आशावाद - काही प्रश्न

Hope for the best, prepare for the worst हाच आशावाद आहे. दोन्ही. वर्स्ट साठी प्रीपेअर राहा म्हणणे म्हणजेच दुर्दम्य आशावाद. वर्स्टम्धूनही मार्ग काढण्यासाठी तयार राहा. काही चुकीचे होणारच नाही असे मानणे म्हणजे मूर्खपणा.

निराशा वाद आणि वास्तव वाद मधला फरक आहे हे वाक्य : Hope for the best, prepare for the worst वास्तववादी माणुस प्लान ए आणि बी तयार ठेवेल. निराशावादी आधीच शस्त्रं ठेवेल.

कसलाच वाद नको म्हणून आपला पास

नेहमी आशावादी राहण्यासारखं सुख दुसरं काही नाही. आशावाद काही देणार असे नाही पण निराशावाद नुकसान नक्कीच करेल.

आशावादी किंवा निराशावादी असणे या दोन्ही मनाच्या स्थिती आहेत. एखाद्याला ठरवून आशावादी किंवा निराशावादी होता येत असेल असे मला वाटत नाही. सभोवतालची परिस्थिती आणि घडणाऱ्या घटना माणसाच्या मानसिक स्थितीवर परिणाम करत असतात. एखाद्या माणसाला सतत आणि खूप प्रयत्न करूनही यश येत नसेल तर तो निराशावादी होऊ शकतो, आणि मोजक्या प्रयत्नात सातत्याने यश मिळाले तर माणूस आशावादी बनणे अगदी साहजिक आहे. माणसाचे मन प्रत्येक गोष्टीबद्दल सकारात्मक आणि नकारात्मक या दोन्ही पद्धतीने विचार करत असते. मला वाटते, मन नकारात्मक विचार जरा जास्तच करते. तसे नसते तर "सकारात्मक विचार करावा" असे सांगायची वेळ आली नसती.आणि माणसाने फक्त सकारात्मकच विचार करावा इतक्या सकारात्मक परिस्थितीत किंवा जगात आपण राहतोय असेही मला वाटत नाही. "Wishful Thinking" म्हणजे स्वप्न पाहणे. जी गोष्ट किंवा परिस्थिती अस्तित्वात नाही त्याबद्दल विचार करून तसेच होईल असा विचार करणे म्हणजेच Wishful Thinking असावे.

विशिष्ट मर्यादेपर्यंत प्रयत्न केल्याने यश प्राप्त होईल असा विचार म्हणजे आशावाद म्हणता येईल। ही मर्यादा प्रत्येकाची वेगवेगळी असेल।

एखादी व्यक्ती जर "मी पाठीला पतंग बांधून आठव्या मजल्यावरून उडी मारून उडण्याचा प्रयत्न करणार" असे म्हणत असेल तर त्याला "हा मूर्खपणा आहे" असे म्हणणे म्हणजे निराशावाद का?

उडी मारणे इतकेच धेय्य असेल तर तो माणूस नक्कीच यशस्वी होईल अगदी पाठीला पतंग न बांधताही :)

"Hope for the best, prepare for the worst" असे असेल तर आशावादाचा नेमका फायदा काय?

आशावादाचा हा फायदा की अगदी प्रतिकूल परिस्थितीतही तुम्ही 'बघुयात तरी एक प्रयत्न करुन' म्हणून प्रयत्न करता, यशस्वी होण्याची २-५% जरी शक्यता असली तरी ती सोडत नाही. उदा: एखाद्या नोकरीसाठी तुम्ही मुलाखातीस गेला तिथे एका जागेसाठी ही भली मोठी रांग बघून निराशावादी माणूस म्हणेल की "जावू दे आपल्याला काय मिळणार नाही ही नोकरी." असं म्हणून तो निघून जाईल. वास्तववादी विचार करेल "यातले अनेक लोक कदाचित माझ्यापेक्षा जास्त लायक असतील, असे असताना मला ही नोकरी मिळणे कठीणच. या नोकरीसाठी वेळ न घालवलेलाच बरा" तर आशावादी म्हणेल "आता आलोच आहे इथे तर मुलाखत तर देतो, कुणी सांगावे मिळेलही मला नोकरी" खरे तर 'नोकरी आपल्यालाच मिळेल' अशी खात्री त्यालाही नसतेच, पण ती शक्यता तो पुर्ण नाकारत नाही.

