठरवले की "७-११" मधे जाऊन काही उंदीर मारण्यासाठी मिळते का ते पाहू! तिथे गेलो तर खरे पण तिथल्या बाईला सांगायचे कसे! तिला इंग्लिश ओ की ठो कळत नव्हते. मनिश ने कौंटर वर तुरूतुरू बोटे फिरवून "माऊस माऊस" असे सांगितले, पण तिला काहीही कळेना! तेव्हढ्यात मला तिथे टांगलेले "मिकीमाऊस" चे चित्र दिसले. मि त्याच्याकडे बोट दाखवून परत "माऊस माऊस" असे म्हणुन बघितले, तिचा चेहरा एकदम उजळला आणि अर्थातच आमचाही! मी मनातल्या मनात "युरेका युरेका" ओरडलो. पण क्षणातच परत आमचा चेहरा बघण्यासारखा झाला! कारण ती काँप्यूटर चा माऊस घेऊन आली होती!

आम्ही परत "Not this! a real mouse! we want to chase it out!" कसे माहित नाही पण बहुतेक आमच्या हावभावांवरून तिला लक्षात आले आणि परत तिचा चेहरा उजळला! आमचा मात्र कोराच होता, कारण काय समोर येणार आहे हे समजत नव्हते. ती एक चपटे काहीतरी घेऊन आली, त्यावरील अगंम्य चित्रलीपी वरुन काहीही बोध होईना!

आमचे मख्ख चेहरे बघून तिलाही लक्षात आले कि आम्हाला काहीही कळालेले नाही! पुढचा प्रकार अशक्य कोटीतला होता!

ती कौंटर मागून पुढे आली. तिने ती चपटी वस्तू काही अंतरावर ठेवली आणि थोडे लांब जाऊन ती उंदरासारखी तुरूतुरू धावत आली, त्या वस्तू वर पाय ठेवला आणि तिथेच मागे पुढे झुलायला लागली! आम्ही आवाक होऊन थोड्यावेळ नुसतेच येड्यासारखे बघत बसलो आणि मग लक्षात आले कि तो एक सुपर ग्ल्यू आहे. उंदीर धावत धावत येईल आणि त्यावर त्याने पाय ठेवला की तो तेथेच चिकटून बसेल!

अत्यंत विजयी चेहर्‍याने आम्ही बाहेर पडलो, दुर्दैवाने त्या मुलीचे धड आभारही मानता आले नाहित! रस्ता ओलांडून परत यायला निघालो तर त्या मुलीची हाक ऐकू आली! पहिला विचार म्हणजे आपण पैसे दिले ना, हा आला. पण ती धावत धावत आली आणि आमच्या हातात एक चीज चे पाकिट दिले! चीज शिवाय उंदीर कसा पकडणार ही माणसं असा तिला जेन्युईन प्रश्ण पडला असणार!

आम्हाला हा अर्थातच कल्चरल शॉक होता. असे कलर शॉक नंतर ही खूप बसले! जपानी संस्क्रुतीची ओळख व्हायला सुरुवात झाली होती. आज इतकी वर्ष झाली या गोष्टीला पण मी त्या मुलीला विसरलेलो नाही! जपान आणि जपानी माणूस या बद्द्लचा आदर नंतर दिवसेंदीवस वाढतच गेला!

--------------------------------
दुसरा किस्सा ही गमतीचा आहे पण वरील प्रमाणे जपानी माणसा बद्दल काही सांगणारा नाही.

मी सायकल ने ऑफिसला ये जा करायचो. एकटाच रहायचो, त्यामूळे जितका वेळ ऑफिस मधे काढता येईल तितका काढून थोडासा उशिरानेच घरी जायचो.

मुख्य रस्त्यावरील गर्दी टाळण्यासाठी बाजूच्या लेन मधून जायचो. त्या लेन मध्ये बरेच "कराओके बार" मसाज पार्लर्स" होते. एका मसाज पार्लर समोर एक मुलगी उभी राहून गिर्हाईके मिळवायचा प्रयत्न करायची.

