कातीन हत्याकांड ... दडवलेला इतिहास...

२९ मार्च १८४९ ला पंजाब पडलं , राजधानी लाहोर वर ब्रिटीशांचा ध्वज फडकला. त्यावेळी झालेल्या तहात कोहिनूर राणीला द्यायची मागणी केली गेली. अत्यंत गुप्तपणे हा हिरा मुंबइ बंदरातून H.M.S. Medea या बोटीमधून इंग्लंडकडे रवाना झाला. तो मग इस्ट इंडिया हाउसमध्ये ठेवण्यात आला. १८५१ मध्ये लॉर्ड डलहौसीनं महाराजा दुलिपकरवी तो राणीला सर्वांसमक्ष फक्त पेश केला.

(१) अदिती..... "असं खरंच समजता येतं? या "जर तर" फारसा काही अर्थ नाहीये,....." ~~ इतिहासच नव्हे तर विज्ञान आणि सामाजिक शास्त्रांच्या अनेक शाखांचा अभ्यास करताना वा संशोधन करताना बर्‍याच वेळा अशी 'जर-तर' ची गृहितके मांडावीच लागतात. तू स्वतः विज्ञान विषयात संशोधन करतेस, म्हणजेच निश्चित स्वरूपात तुला 'लॉ ऑफ प्रोबॅबिलिटी' माहिती असणारच. तेव्हा तिथे खोलवर न जाता इतपतच म्हणत आहे की, महायुद्धांच्या न होण्याच्या 'शक्यते' वरदेखील पुढील काळात जर चर्चिल ब्रिटनचे पंतप्रधान झाले असते तरी भारताच्या व गांधीजींच्याबाबतीतील त्यांच्या कट्टर मतात केसभरही फरक पडला नसता. ~~ प्रतिसादात तू ललितलेखनाचा मुद्दा या संदर्भात मांडला आहेस....! त्याचा इथे इतिहासातील घटनेंचा मागोवा घेताना काही उपयोग होत नसतो, कारण घडून गेलेल्या घटनांचे पटल सुस्पष्टपणे आपल्यासमोर पुराव्यानिशी ठाकले असताना ललितेचा पतंग उडविण्याची काही आवश्यकता नाही. चर्चिलने कायमपणे 'भारत ही आपल्या गोठ्यातील दुभती गाय आहे, आणि 'लेबर' पक्ष ती इथल्या नेत्यांना देण्याच्या प्रयत्नात आहे, त्यामुळे जर तसे झाले तर आमचे दिवाळ निघेल,' असाच दृष्टिकोन ठेवला होता. "दि नॅशनल चर्चिल म्युझियम, लंडन" दप्तरी नोंद करण्यात आलेल्या (आणि ब्रिटीश इतिहासकारांनीच लिहिलेल्या) कित्येक ग्रंथात चर्चिलच्या 'भारताचे स्वातंत्र्य' धोरणावर कडाडून टीकाच केली आहे. १९२८ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत विजयी झालेल्या 'लेबर पार्टी'ने डिसेंबर '२९ मध्ये कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया यांना दिलेल्या स्वातंत्र्याच्या दर्जासम हिंदुस्थानालाही तसास दर्जा देण्याचा प्रस्ताव मांडला त्यावेळी त्या दोन देशांना विरोध न करणार्‍या (आता विरोधी पक्षात बसलेल्या) चर्चिलने इथे मात्र विरोधाचे आकाशपाताळ एक केले. त्याच्याच हुजूर पक्षाच्या स्टॅन्ले बाल्डविन यांनी सरकारच्या भूमिकेचे स्वागत करून सहकार्याचा हात पुढे केला त्यावेळी तिरिमिरीने समविचारी खासदारांसह चर्चिलने पक्षच सोडला हा इतिहास आहे. इतकेच नव्हे तर व्हॉइसरॉय ऑफ इंडिया आणि म.गांधी यांच्या या संदर्भात होऊ घातलेल्या प्रस्तावित भेटीबाबत काय उदगार काढले होते, ते वाचायचे आहेत तुला, अदिती ? "It is alarming and also nauseating to see Mr.Gandhi, a seditious Middle Temple Lawyer, now posing as a fakir of a type well known in the East, striding half-naked up the steps of the Viceregal Palace, while he is still organizing and conducting a defiant campaign of civil disobedience, to parley on equal terms with the representative of the King-Emperor." ~ वरील भाषणाचा भाग लिखित स्वरूपातील आणि लंडन म्युझियममध्येच उपलब्ध असल्याने त्याच्या सत्यतेविषयी शंका घेण्याचे कारण नाही. काय दाखविते ही मनोवृत्ती? शिवाय खाजगीमध्ये गांधीजींच्याबद्दल त्यांनी उदगार काढलेले त्यांच्या चरित्रकारांनी नोंदविले आहेत, त्यातील एक "Gandhi should be bound hand and foot at the gates of Delhi and trampled on by an enormous elephant." ~ असली व्यक्ती झाली असेल त्या महायुध्दातील त्याच्या पराक्रमाने काही देशांच्या नजरेत महान !....म्हणून आपण त्याच्या आपल्या संदर्भातील इतिहासाची पाने दुर्लक्षीत करावीत असे नाही. केवळ याच संदर्भात नव्हे तर भारतीयांनी 'ब्रिटिश एम्पायर' साठी दुसर्‍या महायुद्धात सैन्य आघाडीवर केलेल्या कामगिरीचा विचार करून आता पूर्ण स्वातंत्र्य देणे किती गरजेचे आहे हा प्रश्न आल्यानंतर चर्चिलने त्या अगोदर मुस्लिमांच्या पाकिस्तान निर्मितीला उघडउघड पाठिंबा दर्शविला. खूप काही उकरता येईल या विषयावर, अदिती.....पण बाहेर निघेल ती केवळ संतापजनक सत्याची प्रेते. (२) पुष्करिणी.... सुमारे ५०-६० वर्षे सक्रिय राजकारणात आयुष्य काढलेल्या चर्चिल यांच्या गुणवत्तेबाबत सार्‍या जगाला तीळभरदेखील शंका येण्याचे अजिबात कारण नाही. त्याच्या युध्दकालीन मुत्सद्दीपणाचे तुम्हाआम्हा सर्वांना आदरच वाटतो. हिटलरसारख्या नृशंसाला पूर्ण नेस्तनाबून करण्यात चर्चिलचा एकटयाचा जेवढा हिस्सा आहे तेवढा बाकी तीन दोस्त राष्ट्रप्रमुखांचा. माझा विरोध आहे तो फक्त त्याच्या 'भारत भूमिके'ला, ज्याची कारणमीमांसा काही प्रमाणात मी वर केली आहे. "कोहिनूर" आणि "भवानी तलवार" हे विषय वेगळे आहेत, त्याची 'कातीन' वा 'चर्चिल' संदर्भात इथे उल्लेख नको. इन्द्रा