आशावाद म्हणजे नेमके काय? नेहमी सकारात्मक विचार करणे का? मग 'Wishful Thinking' आणि 'Positive Thinking' यात काय फरक? आशावाद म्हणजे निराशा येऊ नये म्हणून मनाची काढलेली समजूत. विधानातल्या इतर गोष्टीही त्याच प्रकारात मोडतात. एखादी व्यक्ती जर "मी पाठीला पतंग बांधून आठव्या मजल्यावरून उडी मारून उडण्याचा प्रयत्न करणार" असे म्हणत असेल तर त्याला "हा मूर्खपणा आहे" असे म्हणणे म्हणजे निराशावाद का? दिलेल्या उदाहरणाला मूर्खपणा म्हणावे लागेल, त्याचा आशा-निराशावादाशी संबंध नाही. "Hope for the best, prepare for the worst" असे असेल तर आशावादाचा नेमका फायदा काय? यातून दुहेरी मानसिकता तयार होते. एकाच वेळी, आपण यशस्वी होऊ आणि अपयशाला सामोरे जाण्याची तयारी ठेवू असं मनाला सांगणं म्हणजे पाऊस येणार नाही पण छत्री असू दे अशातला प्रकार आहे. नेहमी आशावादी राहणे घातक आहे काय? आशावादा इतकाच निराशावाद महत्वाचा आहे काय? आशावाद आणि निराशावाद या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. निराशावादाला हटवण्यासाठी आशावादाचा जोर लावला जातो पण तो ओसरला तर निराशा ठरलेली असते. तद्वत, निराशा कितीही असली आणि जरा परिस्थिती बदलली की मन आशावादी होऊ लागतं. अशा प्रकारे तुम्ही या दोन मानसिकतेत झुलत राहाता. सम्यकत्व असलेली व्यक्ती या कोणत्याच वादात पडत नाही. जी परिस्थिती असेल ती तिच्यासाठी कायम वस्तुस्थिती असते. त्यामुळे परिस्थितीचा मनावर परिणाम होत नाही आणि कोणत्याही परिस्थितीतून योग्य मार्ग निघू शकतो.

काय मग बाकी? मजेत?

आशावाद म्हणजे नेमके काय? नेहमी सकारात्मक विचार करणे का? मग 'Wishful Thinking' आणि 'Positive Thinking' यात काय फरक?

आशावाद म्हणजे एखाद्या वस्तूची/गोष्टीची/घटनेची/परिस्थीतीची आशा बाळगणे. सकारात्मक विचार आणि आशावाद यामध्ये फरक आहे. सकारात्मक विचारांना प्रयत्नांची जोड असते,आशावाद म्हणजे काही न करता आयती अपेक्षा करणे,आणि हाच wishful अन् positive thinking मधला फरक आहे.

एखादी व्यक्ती जर "मी पाठीला पतंग बांधून आठव्या मजल्यावरून उडी मारून उडण्याचा प्रयत्न करणार" असे म्हणत असेल तर त्याला "हा मूर्खपणा आहे" असे म्हणणे म्हणजे निराशावाद का?

नाही, साधा कागदी पतंग बांधून उडी मारणे हा मूर्खपणाच आहे.त्यामुळे आशावादास ही गोष्ट लागू होत नाही.

"Hope for the best, prepare for the worst" असे असेल तर आशावादाचा नेमका फायदा काय?

आशावादाचा नेमका फायदा हा फक्त मनाला गंडवण्याच्या आहे.नेहमी चांगलच होईल असा आशावाद बाळगून मनाला गंडवायचं.[all is well]

नेहमी आशावादी राहणे घातक आहे काय? आशावादा इतकाच निराशावाद महत्वाचा आहे काय?

हो, सतत पावसात भिजलं तर थोडं ऊन खाणं गरजेचे आहे,तसेच निराशावादसुद्धा महत्वाचा आहे. {हे माझे वैयक्तिक मत आहे,इतरांचे वेगळे असू शकते}

1) पास 2) मूर्खपणा 3) फायदा-तोटा व्यापार्यांनी पहावा 4) हो