मला ती नेहमी विचारायची, "मसाजी ईकागा देस का?" (मसाज करायचा आहे का?) मी नेहमी उत्तर द्यायचो, "निहाँगो वकारानाय!" (मला जपानी समजत नाही!) असे दोन चार वेळा झाल्यावर एके दिवशी तिने चक्क माझ्या सायकल चे हँडल धरून मला सांगितले, "कोतोबा इरानाय यो!" (भाषेची काही गरजच नाही!). मला हसू आवरेना. अर्थातच मी मसाज करून घेतला हे वेगळे सांगायला नको! (जेन्युईन मसाज होता, उगिच काहीतरी कल्पनाविलास लढवू नका!)

http://vidagdha.wordpress.com/meghadoot_purna/

प्रस्तुत दुव्यावर मेघदुत आहे मराठी रसग्रहणासहित पण क्रमशः आहे ....
तरि यापुढिल दुवा अथवा सम्पुर्ण मेघदुतचे मराठी रसग्रहण कोणाकडे उपलब्ध असल्यास देण्याचे करावे .......
धन्यवाद!!

मी सध्या कामानिमित्ते इंदोनेशियात जाकार्ताला रहातो. रोजच्या संभाशणासाठी इंग्लिशचा इतका प्रॉब्लेम येत नाही पण काही काही गोष्टीत मात्र फारच पंचाईत होते. त्याचाच हा एक छोटासा विनोदी किस्सा.

इथे येऊन २ महिने झाले आणि अचानकच मूळव्याधीचा त्रास चालू झाला. *** "मोड" येणे म्हणजे काय त्रास असतो ते जो या अनुभवातून गेला आहे त्यालाच समजेल. आणि मी तर "पहिलटकरीण" होतो! आधी खरेतर असा त्रास कधी झाला नव्हता. इथल्या खाण्या मुळे असेल (*** साठी पु. ल. - रावसाहेब वाचा अथवा ऐका).

भरपूर हिरव्या मिरच्या, लसूण असतो इथल्या भाज्यांमध्ये आणि ८-१० दिवसातून एकदा फणसा ची भाजी! यामुळे असावे. कैलास जीवन आणि बियोकेमिकल १७ नंबर ने फरक पडेना. मग डॉक्टर शोधत हिंडलो - नुसता डॉक्टर काही कामाचा नाही त्याला इंग्लीश यायला हवे ना!

शेवटी माल केलापा गाडिंग मधील एका फार्मेसी गेलो. तेथे येणे प्रमाणे संवाद घडला--

मी : बिसा बिचारा इंग्लीश? (मी स्वता: एक बिचारा आहे हे तिला सांगता येईल का?)
ती: ओन्ली लिट्ल
मी : Is there a doctor nearby? I want to see one urgently!
ती : कम इनसाइड, प्लीज़
मी आपला निमुट पणे तिच्या मागून गेलो, तिने मला एका पांढ-या डगलेवाल्या बाई समोर नुसतेच सोडून दिले. ती डॉक्टर असण्याची शक्यता होती.
मी : Are you a Doctor? (What a stupid question - हे आपले मनातच!)
ती : या (बहासा मधे या म्हणजे होय असाही अर्थ आहे आणि काही समजले नाही तरी नुसतेच या म्हणतात.) त्यामूळे मला समजेना की तिला नक्की प्रश्न कळला आहे की नाही? मी परत तिलाही विचारले;
मी : बिसा बिचारा इंग्लीश?
ती : एस, प्लीज़,
मी : Are you a Doctor? (Again the same Stupid question...)
ती : Yes.
मी : I came to Indomesia about 2 months back and I think I am suffering from piles.