अवांतर: रणजितसिंग याने वयोवृद्ध असतानाही ब्रिटीशांशी यशस्वी लढा दिला. त्याच्या हयातीमधे ब्रिटीशांना त्याचे राज्य जिंकता आले नाही. कदाचित याचा सूड अशाप्रकारे घेतला गेला असावा.

दुसर्‍या महायुध्दाच्या काळात ब्रिटनचा फक्त चॅनल आयलंड्स (जर्सी,सार्क्,गर्न्झी, अल्डर्नी ) हा भाग जर्मनीनं काबिज केला . हा भाग म्हणजे इंग्लिश खाडीत फ्रान्स आणि इंग्लंडच्या मधे येणारी छोटी छोटी बेटं ; जी १०६६ पासून ब्रिटनच्या ताब्यात होती. ही बेटं फ्रान्सच्या किनार्‍यापासून साधारण २० मैल आणि इंग्लंडच्या किनार्‍यापासून १०० मैल अंतरावर आहेत. फ्रान्सला जर्मनीपासून वाचवण्याच्या असफल प्रयन्तांना सुरूवातीपासूनच अतिप्राधन्य दिलं गेल्यामुळं ही बेटं चर्चिलनं सर्वात कमी महत्वाची ठरवली , कारण ह्या बेटांचा जर्मनी अथवा मित्रराष्ट्र यापैकी कोणालाच युद्धासाठी फारसा उपयोग नाही असा त्याचा समज होता. मे १९४० पासून हे नक्की झालं की बेटं सरळ सरळ हिटलरच्या टप्प्यात येत आहेत, आणि या वेळी चर्चिलनं सगळं सैन्य या बेटांवरून काढून घेतलं. या लोकांनी डंकर्कच्या वेळी अडकलेल्या फौजांना सोडवण्यासाठी बरीच मदतही केली होती, पण चर्चिलन त्यांना कुठल्याही सैन्यदलाशिवाय जर्मन फौजांशी तोंड द्यायला वार्‍यावर सोडून दिलं. हिटलरला याची कल्पना नसल्यानं त्यानं जूनमधे बॉम्ब टाकले आणि १ जुलैला जवळ जवळ २५००० जर्मन फौजांनी जेंव्हा बेटांचा ताबा घेतला तेंव्हा तिथं एकही सैनिक नसलेला पाहून चाटच पडले . हिटलरला चर्चिल काय करेल याची अजिबात खात्री नव्हती,त्यामुळं मोठ्याच्या मोठ्या भिंती उभारून किल्ले तयार केले. इकडून तिकडून पकडून आणलेले युद्धकैदयांच्या छावण्या उभारल्या, ज्यूंना वेगळं केलं, सगळ्यांना ओळखपत्र दिली, कायदे बदलले, शेतात काय उगवायच इथपासून कुठे मासेमारी करायची इथपर्यंत बंधनं घातली, १०००-१२०० लोकांना जर्मनीतल्या छावण्यात कैदेत टाकलं, रेडीओ ऐकणं दखलपात्र गुन्हा झाला. हे सगळं जवळ जवळ ५ वर्ष चालू होतं. नॉर्मंडीनंतर १९४४ ला जेंव्हा फ्रान्सबरोबरची शेवट्ची लिंक तुटली तेंव्हा सगळा अन्न्धान्य, इंधन आणि औषधपुरवठा ठप्पं झाला. ब्रिटीश सरकारनं बेटावरच्या लोकांना काहीही द्यायला सपशेल नकार दिला कारण तेच अन्नधान्य जर्मन सैनिकांच्या हातीही पडेल म्हणून. भूकबळींची परिस्थिती इतकी बिकट झाली की शेवटी रेडक्रॉसनं तात्पुरता उपाय म्हणून ३० डिसेंबर १९४४ ला थोडा अन्नपुरवठा केला. हे ९ मे १९४५ पर्यंत युध्द्संपेपर्यंत चालू होतं.