✍ मराठी साहित्य, संस्कृती आणि लेखनाचे व्यासपीठ

निधर्मीपणाचे अनपेक्षित फायदे?

चिंतातुर जंतू यांनी
 ·  लेख
लेख
नुकत्याच झालेल्या 'हिंदुत्व आणि भारतीयत्व' या चर्चेच्या ऐन भरात दोन रोचक दुवे मिळाले. त्या धाग्यावर ते हरवून गेले असते असं वाटलं म्हणून हा एक नवीन धागा. निधर्मी असण्याचे काही फायदे-तोटे हे अगदीच उघड असतात. पण सहसा लक्षात न येणारे असे काही परिणाम असतील का? उदा: एकदा एका मित्रानं सांगितलं होतं की निधर्मी माणसांना नैराश्य येण्याचं प्रमाण अधिक असतं (कारण जर देवच मानत नाही, तर मग आधार कुणाचा?) याविषयी माझ्याकडे विदा नाहीत, पण या दुव्यांवरनं कदाचित काही रोचक निष्कर्ष निघू शकतील म्हणून ते देत आहे. पहिल्या दुव्याचा संबंध उपरोल्लेखित चर्चेत अदिती आणि मी यांनी सांगितलेल्या, आम्हाला इंग्लंडमध्ये आलेल्या (अमेरिकेच्या मानानं) सुखद अनुभवाशी जोडला जाऊ शकेल असं वाटलं. भारतीय उपखंडात ज्यांचं मूळ आहे अशा व्यक्तींविषयी सर्वसाधारण ब्रिटिश मनुष्याला बर्‍यापैकी ज्ञान असण्याशी हा सुखद अनुभव निगडित होता. आज ब्रिटनमध्ये धार्मिक असणं हे एक अल्पसंख्य वर्तन आहे असं दिलेल्या दुव्यात म्हटलेलं आहे. त्या देशात ठामपणे धार्मिक असलेले लोक लोकसंख्येच्या सुमारे १/३ आहेत; धर्माविषयी ठामपणे साशंक (deeply sceptical) असलेलेही सुमारे १/३ आहेत; तर उरलेले १/३ हे धर्माविषयी ठाम भूमिका न घेणारे आहेत. आजच्या ब्रिटनमधला मुख्य धार्मिक प्रवाह हा अज्ञेयवादी (Agnostic) आहे, असंही यात म्हटलेलं आहे. यावरून असा प्रश्न मनात आला: धार्मिकतेचं प्रस्थ/स्तोम जिथे कमी आहे अशा देशांत ज्यांचा धर्म आपल्याहून वेगळा आहे अशा 'इतरां'विषयी ('The other' अशा अर्थानं) समंजसपणा, ज्ञान असण्याची शक्यता अधिक असेल का? हाच गुणधर्म पुढे नेऊन 'अस्मितेचा (Identity अशा अर्थानं) दुरभिमान सोडला तर आपल्याहून वेगळी माणसं समजायला सोपं जात असेल' असं म्हणता येईल का? दुसरा दुवा हा थोडा गमतीशीर आहे. एका लोकप्रिय 'डेटिंग' संकेतस्थळानं आपल्यापाशी असलेल्या लाखो लोकांच्या माहितीचं वेगवेगळ्या पध्दतीनं पृथक्करण केलं. त्यात प्रामुख्यानं वांशिक पृथक्करण होतं. म्हणजे गोर्‍या पुरुषांनी आणि काळ्या पुरुषांनी स्वतःविषयी दिलेल्या माहितीत काय साम्य/फरक असतो, वगैरे. हा सर्व विदा मुळातून वाचण्यासारखा आहेच. पण या धाग्याच्या विषयाच्या अनुषंगानं मला रोचक वाटलेला त्यातला भाग हा "लिहावे नेटके" याविषयी आहे. आपापल्या 'डेटिंग प्रोफाईल'मध्ये प्रत्येकानं दिलेली माहिती ही समजायला किती सोपी/कठीण होती आणि त्याचा लेखकाच्या धर्माशी आणि धार्मिकतेशी कसा संबंध लागतो, असा हा भाग आहे. देव न मानणारे लोक सर्वात नेटकं लिहू शकतात असा निष्कर्ष यातून निघाला. हा आलेख पाहा: Reading Level By Religion खरी गंमत मात्र पुढेच आहे. विविध धर्माचे लोक आपापल्या धर्माबद्दल किती ठाम/गंभीर आहेत याच्याशीही त्यांचं नेटकं लिखाण जोडलेलं आहे. म्हणजे विशिष्ट धर्मातल्या कडव्या माणसापेक्षा त्या धर्माचं तितक्याश्या गांभीर्यानं वा ठामपणानं पालन न करणारा माणूस अधिक नेटकं लिहू शकतो! हा आलेख पाहा: Reading Level By Religion Seriousness आहे की नाही रोचक? याविषयी आपली मतं जाणून घ्यायला आवडतील.
14272 वाचन
💬 प्रतिसाद (53)