तिने नुसतेच मख्खपणे माझ्याकडे पहिले.
मी : Doctor, I think I am suffering from piles. I came to Indonesia about 2 months back, and the change in the food could be one of the reasons.
ती : So you are suffering from Diarrhea? (Oh! my god! no Piles, Piles!)
मी : No Doctor! Piles not Diarrhea.
ती : (कन्फ्यूज़्ड) You write it down. (मला वाटले माझ्या वेगळ्या accent मूळे तिला समजत नसावे!)
मग मी तिला लिहून दिले, तिला ते समजले असे वाटले पण तिच्या प्रश्नाने आता आव, हिवताप वगैरे सर्व रोग होतील असे वाटले,
ती : Oh! Piles!, Where is it? (खलास हिला नक्की समजले आहे ना?)
मी : At the bottom (Is there any better way of telling where the piles are? मला तरी माहीत नाही.)
ती : ok. I will give you tablets and cream. etc. etc -----
गोळ्या वगैरे घेऊन बाहेर पडलो आणि तडक घरी येऊन गूगल वर बसलो!. तिने दिलेल्या औषधांची "मेडिकल" नावे "गूगल" केली, ती योग्य असावित असे वाटले, पण शेवटी Skype वरून रात्री बोलतांना, डॉ. आपटे यांच्या कडून खात्री करून मगच ती घेणे सुरू केले.

इच्छुकांसाठी -- "Tail Lamp" आता पूर्णपणे "विझला" आहे!

सीएनेन ची बातमी :
http://www.cnn.com/2010/WORLD/americas/02/27/chile.quake/index.html?hpt=...

जिवितहानीची आकडेवारी आणि अन्य बातम्या अजूनही हळुहळू येत आहेत. मृतांना श्रद्धांजली. जखमींबद्दल प्रार्थना.

पॅसिफिक बेसीनच्या प्रदेशामधे त्सुनामीची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे.

गेल्या वर्षी ऑफिसच्या कामानिमित्त जपानला (ओसाका) जाण्याचा योग आला. ओसाका विमानतळावरून काकोगावा शहरात पोहोचून हॉटेल मध्ये चेक-इन करेपर्यंत दुपारचे बारा वाजले. हाच एक अर्धा दिवस साईट-सीइंगला मिळणार होता त्यामुळे वेळ न दवडता सरळ हिमेजीकडे प्रस्थान ठेवले.
हिमेजी स्टेशन ओसाका पासून साधारण एक तासाच्या अंतरावर आहे आणि तिथून कासल चालत केवळ 20 मिनिटं. सुदैवाने आम्ही ज्यादिवशी तिथे गेलो तो दिवस जपानचा राष्ट्रीय खेळ दिवस (ऑक्टोबरचा दुसरा सोमवार) असूनही कासल पब्लिक व्हुइन्गसाठी ओपन होता.

सोळाव्या शतकात शोगुन हिदेयोशीने बांधलेली ही इमारत आज वर्ल्ड हेरीटेज साईट म्हणून घोषित केली आहे. पायाचा अपवाद वगळता इमारत पूर्णपणे लाकडी आहे. या इमारतीचं आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे जपानच्या इतर कासल्स प्रमाणे ही इमारत ऐतिहासिक काळात कधीच युद्धात किंवा आगीत नष्ट झाली नाही. अपवाद दुसऱ्या महायुद्धाचा. दुसऱ्या महायुद्धात मात्र या किल्ल्याचा परिसर पूर्णपणे बेचिराख झाला; पण कासलची इमारत मात्र सुदैवाने वाचली आणि त्यामुळे आजही ओरिजिनल वैशिष्ट्यां सकट पहायला मिळते.

कासल मधिल प्रर्थना स्थळ. जाणकारांनी गाभारयातील वस्तू ओळखल्याच असतील!

कासलवरून दिसणारे शहराचे विहंगम दृश्य.

मला नुकतच ऑस्त्रेलियाचा व्हिसा मिळाला आहे. मी नोकरीसाथि तिकडे जाणार आहे. मिसलपावचे सभासद सगळिकडे आहेत. म्हणून ईथे मदत मागत आहे.
सध्याच्या बातम्या वाचुन फारच अस्वस्थ वाटत आहे. कोणी मिपाकर तिकडे असेल अथवा कोणाला तिकडची काहि माहिती असल्यास जारुर कळवा.
बर्यच जणानी सा॑गितले कि बातम्या एका॑गि आहेत. तुमचे विचार जारुर काळवा.

सगळं गाव पेपर वाचतंय याची संपूर्ण जाणीव आहे..बातमी महत्वाची वाटल्याने द्यायची इच्छा झाली.

अनिवासी भारतीयांनाही मिळणार मतदानाचा अधिकार

नवी दिल्ली - अनिवासी भारतीयांना 2014 मध्ये होणाऱ्या लोकसभा निवडणुकीपर्यंत मतदानाचा अधिकार मिळू शकतो, असे संकेत पंतप्रधान डॉ. मनमोहनसिंग यांनी शुक्रवारी दिले. आठव्या प्रवासी भारतीय संमेलनाच्या उद्‌घाटनप्रसंगी ते बोलत होते. ""मतदानात आणि भारतातील निर्णयप्रक्रियेत आपल्यालाही महत्त्व मिळावे, ही अनिवासी भारतीयांना इच्छा मान्य आहे. त्यामुळेच आपण यावर लक्ष केंद्रित केले असून, पुढील निवडणुकांपर्यंत अनिवासी भारतीयांना मतदानाची संधी मिळेल,'' असे पंतप्रधान म्हणाले

-पत्रकार शाहरुख

शुन्य प्रहर म्हणजे काय? तो (की ती?) किती वाजता येतो (येते)? ही भानगड काये?

लोकसभेसारखा विधानसभेत का नसतो? (की असतो पण त्या प्रहराला कोणीच उपस्थित नसतं?)

विधानसभेत नसेल तर संबंधित अधिकारी इकडे लक्ष देतील काय?

१०९ वाचने आणि एकही प्रतिसाद नाही. त्यानंतर आलेल्या वाटेल त्या लिखाणावर वाटेल तो धिंगाणा चाललेला पाहीला, आणि म्हटले "आपला एक शून्य बाजीराव झाला."
काय चुकले? कोणाच्या कंपूत जाता येईल? जाणकारांनी माहीती द्यावी. कंपूत प्रवेश करण्यासाठी काय करावे लागते? समुपदेशन मिळेल का?

(ही खालील भुतावळ कदाचित इथे फार टेम वाटली असेल)

ताजी खबर, ताजी खबर
भुतीण पारावरून ओरडली
लगबगीने सरसर सरसर
पारंबी धरून खाली आली
-
रात्र काळी, सळसळ झावळी
समंध भारी, मुंजे किरकीरी
जखिणी, हडळी आणि भुतावळी
झाडांवर जमली सारी बिरादरी
-
कशाला उगाच मारतेस बोंबा
उलटे झुलते वेताळ विचारते
जरा थांबा, खाली घ्या टांगा
सांगते सारे, भुतीण फिस्कारते
-
आपला सगळा मोहल्ला चालला
येथून दुसरीकडे जागा देतील
संपला जुना सहवास इथला
कबरीतून काढून भांड्यात ठेवतील
-
बिरादरी भुमीवर वसाहत बांधून
जागा भरणार, माणसे रहाणार
हाडे खोदून, थोडीशी निवडून,
एकावर एका बॉक्समधे ठेवणार ***१
-
मज्जा ने मज्जा, केकाटला मुंजा
नवीन घर, हायराईज रिसॉर्टवर
ए तुला नाही भेजा, म्हणाला कुब्जा
तूच मर, मला नको डब्ब्याचे घर
-
एयर कंडीशन कंडो जंक्शन ***२
असेल, पण खुराडेच खरोखरी
लॅन्डेड प्रॉपर्टी, बगीचा सोडून
डब्ब्यांच्या घरी कशाला गुदमरी?
-
बकवास नको, समंध पिसाळला
तुमचे मत कोणी विचारले का तुम्हाला?
पुढल्या अमावस्येला बिरादरीला
पॅक करून धाडतील कंडोत रहायला
-
मिळतील हेल मनी, कागदी मोटारी व हनी, **३
इथे दोन हप्ते उरले, मजा करू जानी
चिंता भविष्याची कधी केली भुतांनी?
सोडा ही झाडे, कंडोत राहू सुखानी
सोडा ही झाडे, कंडोत राहू सुखानी
--------------------
--------------------
तळटिपा-
***१- कबरस्थान हटवून त्याजागी फ्लॅटस होणार. नवीन वातानुकुलीत इमारतीत कबरीतील हाडांचे अस्थीकलश, पोस्टबॉक्स सारखे एकावर एक रचून ठेवणार.
***२ कंडो- कंडोमिनीयम
***३-चायनीज संस्कृतीत पितरांना कागदाच्या नोटा, कागदाचे बंगले, गाडया, खरया मधाचे बुधले वगैरे जाळून अर्पण करतात.