प्रतिक्रिया

इन्द्र्राज पवार
Tue, 09/14/2010 - 12:46 नवीन
"देव काय, कोण हे न समजता देवाची पूजा करण्यापेक्षा पाण्याचं महत्त्व ओळखून नळाची पूजा करणं जास्त डोळसपणाचं लक्षण आहे." ~~ अदिती....हा विचार जास्त व्यवहारी आणि विज्ञानाची कास धरणारा आहेच आहे, जो मान्य करायला काहीच हरकत नाही. फक्त वर काही प्रतिसादांतून प्रतिबिंबीत झालेल्या चित्रणावरून (तसेच धागाकर्ते श्री.चिंजं यांनीही दुजोरा दिल्याप्रमाणे) समाजाचा एक घटक म्हणून वावरताना एखाद्याच्या मताला दुजोरा देताना दुसर्‍याच्या (धर्म संदर्भातील) भावनेला धक्का लागणार नाही इतपत बलॅन्स राखला तरी मला वाटते दोन्ही पक्षातून फारसा मतभेदाचा धुरळा उडणार नाही. त्या कॉलनीच्या चेअरमननी दोनदा निरोप पाठवूनही ते श्री. वा सौ. समारंभस्थळी आले नाहीत, ही नंतर अर्थातच चर्चेची बाब झाली आणि मग त्या "पूजा केलेल्या नळातील पाणी तुम्हाला कसे बरे चालत हो?" या टोमण्यासदृश्य तीरांची फेकाफेका झालीच. असो....(म्हणून त्यांना त्या नळाचे पाणी वापरण्यास कुणी अटकाव केला नाही.,.. आणि तो विषयही नंतर संपला.) परमेश्वराच्या अस्तित्वाबद्दल (वा रूपाबाबत...) जे काही उलटसुलट प्रवाद आहेत त्याची पोतडी खोलण्यापेक्षा निदान तो "आनंदघन" आहे ही संकल्पना वादी आणि प्रतिवादी या दोघांना मान्य होण्यासारखीच आहे. म्हणजे धर्मात असलेल्या कोणत्याही एका देवाचे/देवीचे नाव घेतले म्हणजे जर एखाद्याचा मस्तकशूऴ उठत नसेल तर ते नाव किमानपक्षी किंचित आनंद तरी देते इतपतच त्या आनंदघनाची व्याख्या आहे. माणसाने मग तो आनंद कशाप्रकारे मिळवावा, ही त्याची/तिची व्यक्तिगत बाब आहे. 'मी आज मल्लिकार्जुन मन्सूरांचा मालकंस ऐकला आणि देवळाच्या गाभार्‍यात उभे असल्याची भावना झाली....", 'बिस्मिल्ला खाँसाहेबांची सनई डोळे बंद करून ऐकणे म्हणजे माझ्या दृष्टीने साक्षात कृष्णभक्ती...", "भीमसेनांचा देसकार....!!! अहाहा ! काय सांगू, अहो शंकराच्या पिंडीसमोर हात जोडले..!" "लताच्या 'अल्ला तेरो नाम, ईश्वर तेरो नाम...!' पुढे मान विनम्रतेने झुकतेच !!" ~~ हे आणि यासदृश्य उदगार ज्यावेळी आपण ऐकतो, वाचतो, त्यावेळी त्या वाक्यांचा कोणत्याही अर्थाने धार्मिकतेशी थेट संबंध जोडला जात नाही (तू त्या मैफिलीत असशील तर तुझी दाद त्या कलाकारांच्या स्वर्गीय कलेला जाणारच, फक्त भाषा सादरीकरणाची धाटणी वेगळी असेल)....संबंध आहे तो त्यामुळे मिळणार्‍या निखळ आनंदाचा, ज्याची तुलना झालीच तर फक्त झर्‍याच्या मुखाशी असलेल्या शुद्ध जलाचा ! इन्द्रा