जर्मनीमध्ये खूप काही बघण्यासारखे आहे, तरी पहिल्या भेटीत विसाव्या शतकाच्या भयाण इतिहासाचे सावट चहूबाजूला जाणवल्यावाचून राहात नाही. माझ्या प्रथम जर्मनी-भेटीत "उंतर देन लिंदेन" या बर्लिनच्या राजपथावरून फिरताना मी बघितलेले पहिले स्मारक म्हणजे बेबेलप्लात्स.

दगडांनी पक्के बांधलेले हे मैदान आहे. थेट समोर दिसतो, तो सेंट हेडविग चर्च, हा जर्मनीमधील सर्वात पुरातन कॅथोलिक इमारतींपैकी एक आहे. मी उभा आहे तिथून मैदानाच्या डावीकडे बर्लिन ऑपेराची इमारत आहे, तर उजवीकडे इतिहासप्रसिद्ध हंबोल्ड्ट विद्यापीठाची इमारत आहे. मैदानाच्या मध्ये काचेची फरशी दिसते. १० मे १९३३ रोजी या ठिकाणी "जर्मन विद्यार्थी संघटनेने" पुस्तकांची प्रचंड होळी येथे जाळली होती. या दिवशी जर्मनीतल्या अनेक शहरांमध्ये संघटनेने योजना करून अशा होळ्यांचा कार्यक्रम केला होता. सर्व ठिकाणी कोणा-कोणा मान्यवरांची भाषणे आयोजित केलेली होती. पैकी विद्यार्थ्यांना योसेफ गबेल्स याने दिलेल्या भाषणाचा काही भाग असा.

अतिरेकी ज्यू बुद्धिवादाच्या युगाचा आता शेवट झाला आहे. जर्मन क्रांतीने व्यूहभेद करून पुन्हा जर्मनीचा मार्ग मोकळा केला आहे... भविष्यातील जर्मन माणूस पुस्तकवीर नसेल तर चारित्र्यवीर असेल. हेच ध्येय ठेवून आम्हाला तुमचे शिक्षण करायचे आहे. तरुण व्यक्ती म्हणून दयाहीन झोतात साहसाने उभे राहायचे, मृत्यूच्या भयावर विजय मिळवायचा, आणि पुन्हा मृत्यूबद्दल आदर कमावायचा - हे नव्या पिढीचे कार्य आहे. या मध्यरात्रीच्या घटकेला भूतकाळाचे दुष्ट पिशाच्च आगीत टाकता, ते तुम्ही उत्तम करत आहात. हे एक बलशाली, महान आणि प्रतीकात्मक कृत्य आहे. हे कृत्य जगासाठी दस्तऐवज घडवून सांगते आहे - हल्लीच्या वाइमार प्रजासत्ताकाचा पाया भूमीत ढासळतो आहे, पण या भग्नावशेषांमधून नवचैतन्य फेनिक्स पक्ष्यासारखे विजयी होऊन उभारेल.

(गबेल्स हा नात्सी सरकारात माहितीप्रसारणमंत्री होता. १९३३ मध्ये कॉन्झर्व्हेटिव्ह-कॉम्युनिस्ट-सोशालिस्टांची युती फुटल्यामुळे नात्सी पक्षाचे अल्पमतातले सरकार सत्तेवर आले. हे सरकार चैतन्यपूर्ण आणि कृतिशील होते, हे गबेल्सने लवकरत लवकर युवकांमध्ये अस्मितेची स्फूर्ती भरून दाखवून दिले. पुस्तकांची होळी हा गबेल्सचा पहिल्या काही महिन्यांतलाच मोठा कार्यक्रम.)