चिंतातुर जंतू
Tue, 09/14/2010 - 13:42 नवीन
आता ज्या नळाची इतकी वाजतगाजत धार्मिक कर्मकांडानिशी पूजा घातली, गोड प्रसाद वाटण्यात आला, त्या नळातून यांच्या फ्लॅटमध्ये येणारी पाण्याची धार हे जोडपे थांबविणार काय? त्या कॉलनीच्या चेअरमननी दोनदा निरोप पाठवूनही ते श्री. वा सौ. समारंभस्थळी आले नाहीत, ही नंतर अर्थातच चर्चेची बाब झाली आणि मग त्या "पूजा केलेल्या नळातील पाणी तुम्हाला कसे बरे चालत हो?" या टोमण्यासदृश्य तीरांची फेकाफेका झालीच.
सर्वप्रथम, समारंभाला तोंडही न दाखवणं ही तुमच्या निधर्मी जोडप्याची फारच टोकाची प्रतिक्रिया झाली हे मान्य करूयात. त्यापेक्षा पूजा-प्रसाद झाल्याची शहानिशा करून मगच तिथं पाय ठेवणं हे धोरणी माणसाचं लक्षण होईल, हेही मान्य करूयात. पण तशीच कॉलनीतल्या लोकांच्या वागण्यातही थोडी तर्कदुष्टता/अतिरेक आढळतात असं वाटतं. एक म्हणजे ज्यानं मदत केली तो नगरसेवक आणि त्यानं राबवलेली नगरपालिकेची यंत्रणा हे घरी पाणी येण्यासाठी खर्‍या अर्थानं कारणीभूत होते. ज्याची पूजा झाली तो नळ एक प्रतीक म्हणून पुजला गेला. खरे आभार नगरसेवकाचे मानायला हवे म्हणून त्याच्या हस्ते पूजा केली गेली. यात नळ हा निमित्तमात्र नव्हे का? पूजा करावी की न करावी याविषयी बहुमतानं विचार घेतला गेला असता तरी त्या निधर्मी जोडप्याला हारच पत्करावी लागली असती. त्यामुळे पूजा केलेल्या नळातलं पाणी नको असं म्हणण्याचा पर्याय त्यांना नाहीच आणि म्हणूनच एका खोचकपणातून असा प्रश्न उपस्थित केला गेला. तसंच दुसरं म्हणजे अख्खी कॉलनी पूजेला गेली असेल, तर एका जोडप्याच्या अनुपस्थितीनं असा काय फरक पडणार होता? त्यांनी पूजेत काही अडथळा आणला नाही की सार्वजनिक कार्यक्रमात काही अनुचित वर्तन केलं नाही. फक्त व्यक्तिगत पातळीवर एक निर्णय (अनुपस्थित राहण्याचा) घेतला. यावरून त्यांना टोचून बोलणं हेही जरा टोकाचंच वर्तन नव्हे का? एकंदरीत या प्रकारात एका बाजूला अख्खी कॉलनी आणि दुसर्‍या बाजूला एक जोडपं असल्यामुळे ही एक प्रकारची झुंडशाहीच होत नाही का?