अशी ही होळी. या होळीचे स्मारक म्हणून मैदानात एक भुयारी खोली आहे. त्या खोलीमध्ये काचेच्या फरशीमधून बघता येते. हे त्या काचेचे जवळून घेतलेले चित्र :

भुयारी खोलीमध्ये पुस्तकांची रिकामीच रिकामी कपाटे आहेत. पुस्तके जाळली म्हणून जर्मनीच्या ग्रंथभांडारात ही पोकळी झाली, ती कधी भरून येणार नाही, हे पुढच्या पिढ्यांनी कधी विसरू नये. काचेत प्रतिबिंब दिसते आहे, ते माझ्याबरोबर फिरायला आलेल्या सहकार्‍याचे आहे. हे गृहस्थ ज्यू आहेत, आणि प्राध्यापक म्हणजे बहुधा गबेल्सच्या मते "ज्यू बुद्धिवादी" असावेत. गबेल्सचे भंपक (नव्हे क्रूर) "जर्मन नवचैतन्य" आता पुरते पराभूत झाले आहे, आणि त्याच्या लाजेचे स्मारक बघत एक ज्यू "बुद्धिवादी" आरामात भटकत बघतो आहे - हे न्यायाच्या पराकोटीचे प्रतिबिंब आहे, असे कोणाला वाटू शकेल. हे आशादायी रूपक मी नाकारत नाही. परंतु या न्यायाच्या पोटात कधीच न फिटणारा अन्यायही दडला आहे. माझा ज्यू सहकारी आरामात पर्यटन करायच्या आधी लाखो ज्यू लोक - बुद्धिवादीच नव्हे तर मजूर, व्यापारी, बायका, पोरे, म्हातारे, कोतारे - मेले. ते कोणी परत येणे नाही. त्यांची संतती जगातून नाहिशी झाली. दुसर्‍या महायुद्धाच्या शेवटी गबेल्सची छीथू झाली, पण पुस्तके जाळणार्‍या, "अतिरेकी" बुद्धिवादाचा भेद करून बलशाली कृत्ये करणार्‍या तरुणांचे काय झाले? त्यांच्यापैकी काही तरुण सैन्यात भरती होऊन मेले असतील. बहुतेक जिवंत राहिले त्यांना आपल्या "नवचैतन्या"ची राखरांगोळी बघायला मिळाली. "मी त्या होळीत आपल्या हाताने पुस्तके टाकली" असे आपल्या नातवांना कोण कसे सांगणार?

पण जर्मन अस्मितेच्या दृष्टीने बघायला गेले, तर या होळीत शोचनीय आणि अपत्यशून्य दहन झाले ते वाइमार प्रजासत्ताकाचे. पहिल्या महायुद्धाच्या शेवटी जन्मलेली ही प्रजासत्ताक राज्यघटना पूर्णपणे जर्मन होती. १९३० नंतर त्याच्या निवडणुकांमध्ये कोणालाच बहुमत मिळत नव्हते - आघाडी राजकारण... बर्लिनमध्ये कलेसाठी कला म्हणून "आचरट" प्रकार... काही का असेना, हे जे काय चालू होते, ते पूर्णपणे जर्मन होते, आणि ते या आगीत जळून खाक झाले.

ज्यू विचारवंत मेले. पुढे युद्धात नात्सी नवचैतन्याची लक्तरेही हास्यास्पद झाली. जर्मनी ही अमेरिकेची आणि रशियेची राज्यघटना-खेळाची प्रयोगशाळा झाली. जर्मनीची स्वतःची राज्यघटना बनवणारी स्वतंत्र अस्मिता दोन पिढ्यांसाठी नाहिशी झाली. त्या ज्यू "बुद्धिवाद्यांच्या" पुस्तकांबरोबर जळून गेलेल्या वाइमार राज्यघटनेबद्दलही थोडातरी शोक करणे योग्य आहे.

अस्मितेच्या भरात चैतन्यपूर्ण तारुण्याकडून तोडफोड होत असताना "विचारवंत" ही शिवी म्हणून वापरली जाऊ लागली, तर या घटनेचे पडसाद मनात उमटल्यावाचून राहत नाहीत.